1272
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
YOSH BADIIY GIMNASTIKACHILARNING JISMONIY TAYYORGARLIGINI
TAKOMILLASHTIRISH
Karimjonova Xushroybegim Baxodirjon qizi
Oriental universiteti magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15251376
Annotatsiya.
Mazkur maqolada yosh badiiy gimnastikachilarning jismoniy tayyorgarlik
darajasini oshirish yo‘llari, bu boradagi asosiy omillar va mashg‘ulot jarayonida
qo‘llaniladigan samarali usullar tahlil etiladi. Jismoniy tayyorgarlikning tarkibiy qismlari,
ularning sport natijalariga ta’siri, shuningdek, individual yondashuvning ahamiyati ilmiy asosda
yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
adiiy gimnastika, jismoniy tayyorgarlik, chidamlilik, koordinatsiya,
chaqqonlik, mashg‘ulot tizimi.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ФИЗИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ ЮНЫХ
СПОРТИВНЫХ ГИМНАСТИКОВ
Аннатация.
В данной статье анализируются пути повышения уровня физической
подготовки юных художественных гимнасток, основные факторы в этом процессе и
эффективные методы, применяемые в ходе тренировок. На научной основе освещаются
составные части физической подготовки, их влияние на спортивные результаты, а
также значение индивидуального подхода.
Ключевые слова:
художественная гимнастика, физическая подготовка,
выносливость, координация, ловкость, система тренировок.
IMPROVING THE PHYSICAL TRAINING OF YOUNG ARTISTIC GYMNASTICS
Abstract.
This article analyzes ways to improve the physical fitness level of young
rhythmic gymnasts, the main factors influencing it, and effective methods used during training
sessions. The components of physical training, their impact on sports performance, as well as the
importance of an individual approach are scientifically substantiated.
Keywords:
rhythmic gymnastics, physical training, endurance, coordination, agility,
training system.
Kirish:
Badiiy gimnastika – bu nafaqat go‘zallik va nafislik, balki yuqori darajadagi
jismoniy salohiyat, kuch, chidamlilik va koordinatsiyani talab qiladigan sport turidir. Ayniqsa,
bolalik va o‘smirlik davrida badiiy gimnastika bilan shug‘ullanuvchi sportchilar uchun jismoniy
tayyorgarlik asosiy o‘rinda turadi. Shu bois, yosh gimnastikachilarning jismoniy tayyorgarligini
ilmiy asoslangan metodlar orqali takomillashtirish dolzarb vazifa hisoblanadi.
1273
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Badiiy gimnastika — bu ko‘p qirrali sport turi bo‘lib, unda jismoniy kuch, elastiklik,
noziklik va estetikani birlashtirish muhim o‘rin tutadi. Badiiy gimnastika raqobatli va mashq
qilishning eng jozibali shakllaridan biri sifatida jahon bo‘ylab keng tarqalgan. Unda sportchining
texnik mahorati va ijodiy yondashuvi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ushbu sport turi
musobaqalarda asosan erkin harakatlar, apparatlar bilan bajariladigan mashqlar (lentalar,
halqalar, to‘plar, tayoqlar) va maxsus kompozitsiyalarni o‘z ichiga oladi
Jismoniy tayyorgarlikning mohiyati
: Jismoniy tayyorgarlik – bu sportchining umumiy
va maxsus jismoniy sifatlarini rivojlantirish jarayonidir. Badiiy gimnastikada quyidagi jismoniy
sifatlar asosiy ahamiyatga ega: Jismoniy tayyorgarlik — bu insonning turli jismoniy faoliyatlarga
tayyorligini va ularni muvaffaqiyatli bajarishga qodir bo‘lishini ta‘minlovchi harakatlar tizimi.
Jismoniy tayyorgarlik, ayniqsa, sportchilar uchun, ularning sportdagi muvaffaqiyatini
belgilovchi asosiy omillardan biridir. Bu jarayon jismoniy salomatlikni mustahkamlash,
mushaklarning kuchini oshirish, chidamlilikni rivojlantirish, harakatlar koordinatsiyasini
yaxshilash, shuningdek, sportchi yoki shaxsning umumiy fiziologik holatini takomillashtirishga
qaratilgan bo‘ladi.
Badiiy gimnastikada jismoniy tayyorgarlik yosh gimnastikachilar uchun ayniqsa
muhimdir, chunki bu tayyorgarlikni yuqori darajada rivojlantirish, muvaffaqiyatli musobaqalarda
qatnashishga imkon beradi. 3-7 yoshdagi badiiy gimnastikachilarni jismoniy tayyorgarlik orqali
rivojlantirishda, asosan, kuch va moslashuvchanlikni oshirishga alohida e’tibor qaratiladi.
