ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1228
KЕLAJAK AVLODNI TARBIYALASHDA ZAMONOVIY VA XALQ MUSIQA
SAN’ATINING O‘RNI
Esemuratov Baxtiyar Sagidullayevich
O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti
Nukus filiali “Folklor etnografiya” kafedrasi dotsenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15252775
Annotatsya. Bu maqolada zamonoviy kuy-qo‘shiqlar va xalq musiqa san’atining kelajak
avlodlarni mumtoz musiqa merosi bilan yaqindan tanishtirish, havaskorlik tugaraklari, san’at
saroylarida tashkil etilgan xalq cholg‘u asboblari ansambllari faoliyatlarini keng yoyish musiqa
san’ati rivojini va taraqqiyotini ta’minlash haqida so‘z yetiladi.
Kalit so‘zlar: Kelajak avlod, mumtoz musiqa, xalq cholg‘u asboblari, ansambllar,
tugarak, san’at, musiqa, zamonoviy kuy-qo‘shiqlar.
РОЛЬ СОВРЕМЕННОЙ И НАРОДНОЙ МУЗЫКИ В ВОСПИТАНИИ БУДУЩЕГО
ПОКОЛЕНИЯ
Аннотация. В данной статье рассматриваются современные песни и народное
музыкальное искусство, знакомство будущих поколений с классическим музыкальным
наследием, широкое распространение деятельности кружков самодеятельности и
ансамблей народных инструментов, организованных во дворцах искусств, а также
обеспечение развития и прогресса музыкального искусства.
Ключевые слова: Будущее поколение, классическая музыка, народные
инструменты, ансамбли, кружок, искусство, музыка, современные мелодии и песни.
THE ROLE OF MODERN AND FOLK MUSIC IN EDUCATING THE FUTURE
GENERATION
Abstract. This article discusses contemporary songs and folk music art, introducing
future generations to classical musical heritage, widely disseminating the activities of amateur
groups and folk instrument ensembles organized in art palaces, and ensuring the development
and progress of musical art.
Key words: Future generation, classical music, folk instruments, ensembles, circle, art,
music, modern melodies and songs.
Kelajak avlodlarimizga bugungi kunda ko‘plab musiqa axboroti ta’sir etayotgan bir
davrda ular tinglayotgan musiqaning sifati va mazmuni haqida g‘amxo‘rlik qilish juda muhim
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1229
ahamiyatga ega. Yoshlar ko‘proq zamonoviy kuy-qo‘shiqlarga mehr qo‘ymoqdalar, shuningdek,
bugungi kunda ular qalbidan o‘rin olgan: rok, pop, hamda yengil janrdagi musiqa turlari yosh
avlod qalbini tula zabt etishga muvaffaq buldi.
O‘rni kelganda rok musiqa turiga alohida to‘xtalib o‘tmoqchimiz. Musiqa tarixidan bizga
yaxshi ma’lumki, ritm va musiqaviy intonatsiya xaqida har xil davrlarda murosasiz bahs,
munozaralar yuritilgan. Bu siz musiqaning rivoji bo‘lmasligi tabiiy, albatta. Ammo, rok musiqa
turiga nisbatan ayrim musobaqalarda qaltis fikrlar ham aytilmoqta. Shuni e’tiborga olish lozimki,
rok musiqasi tasodifan paydo bo‘lgani yuq, garchi shunday ko‘z yumub, inkor qilish noto‘g‘ri
bo‘lar edi. Rok musiqa san’ati ham aslida davrimizning muhim kashfiyotlaridan biridir. Lekin
biz ham masalaning ikkinchi tomoniga o‘ta ma’suliyat bilan yondoshmoqliqni inkor etmaymiz.
Bugungi kunda turli nomdagi dastalarning soni ko‘payib ketdi. Ammo ularning barchasi
ham san’at yo‘lida fidoyilik ko‘rsata almadilar, san’at hamda madaniyatimiz rivojiga o‘z
hissalarini qo‘sha oladilar deb ishonch bildira olmaymiz. Ularning musiqiy ma’lumotlariga,
dunyoqarashlariga, ichki olamiga alohida e’tibor bermoq, qo‘shiqchi shoirlar va bastakorlar
aloqalarining mustahkam bo‘lishiga e’tiborni qaratmoq lozim. Yangi tashkil etilgan dastalarning
deyarli barchalari o‘z repertuarini zamonaviy, yengil yelpi musiqa va qo‘shiqlar bilan boyitishga
harakat qilmoqdalar, bu yaxshi albatta ammo ularning g‘oyaviy va mantiqiy darajasi birinchi
navbatda bo‘lishi kerek. Rok musiqasining ham ezgu g‘oyalar, yangi-yangi ritmlar, yorqin
ohanglar bilan tuliq, umid va yaxshi istaklarni targ‘ib va tashviq qilishi shubhasiz.
