920
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
TASVIRIY SAN’AT DARSLARIDA IJODKORLIKNI
RIVOJLANTIRISH
Mamitaliyev Axmadjon G’aniyevich
Andijon davlat Pedagogika instituti Tasviriy san’at fani katta o’qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15227491
Annotatsiya.
Mazkur maqola tasviriy san’at darslarida talaba yoshlarni ijodiy
tasavvurini shakllantirish masalasi, uning ahamiyatli jihatlari,
badiiy mahurat
mexanizmlari
hamda talabalarni erkin ijod qilishga o’rgatish bo’yicha fikr mulohaza yuritadi va bir qancha
ma’lumotlar bayon etadi.
Kalit so’zlar:
o‘qituvchi, texnologiya, ijod, tasviriy san’at, tasavvur, ta’lim,
mutaxassis,
talaba, tajriba, malaka, ko’nikma.
DEVELOPMENT OF CREATIVITY IN FINE ARTS LESSONS
Abstract.
This article discusses the issue of forming the creative imagination of young
students in fine arts lessons, its important aspects, mechanisms of artistic skill, and teaching
students to create freely, and provides some information.
Keywords:
teacher, technology, creativity, fine arts, imagination, education, specialist,
student, experience, qualification, skill.
ТВОРЧЕСТВО НА УРОКАХ ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОГО ИСКУССТВА
РАЗРАБОТКА
Аннотация.
В статье рассматриваются и приводятся некоторые сведения по
проблеме формирования творческого воображения у младших школьников на уроках
изобразительного искусства, его важные аспекты, механизмы художественного
мастерства, а также обучение школьников свободному творчеству.
Ключевые слова:
учитель, технология, творчество, изобразительное искусство,
воображение, образование, специалист, ученик, опыт, квалификация, мастерство.
KIRISH
Respublikada
ta’lim tizimini mustahkamlash, uni zamon talablari bilan
uyg‘unlashtirishga katta ahamiyat berilmoqda. Bunda mutaxassis kadrlarni tayyorlash, ta’lim va
tarbiya berish tizimi islohatlar talablari bilan chambarchas bog‘langan bo‘lishi muhim ahamiyat
kasb etadi. Zamon talablariga javob bera oladigan mutaxassis kadrlarni tayyorlash, Davlat
talablari asosida ta’lim va uning barcha tarkibiy tuzilmalarini takomillashtirib borish oldimizda
turgan dolzarb masalalardan biridir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentning 2019 yil 8
oktyabrdagi Farmoni bilan tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030
yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi"ga ko‘ra mamlakatdagi oliy ta’lim bilan qamrov darajasini
921
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
oshirish, xalqaro standartlar asosida yuqori malakali, kreativ va tizimli fikrlaydigan, mustaqil
qaror qabul qila oladigan kadrlar tayyorlash, ularning intellektual qobiliyatlarini namoyon etishi
va ma’naviy barkamol shaxs sifatida shakllanishi uchun zarur shart-sharoit yaratish belgilangan.
Shuningdek, mamlakatimizning barcha sohalarida islohotlarni amalga oshirish,
odamlarning dunyoqarashini o‘zgartirish, yetuk va zamon talabiga javob beradigan mutaxassis
kadrlarni tayyorlashni hayotning o‘zi taqozo etmoqda. Fikrimizning yaqqol timsoli sifatida
aytishimiz mumkinki aynan Tasviriy san’at darslarida o‘quvchilarning ijodiy qobiliyati
ularning shaxsiy iste’dodi, qiziqishlari, tajribalari va tayyorgarligi kabi turli omillarga qarab
juda farq qilishi mumkin. Ba’zi talabalar ijodkorlik va badiiy ifodaga tabiiy moyillikka ega
bo’lishi mumkin, boshqalari esa ko’nikmalarini rivojlantirish uchun ko’proq yo’l-yo’riq va
amaliyotga muhtoj bo’lishi mumkin. Tasviriy san’at darslari odatda o’quvchilarga turli xil
vositalar va texnikalarni o’rganish imkoniyatini beradi, bu esa ularning ijodiy qobiliyatlarini
rivojlantirishga yordam beradi.
METADALOGIYA
Talabalarni o’z fikrlarini erkin ifoda etishga undaydigan qo’llab-quvvatlovchi va ochiq
muhitni ta’minlovchi o’qituvchilar o’z o’quvchilarida ijodkorlikni ilhomlantirishga yordam
berishi mumkin. Umuman olganda, tasviriy san’at darslarida o‘quvchilarning ijodiy
qobiliyati murakkab va ko‘p qirrali masala bo‘lib, unga turli omillar ta’sir ko‘rsatadi. Biroq,
to’g’ri qo’llab-quvvatlash, yo’l-yo’riq va imkoniyatlar bilan ko’pchilik talabalar o’zlarining
ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishlari va rassom sifatida to’liq salohiyatga erishishlari mumkin.
