ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1015
ATROF-MUHIT MUHOFAZASI VA BARQAROR RIVOJLANISH STRATEGIYALARI
G‘afforov Nurbek Uyg‘un o‘g‘li
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti “Umummetodologik fanlar” kafedrasi assistenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15237910
Annotatsiya.
Maqolada
atrof-muhit
muhofazasi
va
barqaror
rivojlanish
strategiyalarining dolzarbligi, ular orasidagi o‘zaro bog‘liqlik, hamda ularni amalga oshirishda
ekologik, iqtisodiy va ijtimoiy yondashuvlar muhokama qilinadi. Misollar yordamida ekologik
muammolar va yechimlar asoslanadi, jumladan havo ifloslanishi va chiqindilarni kamaytirish
bo‘yicha grafik tahlillar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
atrof-muhit, barqaror rivojlanish, ekologik siyosat, chiqindilar, ifloslanish.
СТРАТЕГИИ ЗАЩИТЫ ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ И УСТОЙЧИВОГО
РАЗВИТИЯ
Аннотация
. В статье рассматривается актуальность охраны окружающей
среды и стратегии устойчивого развития, их взаимосвязь, а также экологические,
экономические и социальные подходы к их реализации. Примеры и графический анализ
демонстрируют влияние экологических проблем и предлагаемые решения.
Ключевые слова:
окружающая среда, устойчивое развитие, экологическая
политика, отходы, загрязнение.
ENVIRONMENTAL PROTECTION AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT
STRATEGIES
Abstract.
The article discusses the relevance of environmental protection and sustainable
development strategies, their interdependence, and the ecological, economic, and social
approaches to their implementation. Through examples and graphical analysis, environmental
issues and practical solutions are demonstrated.
Keywords:
environment, sustainable development, ecological policy, waste, pollution.
Kirish
Atrof-muhit muhofazasi bugungi kunda global miqyosdagi eng muhim masalalardan biri
hisoblanadi. Tezkor urbanizatsiya, sanoatlashuv, transport vositalari ko‘payishi va tabiiy
resurslarning haddan ortiq ekspluatatsiyasi biosferaga jiddiy zarar yetkazmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1016
Shu bois barqaror rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish va ularni amalga oshirish
orqali atrof-muhitni asrash zarurati yuzaga kelmoqda.
Barqaror rivojlanish nafaqat ekologik, balki iqtisodiy va ijtimoiy jihatlardan ham
muvozanatli yondashuvni taqozo etadi.
Asosiy qism
1-misol: Shahar havo sifati monitoringi
Toshkent shahrida 2015–2024 yillar oralig‘ida havodagi PM2.5 zarrachalari
konsentratsiyasi monitoringi olib borildi.
Davlat ekologiya qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, quyidagi grafik asosida so‘nggi
yillarda toza energiya manbalariga o‘tish natijasida havoning ifloslanishi kamaygan:
o‘qi:
,
o‘qi: Yillar (2015-2024)
Bu o‘zgarishlar havoni tozalovchi texnologiyalar, yashil hududlarning ko‘paytirilishi va
transportda ekologik standartlarning joriy etilishi natijasidir.
2-misol: Qishloq xo‘jaligidagi suv tejovchi texnologiyalar
Surxondaryo viloyatida yangi tomchilatib sug‘orish tizimlari joriy etilishi natijasida suv
sarfi 40% gacha kamaygan.
Bu nafaqat suv resurslarini tejadi, balki hosildorlikni ham oshiradi.
X- o‘qi: Fermer xo‘jaligi soni, Y-o‘qi: Har gektarga suv sarfi (m
3
)
An’anaviy usul:
, Tomchilatib usul:
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1017
Bu strategiya barqaror qishloq xo‘jaligi uchun muhim hisoblanadi.
3-misol: Chiqindilarni saralash loyihasi
Navoiy shahrida 2023-yilda boshlangan chiqindilarni alohida yig‘ish tizimi orqali
plastmassa, shisha va organik chiqindilar ajratilib, qayta ishlanmoqda. Natijada poligonga
tushayotgan chiqindi hajmi 30% ga kamaygan.
Tahlil:
Dastlabki holat: 100 tonna chiqindi
Saralashdan so‘ng: 70 tonna chiqindi (qolgan 30% qayta ishlanmoqda)
4-misol: Urbanistik hududlarda yashil zonalarni kengaytirish
2022-yilda Samarqandda 10 mingdan ortiq daraxt ekilib, yashil zonalar soni 20% ga
oshirildi. Bu nafaqat ekologik muhitni sog‘lomlashtirdi, balki shaharning haroratini yozda 2°C
ga pasayishiga ham olib keldi (ya’ni urban “issiqlik oroli” effekti kamaydi).