«Kelajak avlodlarni mumtoz musiqa merosi bilan yaqindan tanishtirish, havaskorlik
tugaraklari, san’at saroylarida tashkil etilgan xalq cholg‘u asboblari ansambllari faoliyatlarini
keng yoyish musiqa san’ati rivojini va taraqqiyotini ta’minlaydi degan umiddamiz.
Mazkur ansambllarda nafaqat milliy qadriyatimiz, an’analarimizni, qolaversa, qardosh
xalqlar san’ati va madaniyatini targ‘ib qilish vazifalari amalga oshirilmog‘i maqsadga
muvofiqdir».[1,188c]. Bunda yoshlarimizning vatanparvarlik va baynalminallik tuyg‘ularini
shakllantirgan va o‘stirgan bo‘lamiz. Jamoa bilan ishlash jarayonida yoshlar o‘z o‘zini
boshqarish, o‘zgalar mehnatini qadrlash, bir-birlariga yordam qo‘lini cho‘zish kabi yaxshi
ahloqiy sifatlarni o‘rganadilar. Ansambllarda yoshlar bir-birlari bilan yillar davomida
do‘stlashadilar. Ular rahbar yordamida kuylarning bastakorlari haqida, usha kuyning yozilish
uslubi haqida ma’lumot oladilar, shu orqali o‘zlarining ma’naviy, madaniy rivojlantirib
boradilar. Bundan tashqari o‘z ijrolari bilan o‘zlari, balki tinglovchiga ham estetik zavq
bag‘ishlaydilar.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1230
Musiqa vositalari bilan ma’naviy, madaniy tarbiyalash jarayoni o‘ziga xos xususiyat,
emotsional ta’siri bilan ko‘zga tashlanadi. Musiqa san’atida ham g‘oyaviylik birinchi o‘rinda
turadi. Bizning asosiy vazifamiz kelajak avlodlarimizni mazmunan yaxshi, yangidan yangi
asarlar bilan boyitilishdan iborat bulmog‘i lozim, bu borada qoraqalpoq xalq musiqalarining roli
va ahamiyati juda katta.
Musiqa san’ati yosh avlodlarimizning his tuyg‘ulariga emotsional ta’sir ko‘rsatadi, o‘ziga
hos badiiy obrazlar orqali xilma-xil ruhiy holat va kayfiyatlarni ifoda etadi. Ya’ni barcha
o‘quvchilarni musiqa san’atiga jalb etish, g‘oyaviy dunyosini har tomonlama takomillashtirish
nazarda tutiladi.
Kelgusi bo‘lajak avlodlarimizni har tomonlama yetuk va barkamol bo‘lib yetishuvi uchun
yuksak badiiy did va madaniy malaka hosil qilish, bularni albatta ma’naviy, madaniy tarbiyasiz
amalga oshirib bo‘lmaydi. Shuning uchun ham bizning Qoraqalpog‘iston Respublikasiga
tashrifida Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyev tomonidan kelajak avlodlarni ma’naviy, madaniy
estetik tarbiyasiga katta ahamiyat va e’tibor berilishi haqida a’loxida etibor qaratdilar.
Ansambllar repertuarlariga kiritilgan asarlar «Tohir va Zuxra» dramasidan «Otmagay
tong», «Qashqarchai mustozodi navo», «Soqinamai mustazodi navo», Rost maqomidan
«Soqanomai saftikalon» kabi asarlar kiritilgan. Bunday tashkil qilingan badiiy va havaskorlik
to‘garaklari o‘quvchilarni estetik tarbiyalashda asosiy omil bo‘lib, u o‘ziga xos bir ijodiy maktab
bo‘lib kelmoqda. Chunki bu jamoalarda oddiylikdan murakkablikga, ya’ni mo‘taxassislikkacha
borib yetadilar.
Qoraqalpoq xalq kuylari: «Nazlining», «Nalish», «Bes perde», «Nigarim», «Ayqan qiz»,
«Barmayman sanem», «Jaqsiraq» va yana boshqalar.