Tasviriy san’at darslari o‘quvchining ijodiy qobiliyatini rivojlantirishda muhim omil
bo‘la oladi. Tasviriy san’at darslari o’quvchilarga turli xil vositalar va usullarni o’rganish, san’at
tarixini o’rganish va badiiy mahoratini rivojlantirish imkoniyatini beradi.
Tajriba va amaliyot orqali o‘quvchilar ijodiy fikrlash, muammolarni yechish va o‘z
fikrlarini vizual tarzda etkazish qobiliyatini oshirishlari mumkin. Bundan tashqari, tasviriy san’at
darslari o’quvchilarning o’z fikrini erkin ifoda etishi uchun qulay va ochiq muhitni ta’minlashi
mumkin, bu esa ularning ijodini rivojlantirishi va ularni tavakkal qilishga undashi mumkin. Bu
darslar, shuningdek, o‘quvchilarning badiiy asarni tahlil qilish va sharhlashni o‘rganishi
davomida ularning tanqidiy fikrlash va tahliliy ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.
Tasviriy san’at darslari tanqidiy fikrlash va muammolarni hal qilish ko’nikmalarini
rivojlantirishga ham yordam beradi. San’atni tahlil qilish va sharhlash orqali talabalar
tanqidiy fikrlashni o’rganishlari va ongli qarorlar qabul qilish qobiliyatini rivojlantirishlari
mumkin. Tasviriy san’at darslari o‘quvchilarning muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirishga
ham yordam beradi, chunki ular o‘z g‘oyalari va his-tuyg‘ularini vizual tarzda etkazishni
o‘rganadilar.
922
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Tasviriy san’at darslari o’quvchilarning o’z fikrlarini erkin ifoda etishlari uchun qulay va
ochiq muhitni ta’minlashi mumkin. Bu ularning ijodkorligini rivojlantirishga yordam beradi va
ularni tavakkal qilishga undashi mumkin. O’qituvchilarining konstruktiv fikr-mulohazalari
va yo’l-yo’riqlari orqali talabalar o’z mahoratlarini yanada rivojlantirishlari va badiiy
qarashlarini yaxshilashlari mumkin. Tasviriy san’at darslarida qatnashish o‘quvchining shaxsiy
va ilmiy rivojlanishiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Bu ularning o’ziga bo’lgan
ishonchini, o’zini namoyon qilishini va o’zini o’zi anglashini rivojlantirishga yordam beradi.
Tadqiqotlar shuni ko’rsatdiki, san’at darslarida qatnashish akademik samaradorlikni
oshirishga, jumladan, tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini yaxshilashga va motivatsiyani oshirishga
olib kelishi mumkin. Tasviriy san’at darsida o‘quvchining ijodiy qobiliyatini rivojlantirishning
ko‘plab imkoniyatlari mavjud:
Tajribani rag’batlantirish: o’quvchilarga o’zlarining kuchli tomonlari va qiziqishlarini
aniqlashga yordam berish uchun turli materiallar, texnikalar va uslublar bilan tajriba o’tkazishga
ruxsat bering. Tavakkalchilik va izlanishni rag’batlantirish o’quvchilarning ijodkorligini
rivojlantirishga yordam beradi.
Texnikalarni o’rgatish: O‘quvchilarga o’z malakalarini oshirishga yordam beradigan
turli xil texnikalarni o’rgating. Turli texnikalarni ko‘rsatish va o‘quvchilarga ularni amalda
qo‘llashga imkon berish o‘quvchilarning qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi.
Tahlil qilish va tanqid qilish: O‘quvchilarni san’at asarlarini, shu jumladan o’zlarining
va boshqalarning ishlarini tahlil qilish va tanqid qilishga undash. Bu talabalarga tanqidiy
fikrlash va tahliliy qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi.
Jarayonning ahamiyatini ta’kidlansh: O‘quvchilarga san’at yaratish jarayoni tayyor
mahsulot kabi muhim ekanligini tushunishga yordam bering. Ularni nafaqat yakuniy natijaga
e’tibor qaratishni emas, balki ijodiy jarayondan zavqlanishlarini rag’batlantiring. Hamkorlik
uchun imkoniyatlarni taqdim eting: O‘quvchilarga guruh loyihalarida birgalikda ishlash yoki
boshqalar bilan hamkorlik qilish imkoniyatini taqdim eting, bu ularga jamoaviy ish va muloqot
ko’nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.