Natija
O‘tkazilgan tahlillar va misollar asosida quyidagi natijalarga erishildi:
1.
Havoning ifloslanishi (PM2.5) darajasi
2015-yildan 2024-yilgacha sezilarli darajada
kamaydi, bu esa ekologik nazorat, avtomobil chiqindilarini kamaytirish va sanoat chiqindilarini
cheklash bo‘yicha amalga oshirilgan islohotlarning natijasi sifatida baholanishi mumkin.
Grafik 1 orqali bu dinamikani yaqqol ko‘rish mumkin.
2.
Resurslardan samarali foydalanish strategiyasi
sifatida, tomchilatib sug‘orish
texnologiyasining an’anaviy usullarga nisbatan samaradorligi yuqori ekanligi Grafik 2 orqali
isbotlandi. Bu esa suv tanqisligi muammosiga qarshi amaliy yechim sifatida qaralmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1018
3.
Barqaror rivojlanish strategiyalarining milliy va mintaqaviy darajada joriy etilishi
,
nafaqat ekologik muammolarni kamaytiradi, balki iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan ham aholini
barqaror yashash tarziga o‘rgatadi.
4.
Atrof-muhit muhofazasi bo‘yicha joriy etilgan texnologik yondashuvlar
–
chiqindilardan qayta foydalanish, ekologik transport turlari, yashil energiya manbalarining
ommalashuvi kabi holatlar – O‘zbekistonning ekologik barqarorlik bo‘yicha xalqaro reytinglarda
ko‘tarilishiga xizmat qilmoqda.
1.
Xulosa
Tadqiqot natijalari quyidagi muhim xulosalarni chiqarishga imkon berdi:
Ekologik muhofaza va barqaror rivojlanish
bugungi kunda global muammo bo‘lib,
har bir davlat, ayniqsa O‘zbekiston kabi resurslarga boy lekin ekologik xavfga duchor hududlar
uchun dolzarb vazifadir.
Mahalliy ekologik muammolarni hal qilishda ilmiy yondashuv va strategik
rejalashtirish
muhim ahamiyat kasb etadi. Bunga misol tariqasida ekologik monitoring
tizimlarining rivojlantirilishi, chiqindilarni saralash va qayta ishlash tizimlarining kengaytirilishi
kabilarni kiritish mumkin.
Talim tizimida ekologik madaniyatni shakllantirish
va yosh avlodda barqaror
rivojlanish g‘oyalarini singdirish uzoq muddatli ekologik barqarorlikning asosi bo‘lib xizmat
qiladi.
Innovatsion texnologiyalarni jalb qilish
, xususan, "yashil texnologiyalar", "aqlli
shaharlar", "eko-qishloqlar" kabi loyihalar orqali ekologik bosimni kamaytirish imkoniyati
kengayadi.
REFERENCES
1.
Karimov I.A. "Tabiat va inson: ekologik barqarorlik – barqaror taraqqiyotning asosi." –
Toshkent: O‘zbekiston, 2015.
2.
Abdullaev M.A., Xusanov O.Sh. “Ekologiya va atrof-muhit muhofazasi”, – Toshkent: Fan
va texnologiya, 2020.
3.
United Nations Environment Programme (UNEP). "Global Environment Outlook – GEO-
6: Healthy Planet, Healthy People", Cambridge University Press, 2019.
4.
FAO. "Water for Sustainable Food and Agriculture", Food and Agriculture Organization of
the United Nations, 2017.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1019
5.
Milliy statistika qo‘mitasi: O‘zbekiston Respublikasi Ekologik ko‘rsatkichlar yig‘indisi,
2023-yil.
6.
WWF (2022). “Living Planet Report – Building a nature-positive society”, World Wide
Fund for Nature.
7.
European Environment Agency. “Air quality in Europe – 2023 report”, EEA Report No
16/2023.
8.
Hasanov A. “Barqaror rivojlanish nazariyasi va amaliyoti”, – Toshkent: Iqtisod-Moliya,
2021.
9.
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). "Climate Change 2023: Synthesis
Report", Geneva, Switzerland.
10.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ekologiya va atrof-muhitni
muhofaza qilish qo‘mitasi rasmiy ma’lumotlari –