1. Egiluvchanlik – harakatlar erkinligi va keng amplitudada bajarilishi. Egiluvchanlik
(flexibilite) — bu tananing bo‘g‘imlarida harakat qilish darajasi va ularning elastikligi. Badiiy
gimnastikada egiluvchanlik juda muhim, chunki bu sport turi ko‘plab murakkab pozitsiyalarni va
cho‘zilishlarni talab qiladi. Egiluvchanlikni oshirish uchun muntazam cho‘zilish mashqlari, yoga
va boshqa uzatish mashqlari bajariladi. Yaxshi egiluvchanlik sportchining harakatlarini silliq va
estetik jihatdan go‘zal qiladi, shuningdek, jarohatlardan saqlanishga yordam beradi. Badiiy
gimnastika sportchilarida egiluvchanlikni rivojlantirish orqali yuqori natijalarga erishish
mumkin.
2. Chidamlilik – mashg‘ulot va chiqishlar davomida charchoqqa bardosh berish qobiliyati.
Chidamlilik — bu insonning uzoq vaqt davomida jismoniy va ruhiy stresslarga,
yuklamalarga bardosh bera olish qobiliyati. Badiiy gimnastikada chidamlilik, ayniqsa,
musobaqalarda va intensiv mashg‘ulotlarda juda muhim. Chidamlilikni rivojlantirish orqali
sportchi uzun davomiylikda yuqori natijalar ko‘rsatishi mumkin. Badiiy gimnastika
mashg‘ulotlarida chidamlilikni oshirish uchun turli xil kardiyo va aerobik mashqlarni bajarish,
shuningdek, muvozanat, kuch va fleksibilite mashqlarini kombinatsiya qilish zarur.
3. Koordinatsiya – murakkab harakatlarni muvofiqlashtirib bajara olish qobiliyati.
1274
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Koordinatsiya — bu tana a’zolarining birgalikda, o‘zaro muvozanatli va samarali
ishlashini ta’minlovchi qobiliyat. Badiiy gimnastikada koordinatsiya juda muhim, chunki
sportchilar murakkab harakatlarni, aylanishlarni, sakrashlarni va boshqa nozik pozitsiyalarni
bajarishlari kerak. Yaxshi koordinatsiya yordamida sportchi tana a’zolarini bir vaqtning o‘zida
boshqarishi, harakatlarining to‘g‘ri va aniq bo‘lishini ta’minlashi mumkin.
Koordinatsiyani rivojlantirish uchun badiiy gimnastika mashg‘ulotlarida muayyan
mashqlar, balansni saqlash, tezkor harakatlar va aniq pozitsiyalarni bajarish muhim hisoblanadi.
Bu qobiliyat musobaqalardagi muvaffaqiyatni oshirish va sportchining jarohat olish
xavfini kamaytirishga yordam beradi.
4. Chaqqonlik va tezlik – harakatlarni tezlik bilan o‘zgaruvchan vaziyatda bajarish.
5. Kuch – ayniqsa korpus, oyoq va qo‘l mushaklarining yetarli darajada rivojlanganligi.
Yosh gimnastikachilar uchun tayyorgarlikning xususiyatlari:
Bolalar va o‘smirlar
organizmi hali to‘liq shakllanmagan bo‘lgani sababli jismoniy yuklamalar ehtiyotkorlik bilan
berilishi kerak. Shu bilan birga, aynan shu davrda harakat apparati, mushaklar va asab tizimi faol
rivojlanadi. Shu boisdan, bu imkoniyatdan unumli foydalanish jismoniy salohiyatni
shakllantirishda muhim omildir.
Mashg‘ulotlar yoshga mos individual yondashuv, yuklamaning bosqichma-bosqich
ortishi, o‘yin elementlari bilan boyitilgan mashqlar orqali olib borilishi lozim.
Yosh gimnastikachilar uchun tayyorgarlik jarayoni bir necha o‘ziga xos xususiyatlarga
ega, chunki bu yoshdagi bolalar o‘z jismoniy va psixologik rivojlanishining dastlabki
bosqichlarida bo'ladilar. Quyidagi jihatlar tayyorgarlikning asosiy xususiyatlari hisoblanadi:
1. Jismoniy rivojlanishning individual xususiyatlari: Yosh gimnastikachilar uchun
tayyorgarlikda jismoniy rivojlanishning alohida bosqichlari hisobga olinishi kerak. Bu yoshda
bolalar o'zlarining muskullarini va suyak tizimini to‘liq rivojlantirmagan bo‘lishadi, shuning
uchun mashqlarni ehtiyotkorlik bilan tanlash zarur.
2. Moslashuvchanlik va koordinatsiya: Badiiy gimnastika yuqori darajadagi
moslashuvchanlik va mukammal koordinatsiyani talab qiladi. Yosh gimnastikachilarni
moslashuvchanlikni oshirish va tana qismlarini to‘g‘ri boshqarishni o‘rgatish juda muhim.
3. Psixologik tayyorgarlik: Yosh gimnastikachilarga motivatsiya, irodaviy kuch va sabrni
rivojlantirish zarur. Ularning psixologik tayyorgarligini mustahkamlash, stressni boshqarish va
musobaqa sharoitiga tayyorlash muhimdir.
4. Ta’lim va texnikani organish: Yosh gimnastikachilar uchun asosiy e’tibor texnikaga
qaratilishi kerak. Mashqlar va harakatlar oddiy va oson bosqichlardan boshlanib, asta-sekin
murakkablashtiriladi.