O‘quvchilarni san’at tarixi bilan tanishtirish: talabalarni tarix davomida turli san’at
harakatlari va rassomlari bilan tanishtirish. Boshqa rassomlarning asarlarini o’rganish
o’quvchilarga san’atga turli yondashuvlarni tushunishga yordam beradi va ularni o’z uslubini
rivojlantirishga ilhomlantiradi.
Konstruktiv fikr-mulohazalarni taklif qilish: O‘quvchilarga konstruktiv va aniq fikr-
mulohazalarni taqdim eting. Bu ularga o’z ishlarini qanday yaxshilashni tushunishga yordam
beradi va ularni o’z malakalarini rivojlantirishni davom ettirishga undashi mumkin.
923
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Tasviriy san’at darsida o‘quvchining ijodiy qobiliyatini rivojlantirishning turli usullari
mavjud. Mana bir nechta takliflar:
Tadqiqot va tajribani rag’batlantirish: O‘quvchilarga turli materiallar, texnikalar va
uslublarni o’rganishga imkon bering. Ularni tavakkal qilishga va yangi narsalarni sinashga
undash. Bu ularning ijodini rivojlantirishga va o’ziga xos badiiy ovozini kashf etishga yordam
beradi.
Asoslarni o’rgatish: talabalarga rang nazariyasi, kompozitsiya, istiqbol va soyani o’z
ichiga olgan san’atning asosiy tamoyillarini o’rgating. Bu ularning texnik ko’nikmalarini
yaxshilashga va yanada murakkab va vizual jozibali san’at asarlarini yaratishga yordam beradi.
O’z-o’zini ifoda etish imkoniyatini yaratish: o’quvchilarga o’z asarlari orqali o’zlarini
ifoda etish erkinligini bering. Ularni o’zlari uchun mazmunli, shaxsiyat va qiziqishlarini aks
ettiruvchi san’at yaratishga undash.
Qo’llab-quvvatlovchi va ochiq muhitni yaratish: O‘quvchilarni o’z ishlari va g’oyalarini
baham ko’rishga undaydigan ijobiy va qo’llab-quvvatlovchi muhit yarating. Ularning kuchli
tomonlarini ta’kidlab, ularni yaxshilashga yordam beradigan konstruktiv fikr-mulohazalarni
taqdim etish.
Mulohaza yuritish va o’z-o’zini tanqid qilishni rag’batlantirish: o’quvchilarni o’z asarlari
haqida fikr yuritishga va o’zlarining kuchli va zaif tomonlarini baholashga undash. Bu ularning
tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishga va badiiy qobiliyatlarini yaxshilashga yordam
beradi.
O‘quvchilarni turli xil san’at turlari bilan tanishtirish: O‘quvchilarni rasm,
haykaltaroshlik, fotografiya va grafik dizayn kabi san’at turlarining keng doirasi bilan
tanishtirish. Bu ularning badiiy dunyoqarashini kengaytirish va qiziqishlarini rivojlantirishga
yordam beradi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Tasviriy san’at darslarida qatnashish talabaning shaxsiy va ilmiy rivojlanishiga ijobiy
ta’sir ko’rsatishi mumkin. Bu ularning o’ziga bo’lgan ishonchini, o’zini namoyon qilishini
va o’zini o’zi anglashini rivojlantirishga yordam beradi. Bundan tashqari, tadqiqotlar shuni
ko’rsatdiki, tasviriy san’at darslarida qatnashish akademik samaradorlikni oshirishga, jumladan,
tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini yaxshilashga va motivatsiyani oshirishga olib kelishi mumkin.
Tasviriy san’at darslari o‘quvchining ijodiy qobiliyatini rivojlantirishda muhim vosita
bo‘lishi mumkin. Tasviriy san’at darslarida o‘quvchilarning ijodini kashf etish, badiiy
mahoratini rivojlantirish uchun turli imkoniyatlar yaratiladi. Turli materiallar, texnikalar va
vositalardan foydalanish orqali o’quvchilar badiiy ifodaning turli shakllari bilan tajriba
o’tkazishlari mumkin, bu ularga o’ziga xos uslubni rivojlantirishga yordam beradi.
924
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Tasviriy san’at darsida o‘quvchining ijodiy qobiliyatini rivojlantirishda texnologiya
muhim rol o‘ynashi mumkin. Texnologiyadan foydalanishning bir necha usullari mavjud:
Raqamli san’at vositalari: Chizish planshetlari, Adobe Photoshop yoki Illustrator kabi
dasturiy ta’minot dasturlari va hatto smartfon yoki planshetlardagi ilovalar o’quvchilarga
badiiy mahoratini o’rganish va rivojlantirish uchun yangi vositalarni taqdim etishi mumkin.
Ushbu vositalar qalam va qog’oz kabi an’anaviy vositalarga nisbatan ko’proq
moslashuvchanlik, tajriba va ijodkorlik imkonini beradi.
