1019
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
QORAQALPOGʻISTONDA QISHLOQ XOʻJALIGI ILMIY-TADQIQOT
INSTITUTINING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISH TARIXI
Qurbonboyeva Barchinoy
1-kurs magistranti tarix fakulteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15242321
Annotatsiya
. Ushbu maqolada Qoraqalpogʻiston Respublikasida qishloq xoʻjaligi ilmiy-
tadqiqot institutining tashkil topishi, tarixiy rivojlanish bosqichlari va bugungi kundagi faoliyati
yoritilgan. Ayniqsa, institutning Orolboʻyi hududidagi ekologik va agrar muammolarni hal
etishdagi oʻrni, ilmiy-innovatsion tadqiqotlari, shuningdek, mahalliy fermerlar bilan olib
borilayotgan hamkorliklar tahlil qilinadi. Maqola mintaqaviy agrar siyosat va ilm-fan
integratsiyasining muhim jihatlarini ochib beradi.
Kalit soʻzlar
: Qoraqalpogʻiston, qishloq xoʻjaligi, ilmiy tadqiqot, Orolboʻyi, shoʻrlanish,
dehqonchilik, agroinnovatsiya.
ИСТОРИЯ СТАНОВЛЕНИЯ И РАЗВИТИЯ НАУЧНО-ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКОГО
ИНСТИТУТА СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА В КАРАКАЛПАКСТАНЕ
Аннотация.
В данной статье освещается становление, этапы исторического
развития и функционирование НИИ сельского хозяйства в республике Каракалпакстан на
сегодняшний день. В частности, будет проанализирована роль института в решении
экологических и аграрных проблем Приаралья, научно-инновационные исследования, а
также сотрудничество с местными фермерами. В статье раскрываются важные аспекты
региональной аграрной политики и интеграции науки.
Ключевые слова:
Каракалпакстан, сельское хозяйство, научные исследования,
Приаралье, засоление, сельское хозяйство, Агроинновации.
HISTORY OF THE FORMATION AND DEVELOPMENT OF THE
SCIENTIFIC RESEARCH INSTITUTE OF AGRICULTURE IN
KARAKALPAKSTAN
Abstract.
this article covers the founding, stages of historical development and activities
of the Research Institute of Agriculture in the Republic of Karakalpakstan today. In particular,
the role of the Institute in solving environmental and agrarian problems in the islet region,
scientific and innovative research, as well as cooperation with local farmers are analyzed. The
article reveals important aspects of the integration of regional Agrarian Policy and science.
Keywords
: Karakalpakstan, agriculture, scientific research, Islet, salinity, farming,
agroinnovation.
1020
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Qishloq xoʻjaligi — bu insonning oziq-ovqat, xomashyo (paxta, jun, yog‘och) va boshqa
mahsulotlar ishlab chiqarish uchun yer va tirik organizmlar (o‘simliklar va hayvonlar)dan
foydalanishga asoslangan faoliyati hisoblanadi. Asosiy yo‘nalishlari:
1. Dehqonchilik — ekin ekish, g‘alla, sabzavot, meva-cheva, paxta, kartoshka kabi
mahsulotlar yetishtirish.
2. Chorvachilik — qoramol, qo‘y, echki, parranda va boshqalarni boqish orqali go‘sht,
sut, tuxum, jun va boshqa mahsulotlar olish.