Hamma o‘tkazilayotgan kurik musobaqalar o‘quvchilarimizning orasida ijobiy ta’sir
ko‘rsatmoqda. Bu tanlovlarni o‘tkazishning asosiy maqsadi o‘quvchilarni yuksak ma’naviy,
madaniy-badiiy didini, ijrochilik mahoratini o‘stirish va madaniy qadriyatimizni bilish
malakasini shakllandirishdir.
Jamoada o‘quvchilar ham zavq oladilar, ham tomoshabinga zavq bag‘ishlaydilar, ya’ni
o‘zi ta’sirlansa, ikkinchi tomondan u zavq berib ta’sirlantiradi. Bu yerda ijrochi-o‘quvchilar o‘z
san’atini ustozlarga qiyoslaydilar, izlanadilar va ijod qiladilar.
O‘qitish jarayonida biz o‘quvchilarni san’atning har xil turlari bo‘yicha, ya’ni o‘zlari
yoqtirgan turlari bo‘yicha, bir-birlari bilan baxslashganliklarini, o‘z mahoratlariga qoyil darajada
ishonch hosil qilganliklarini ko‘ramiz.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1231
Bu o‘tkazilayotgan tadbirlarning yana bir yaxshi tomoni shundaki, qoraqalpoq xalq milliy
san’atini, ya’ni xalq og‘zaki-milliy professional san’atining takomillashtirishga qo‘ygan
hissasidir va uni yoshlar o‘rtasida keng targ‘ibot ishlari olib borayotganidadir. Qoraqalpoq xalqi
boy va ajoyib hususiyatlarga ega bo‘lgan ijodiy xalq. Bu ijodda xalqning hayoti, fikr yodi va
intilishlari aks etib turadi. Xalq juda ajoyib kuylarni-qo‘shiqlarni og‘zaki saqlab kelmoqda. Bu
xalqimizning xazinalarini asrlar bo‘yi avloddan avlodga o‘tib silliqlanib, jilolanib xalqning
turmush sharoitlari o‘zgarishlariga qarab yangillangani holda, ularning eng yaxshilari bizning
davrimizgacha yetib kelmoqda. Bunday asarlarimizning ko‘pi hozirgi kunda ham xalqimizning
musiqa hayotida o‘z urnini yuqotmagan va o‘quvchi-yoshlarimizni ma’naviy-axloqiy
fazilatlarini shakllantirishda katta ahamiyatga egadur.
REFERENCES
1.
Azimov.B.G. Nravstvennoye vospitaniye molodeji sredstvami narodnoy muziki na
materiale muzikalnoy samodeyatelnosti PTU Respubliki O‘zbekistan: diss-kand, ped nauk-
T; TDPI 1991, 188 s.
2.
Jiyenbaevich M. I. The evolution of music pedagogy of the karakalpak people: Historical
and theoretical aspects //Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities. –
2021. – Т. 11. – №. 10. – С. 27-32.
3.
Jiyenbaevich M. I. Competence-based approach in higher musical and professional
education //ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal. – 2022.
– Т. 12. – №. 4. – С. 42-47.
4.
Moyanov I. TRAINING AND DEVELOPMENT OF ART PERSONNEL //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 65-69.
5.
Jiyenbaevich M. I. COMPETENCE-BASED APPROACH IN HIGHER MUSICAL AND
PROFESSIONAL EDUCATION //PROMINENCE OF INFORMATION BASES&
MEDIA ASSESSMENTS IN THE POST CONFLICT MARKETING ENVIORNMENT.
6.
Моянов Ы. Д. ҚОРАҚАЛПОҚ ХАЛҚИ МУСИҚИЙ ПЕДАГОГИКАСИНИНГ
ТАРИХИЙ-НАЗАРИЙ ЖИҲАТЛАРИ: Моянов Ыкласбай Жийенбаевич Ўзбекистон
Давлат санъат вамаданият институти Нукус филиали, «халқ ижодиёти» кафедраси в.
в. б доценти. Педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) //Образование и
инновационные исследования международный научно-методический журнал. –
2021. – №. 5.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1232
7.
Моянов Ы. Д. ҚОРАҚАЛПОҚ ХАЛҚИ МУСИҚИЙ ПЕДАГОГИКАСИНИНГ
ТАРИХИЙ-НАЗАРИЙ ЖИҲАТЛАРИ //Образование и инновационные исследования
международный научно-методический журнал. – 2021. – №. 5.