Onlayn manbalar: Internet talabalarga turli xil san’at uslublari, texnikasi va rassomlari
haqida ma’lumot olishga yordam beradigan ko’plab resurslarni taklif etadi. Onlayn
darsliklar va kurslar o’z malakalarini oshirishga intilayotgan talabalar uchun qo’shimcha
ko’rsatmalar va ko’rsatmalar berishi mumkin.
Ijodkorlikni rivojlantirish uchun qo’llab-quvvatlovchi o’quv muhiti muhim ahamiyatga
ega. O’qituvchi tavakkal qilishga, izlanishga va o’zini namoyon qilishga undaydigan sinf
muhitini yaratishi kerak. O‘quvchilar tanqiddan qo’rqmasdan turli xil materiallar va texnikalar
bilan tajriba o’tkazishlari kerak. Izlanish va tajribani rag’batlantirish: O’qituvchilar talabalarga
turli materiallar, texnikalar va uslublarni o’rganish va tajriba o’tkazish imkoniyatini berishlari
kerak. Bu ularning ijodini rivojlantirishga va o’ziga xos badiiy ovozini kashf etishga yordam
beradi. O’qituvchilar talabalarga san’atning asosiy tamoyillarini, jumladan ranglar nazariyasi,
kompozitsiya, istiqbol va soyalarni o’rgatishlari kerak. Bu ularning texnik ko’nikmalarini
yaxshilashga va yanada murakkab va vizual jozibali san’at asarlarini yaratishga yordam
beradi. O’z-o’zini namoyon qilish imkoniyatini yarating: O’qituvchilar o’quvchilarga o’z
asarlari orqali o’zlarini ifoda etish erkinligini berishlari kerak. Ularni o’zlari uchun
mazmunli, shaxsiyat va qiziqishlarini aks ettiruvchi san’at yaratishga undash. O’qituvchilar
o’quvchilarning kuchli tomonlarini ta’kidlab, ularni yaxshilashga yordam beradigan konstruktiv
fikr-mulohazalarni taqdim etishlari kerak. Fikr-mulohaza aniq bo’lishi va o’quvchining o’z
asarlari uchun maqsadlariga yo’naltirilgan bo’lishi kerak. Mulohaza yuritish va o’z-o’zini tanqid
qilishni rag’batlantirish: O’qituvchilar o’quvchilarni o’z asarlari haqida fikr yuritishga va
o’zlarining kuchli va zaif tomonlarini baholashga undashlari kerak. Bu ularning tanqidiy
fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishga va badiiy qobiliyatlarini yaxshilashga yordam beradi.
O‘quvchilarni turli xil san’at turlari bilan tanishtirish: O’qituvchilar o’quvchilarni rasm,
haykaltaroshlik, fotografiya va grafik dizayn kabi keng ko’lamli san’at turlari bilan
tanishtirishlari kerak. Bu ularning badiiy dunyoqarashini kengaytirish va qiziqishlarini
rivojlantirishga yordam beradi.
XULOSA
925
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Xulosa o’rnida aytishimiz mumkinki Tasviriy san’at darslarida o’quv-tarbiya ishlari
jarayonida talaba yoshlarni ijodiy fikrlashga, o’zgaruvchan vaziyatlarga o’rgatish, erkin raqobat
asosida faoliyatni tashkil etish hamda talabalarni axborot texnologiyalari, elektron darsliklar,
versiyalar va multimedialardan amaliy mashg’ulotlarda foydalanishi muhimdir. Bu esa
talabalarda mustaqillik, erkin fikrlashni tarbiyalashni, o’quv faoliyatini tahlil qilishni, istiqbolda
kasbiy mahorat va kompyuter savodxonligini orttirish bo’yicha rejalarini aniq belgilashiga
erishishni ularning ichki ehtiyojiga aylantirish talab etilganligini ko‘ramiz.
REFERENCES
1.
Hasanov R. Maktab tasviriy san'at mashg‟ulotlarini takomillashtirish yo‟llari. – T., 1986 yil.
2.
Oydinov N. O‟zbekiston tasviriy san'ati tarixidan lavhalar. – T.,1997 yil.
3.
Эгамбердиев .A. Жанровая живопис Узбекистана -T.,1998.
4.
O‟zbekiston san'ati (1991 – 2001 yillar). Ilmiy muharrir A. Hakimov – T., 2001.
5.
Qo‟ziyev T, Egamov A va boshqalar. Rangtasvir.- T., 2003. 20. Abduraxmanov
F.Kompozitsiya asoslari-T.,2003.
6.
Mahmudov T.O`zbekiston rangtasvir estetikasi-T.,1983 yil.