3. Bog‘dorchilik, uzumchilik, polizchilik — maxsus ekin turlarini yetishtirish.
4. Baliqchilik, asalarichilik — qo‘shimcha yo‘nalishlar.
Maqsadi: Aholini oziq-ovqat bilan ta'minlash, sanoat uchun xomashyo yetkazib berish,
mintaqaviy iqtisodiyotni rivojlantirish
Qishloq xo‘jaligi har bir mamlakatning iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyotida asosiy
tarmoqlardan biri hisoblanadi. Shu bois bu sohada ilm-fan, texnologiyalar va innovatsiyalar juda
muhim o‘rin tutadi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Oʻzbekistonning ekologik jihatdan eng
murakkab hududi hisoblanadi. Ayniqsa, Orol dengizining qurishi bilan yuzaga kelgan ekologik
muammolar hudud agrar salohiyatini tubdan oʻzgartirdi. Shu bois bu yerda qishloq xoʻjaligi
sohasida ilmiy izlanishlar olib borish, yer va suv resurslaridan samarali foydalanishni taʼminlash
dolzarb ahamiyat kasb etadi. Ana shu ehtiyoj asosida Qoraqalpogʻistonda qishloq xoʻjaligi ilmiy-
tadqiqot institutining shakllanishi va faoliyati yoʻlga qoʻyilgan. Institutning shakllanishi va ilk
faoliyati 1961-yildan boshlanib Nukus shahrida tashkil etilgan. Qoraqalpogʻiston qishloq
xoʻjaligi ilmiy-tadqiqot stansiyasi ilk bosqichda paxtachilik, chorvachilik va sugʻoriladigan
dehqonchilik bo‘yicha izlanishlar olib bordi. Stansiya Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi ilmiy-
tadqiqot institutining filiali sifatida faoliyat ko‘rsatdi. 1980–1990-yillar: Mustaqil institutga
aylanish va kengayish
1985-yilda stansiya mustaqil institut maqomiga ega boʻldi. Bu bosqichda shoʻrlanishga
chidamli navlarni yaratish, suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish hamda Orolboʻyi iqlim
sharoitiga mos agrotexnik usullar ishlab chiqish asosiy yoʻnalishga aylandi. 1991-yildan keyingi
davr: Innovatsion izlanishlar va xalqaro hamkorlik Oʻzbekiston mustaqillik yillarida institut
ekologik barqarorlik, oziq-ovqat xavfsizligi, yer degradatsiyasiga qarshi kurashish bo‘yicha qator
muhim ilmiy loyihalarni amalga oshirdi. Bugungi kunda institut: tuproqshunoslik va
agroekologiya; chorvachilik va ozuqabop o‘simliklar seleksiyasi; resurs tejamkor texnologiyalar
yo‘nalishlarida faoliyat yuritadi. Institut FAO, ICARDA kabi xalqaro tashkilotlar bilan
hamkorlikda ilmiy-tadqiqot loyihalarini amalga oshirmoqda. Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi
ilmiy-tadqiqot instituti mintaqaning ekologik va agrar muammolarini ilmiy asosda hal etish
yo‘lida katta tajriba va salohiyatga ega. Ilmiy-tadqiqotlar natijasida sho‘rlanishga chidamli
1021
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
ekinlar, suv tejovchi texnologiyalar, va agroekologik moslashuvchan uslublar ishlab chiqilgan.
Kelgusida quyidagi tavsiyalar asosida institut faoliyatini yanada rivojlantirish maqsadga muvofiq
bo‘ladi:
• 1. Mahalliy iqlim va ekologik sharoitga mos yangi ekin navlarini yaratishni davom
ettirish;
• 2. Resurs tejovchi sug‘orish texnologiyalarini ommalashtirish;
• 3. Fermer xo‘jaliklari bilan ilmiy-amaliy hamkorlikni kuchaytirish;
• 4. Xalqaro tashkilotlar bilan qo‘shma loyihalarni kengaytirish;
• 5. Ekologik monitoring va raqamli texnologiyalarni tatbiq etish orqali agrotexnik
usullarni takomillashtirish.
Xulosa o’rnida shuni aytish joizki Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi ilmiy-tadqiqot
instituti nafaqat mintaqa balki butun Oʻzbekiston agrar sektorining rivojlanishida muhim rol
oʻynab kelmoqda. Uning faoliyati iqlimiy sharoitlarga moslashgan, ekologik xavfsiz va samarali
qishloq xoʻjaligini barpo etish yoʻlida katta ahamiyat kasb etadi.
REFERENCES
1.
Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi ilmiy-tadqiqot instituti rasmiy hujjatlari.
Nukus, 2022.
2.
Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi maʼlumotnomasi. Toshkent, 2021.
3.
Raxmatullayev S. va boshq. “Orolboʻyi mintaqasida qishloq xoʻjaligi taraqqiyoti.” –
Nukus, 2019.
4.
Matnazarov B. “Qoraqalpogʻistonda shoʻrlanish muammosi va uning hal etilishi.” –
Nukus, 2018.
5.
www.agro.uz – Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi portali.
