ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
916
HOZIRGI KUNDA OʻZBEK TILI ISTEʼMOL DOIRASINING SUSAYISHIGA SABAB
BOʻLGAN OMILLAR
Mirzamurodova Sarvinoz
TerDu Oʻzbek filologiyasi fakulteti
1-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15222060
Annotasiya.
Ushbu maqolada oʻzbek tili isteʼmol doirasining tobora torayib borayotgani,
bunaqa holatning sabablarini — blogerlar, sanʼatkorlar, ijtimoiy tarmoqlardagi salbiy taʼsirlar
va yoshlarning tilga nisbatan beparvoligi tahlil qilinadi. Shuningdek, tilni asrash, adabiy
meʼyorlarga amal qilish va bu boradagi masʼuliyat haqida keng fikr yuritiladi.
Kalit soʻzlar:
oʻzbek tili, isteʼmol doirasi, bloger, sanʼatkor, ijtimoiy tarmoq, adabiy til,
sheva, madaniyat.
FACTORS THAT HAVE LED TO THE DECLINE IN THE SCOPE OF UZBEK
LANGUAGE USE TODAY
Abstract.
This article analyzes the increasingly narrowing of the scope of Uzbek
language use, the reasons for this situation - negative influences on bloggers, artists, social
networks, and the indifference of young people to the language. It also discusses the
preservation of the language, adherence to literary norms, and responsibility in this regard.
Keywords:
Uzbek language, scope of use, blogger, artist, social network, literary
language, dialect, culture.
ФАКТОРЫ, ПРИВЕДШИЕ К СНИЖЕНИЮ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ УЗБЕКСКОГО
ЯЗЫКА СЕГОДНЯ
Аннотация.
В статье анализируется все более сужающийся круг потребления
узбекского языка, причины данной ситуации - негативное влияние блогеров, артистов,
социальных сетей, а также безразличие молодежи к языку. Также широко обсуждается
вопрос сохранения языка, соблюдения литературных стандартов и ответственности в
этом отношении.
Ключевые слова:
узбекский язык, потребительская сфера, блогер, художник,
социальная сеть, литературный язык, диалект, культура.
Asosiy matn
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
917
Bugungi raqamli asrda texnologiyalar va ijtimoiy tarmoqlarning keng tarqalishi
jamiyatimizda ko‘plab o‘zgarishlarga sabab bo‘ldi. Bunday o‘zgarishlar orasida til masalasi,
xususan, oʻzbek tilining isteʼmol doirasi sezilarli darajada qisqarib borayotgani jiddiy muammo
sifatida namoyon bo‘lmoqda.
Bu holatning asosiy sabablari sifatida blogerlarning til madaniyatiga befarq yondashuvi,
sanʼatkorlarning adabiy tilga loqaydligi va yoshlar orasida tilga nisbatan beparvolik kabi
omillarni ko‘rsatish mumkin.
Ijtimoiy tarmoqlarda mashhur bo‘lgan blogerlar til madaniyatiga befarq qaramoqdalar.
Ularning ko‘pchiligi mashhurlikka erishish uchun videolarida haqoratli, odobsiz yoki
shevaga asoslangan tilni ishlatmoqdalar. Bu holat yoshlar orasida "kulgu" sifatida qaralib, asta-
sekin meʼyoriy tilga nisbatan e’tiborni susaytirmoqda. Ba’zida blogerlarning so‘zlari chidab
boʻlmas darajada qoʻpol, tushunarsiz va o‘zbek tilining mohiyatiga zid bo‘lmoqda. Mashhurlikni
ko‘zlab, tilni buzib ishlatish esa aslida madaniyatsizlikdan dalolat beradi.
Bugungi kunda til madaniyatiga zarar keltirayotgan omillar orasida sanʼatkorlarning
rolini ham alohida taʼkidlash lozim. Ko‘plab san’atkorlar qo‘shiqlarida shevalarni ishlatib,
ba’zan grammatik xatoliklarga yo‘l qo‘ygan holda kuylashmoqda. “Men”, “sen” so‘zlari o‘rniga
"man", "san" kabi shakllar, "sariq" so‘zi o‘rniga "sarik" kabi noto‘g‘ri shakllar qo‘llanmoqda.
Shuningdek, “baby”, “I love you”, “Happy birthday” kabi inglizcha iboralarni
aralashtirish holatlari ham keng tarqalgan. Bu esa tilimizga hurmatsizlik bo‘lib, tinglovchilarda
noto‘g‘ri tasavvurlarni shakllantiradi.
Reklama, e’lonlar, savdo rastalarida ham oʻzbek tili meʼyorlariga zid yozuvlar tez-tez
uchraydi. Bu holat esa oddiy fuqarolarning tilga boʻlgan munosabatiga ham salbiy ta’sir
ko‘rsatadi. Insonlar nimani koʻrsa, o‘sha tarzda gapira boshlaydi. Shuning uchun til
madaniyatiga har bir sohada e’tibor qaratilishi zarur. Reklamalarda, savdo e’lonlarida va boshqa
ommaviy axborot vositalarida tilning to‘g‘ri ishlatilishi jiddiy ahamiyatga ega.
Yoshlar orasida chet tillarini aralashtirib gapirish “zamonaviylik”, oʻzbekchani toʻliq
ishlatmaslik esa "zamonga moslik" sifatida qabul qilinmoqda. Bu esa tilimiz isteʼmol doirasining
qisqarishiga, ayrim holatlarda undan or qilish holatining shakllanishiga olib kelmoqda.
Shuningdek, yangi atamalar yaratishda ehtiyotkorlik bilan yondashish zarur. Til rivoji
uchun yangilik kerak, lekin bu yangiliklar adabiy til asosida, meʼyorlarga mos ravishda kiritilishi
lozim. Bunda tilshunoslar, pedagoglar, ommaviy axborot vositalari va eng avvalo, tilning faol
isteʼmolchilari bo‘lgan yoshlar o‘z masʼuliyatini chuqur anglashlari kerak.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
918
Shuningdek, ta’lim tizimida ona tiliga nisbatan befarqlik kuzatilmoqda. O‘quvchilarga
ona tili nazariy jihatdan o‘rgatiladi, lekin amaliy nutqni rivojlantirishga e’tibor sust. Buning
natijasida yoshlar o‘z fikrini ravon, adabiy tilda bayon eta olmaydi. Ta’lim jarayonida og‘zaki va
yozma nutqni shakllantirishga alohida yondashuv zarur.
O‘zbek tili meʼyorlariga amal qilmaslik holatlari ko‘p hollarda ijtimoiy tarmoqlarda keng
tarqalmoqda. U yerda yozilayotgan matnlar grammatik qoidalarga amal qilmasdan yoziladi, imlo
xatolari esa oddiy holga aylangan.
Bu esa yosh avlod tilni notog‘ri shaklda o‘zlashtirishiga sabab bo‘lmoqda. Ijtimoiy
tarmoqlar, axborot vositalari tilni ommaga qanday ko‘rsatishini nazorat qilish muhim ahamiyatga
ega. Bu borada axborot vositalarining ham masʼuliyatli yondashuvi zarur.