1275
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
5. O‘yin va qiziqarli faoliyatlar: Yosh bolalar uchun tayyorgarlik jarayonini qiziqarli va
o‘yin tarzida tashkil etish, ularda gimnastikaga bo‘lgan qiziqishni oshiradi. Bu ularning samarali
rivojlanishiga yordam beradi.
6. To‘g‘ri ovqatlanish va dam olish: Yosh gimnastikachilar uchun to‘g‘ri ovqatlanish va
dam olish ham muhim omillardir. Mushaklarning tiklanishi va umumiy rivojlanishi uchun bu
ikki jihatni tartibga solish zarur.
Yosh gimnastikachilar uchun tayyorgarlikning asosiy maqsadi – ular uchun jismoniy va
psixologik rivojlanishning asosiy asoslarini yaratish va ularni badiiy gimnastika texnikasini
muvaffaqiyatli egallashga tayyorlashdir.
Takomillashtirish yo‘llari yosh badiy gimnastikachilarning jismoniy tayyorgarligini
takomillashtirish uchun quyidagi usullar tavsiya etiladi:
1. Kompleks mashg‘ulotlar tizimi – har bir mashg‘ulotda egiluvchanlik, kuch,
koordinatsiya va chidamlilikni rivojlantiruvchi mashqlar uyg‘unlashgan bo‘lishi lozim.
2. Individuallashtirilgan rejalashtirish – har bir sportchining tayyorgarlik darajasi, tana
tuzilishi, harakat amplitudasi va psixologik holatiga qarab mashg‘ulotlar tuziladi.
3. Intervall mashqlar – yurak-qon tomir tizimini mustahkamlovchi, charchoqka qarshi
bardoshlilikni oshiruvchi usullar.
4. Statik va dinamik mashqlar muvozanati – mushaklar kuchini va muvozanatni
rivojlantirish uchun muhim.
5. Yengil atletika elementlaridan foydalanish – yugurish, sakrash, cho‘zilish kabi
mashqlar orqali asosiy sifatlar mustahkamlanadi.
6. Psixologik tayyorgarlikni ham qamrab olish – mashg‘ulotlar va chiqishlar davomida
ishonchni oshiradi.
Natijalar va tahlillar:
Amaliyotda kuzatilishicha, yuqoridagi yondashuvlarni qo‘llagan
murabbiylar jamoasidagi yosh sportchilarning texnik ko‘rsatkichlari, harakat aniqligi,
chidamliligi va sahnadagi ishonchliligi ancha yuqori bo‘ladi.
Jismoniy tayyorgarlik darajasi yuqori bo‘lgan gimnastikachilar murakkab elementlarni
tezroq o‘zlashtiradi, kamroq jarohatlanadi va mashg‘ulotlarga ijobiy motivatsiya bilan
qatnashadi.
Xulosa
Yosh badiiy gimnastikachilarning jismoniy tayyorgarligini takomillashtirish ularning
texnik va estetik mahoratini rivojlantirishning poydevoridir.
Bu boradagi ilmiy yondashuv, metodik aniqlik va yoshga xos yondashuvlar orqali
kelajakdagi yutuqlar uchun mustahkam asos yaratiladi.
1276
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Shuning uchun ham murabbiylar, sport maktablari va ota-onalar o‘rtasidagi hamkorlik
jismoniy tayyorgarlik samaradorligini yanada oshiradi.
REFERENCES
1.
Zhamilova R.M. Badiiy gimnastika bo‘yicha mashg‘ulotlar tizimi. – Toshkent:
O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2020.
2.
Karimova D.T. Bolalarda jismoniy rivojlanish va tayyorgarlik. – Samarqand: Ilm Ziyo,
2019.
3.
Xasanova G.A. Sport mashg‘ulotlarida funksional tayyorgarlik. – Toshkent: Fan, 2021.
4.
International Gymnastics Federation (FIG) Coaching Manual. – Lausanne, 2017.
5.
Verkhoshansky Y.V. Fundamentals of Special Strength Training in Sport. – Moscow,
2011.
6.
Mamadaliyev S., Yallaqayev Z. O ‘ZBEKISTONDA SPORT EKSTRIMAL TURIZMINI
RIVOJLANTIRISH VA O‘ZGARUVCHAN TURISTLARNI DOIMIY TURISTLARGA
AYLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3.
– №. 12. – С. 835-839.
7.
Abduraxmonovich M. S., Yusupovich Y. Z. O ‘ZBEKISTONDA SPORT EKSTRIMAL
TURIZMINI RIVOJLANTIRISH VA O ‘ZGARUVCHAN TURISTLARNI DOIMIY
TURISTLARGA AYLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI //International scientific
journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH. – 2024. – Т. 3.
8.
Mamadaliyev S., Yallaqayev Z. O‘ZBEKISTON SHAROITIDA TURLI AXOLI
QATLAMLARIDA
SPORT-SOG‘LOMLASHTIRISH
TURIZMI
MASHG‘ULOTLARINI TASHKIL ETISHDAGI O‘ZIGA XOS YONDOSHUVLAR
//Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 12. – С. 1253-1262.
