1301
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTI TARBIYACHILARIDA PEDAGOGIK
KOMPETENTLIK OSHIRISHDA PEDAGOGIK TEXNIKANING AHAMIYATI
Kamolova Mohidil Komil qizi
Buxoro davlat pedagogika instituti
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishi magistri.
kamolovamohidil425@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15251095
Annotatsiya.
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachilarida pedagogik
kompetentlik oshirishda pedagogik texnikaning ahamiyati va zarurrati haqida mushohada
yuritilgan.
Kalit so‘zlar:
pedagogik texnika, maktabagcha ta’lim, zanovaiy tarbiyachi,
kompetensiyasi va pedagogik mahorati, shaxsiy qobiliyat, kreativ yondashuv.
ЗНАЧЕНИЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ТЕХНОЛОГИЙ В ПОВЫШЕНИИ
ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ ВОСПИТАТЕЛЕЙ ДОШКОЛЬНОГО
ОБРАЗОВАНИЯ
Аннoтация.
В статье рассматривается важность и необходимость
педагогических технологий в повышении педагогической компетентности воспитателей
дошкольных учреждений.
Ключевые слова:
педагогические технологии, дошкольное образование, креативный
педагог, компетентность и педагогическое мастерство, личностные способности,
творческий подход.
THE IMPORTANCE OF PEDAGOGICAL TECHNIQUES IN IMPROVING
PEDAGOGICAL COMPETENCE IN PRESCHOOL EDUCATIONAL TEACHERS
Abstract.
This article examines the importance and necessity of pedagogical techniques
in improving pedagogical competence of preschool educators.
Keywords:
pedagogical techniques, preschool education, professional educator,
competence and pedagogical skills, personal abilities, creative approach.
Maktabgacha ta’lim sifati – ertangi kunimizni hal qiladigan masala. Shavkat
Mirziyoyev
Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarni maktabda o‘qishga maqsadli va tizimli
tayyorlash, bolalarning shaxsiy qobiliyatlari va iste’dodlarini rivojlantirish, bolalarni milliy,
umuminsoniy va madaniy qadriyatlar bilan tanishtirish, bolani intellektual rivojlantirish,
bolalarda yuqori ma’naviy va odob axloq asoslarini shakllantirish, bolalarning jismoniy va ruhiy
sog‘ligini mustahkamlash kabi maqsadlar ko‘zga tutiladi.
1302
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Maktabgacha ta’lim muassasasi tarbiyachisining kasbiy mahorati va kompetentligi
o‘qitishdan maqsad:
–maktabgacha ta’lim muassasasi tarbiyachisining kompetensiyasi va pedagogik mahorati
bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish;
– zamonaviy tarbiyachi imiji va uning faoliyatiga kreativ yondashuv to‘g‘risida bilim va
ko‘nikmalarini rivojlantirish;
– maktabgacha ta’lim muassasalarida mashg‘ulotlarni innovatsion texnologiyalar asosida
samarali tashkil etish yo‘llarini o‘rgatish;
– rivojlangan mamlakatlardagi ta’lim tizimi bo‘yicha bilimlarini rivojlantirish.
Kompetentlik - deganda ko‘pincha shaxsning faoliyat yuritishga umumiy qobiliyati va
uning kasbiy tayyorgarligida namoyon bo‘luvchi bilim va tajribalarga asoslangan integrallashgan
sifatlar nazarda tutiladi. Demak, kompetensiya va kompetentlik tushunchalari bilim, malaka va
ko‘nikma tushunchalaridan kengroq, chunki ular shaxsning yo‘naltirilganligi, muammolarni his
qila olishi, sinchkovlikni namoyon qila olishi, egiluvchan fikrlashga ega bo‘lishi kabi sifatlarni
o‘z ichiga oladi.
Tarbiyachi-pedagogning kompetentligi komponentlari
Bilimlilik, tashkilotchilik,
izlanuvchanlik, adolatlilik,
kommunikativlilik, yuksak
ma’naviyatlilik, nazoratni o‘z
vaqtida o‘rnatish, o‘z
hissiyotlarini jilovlay olish,
pedagogik deontologiya
(kasbiy odob-axloq),
mehnatni ilmiy asosda tashkil
etish, istiqbolli, innovatsion
fikrlash, androgogik
ma’lumot, vatanparvarlik,
prinsipiallik, yetakchilik
qobiliyati, sadoqatlilik,
kasbiy refleksiya
pedagogik mahoratlilik,
fidoyilik, rahbarlik,
jarayonlarni loyihalashtirish,
ijodkorlik, pedagogik,
texnologiyadan xabardorlik,
pedagogik kvalimertiyani
bilish, g‘oyaviy-siyosiy
yetuklik, talabchanlik,
dunyoqarashning kengligi,
mehnatga ijodiy munosabat,
g‘oyalilik, bir so‘zlilik,
yangiliklarni tez qabul qilish
o‘ziga ishonch uyg‘ota olish,
tashabbuskorlik, kreativlik,
yuqori imij, aktyorlik,
notiqlik mahorati,
innovatsion qaror qabul
qilishda boshqaruvchanlik,
variativlilik, qonun doirasida
ishlash, mantiqiy fikrlash,
jamoani ergashtira olish, sabr-
toqatlilik, nufuzli va ishonchli
natijani oldindan ko‘rish,
mas’uliyatlilik, qat’iyatlilik
Tarbiyachi-pedagogning kasbiy kompetentlikka ega bo‘lishida o‘zini tahlil qila olishi
ham ahamiyatli sanaladi. O‘zini o‘zi tahlil qilish pedagog tomonidan kasbiy faoliyatda tashkil
etayotgan o‘z amaliy harakatlari mohiyatining o‘rganilishidir.
1303
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
O‘zini o‘zi tahlil qilish orqali pedagog o‘zini o‘zi obyektiv baholash imkoniyatiga ega
bo‘ladi. Pedagoglarning kasbiy kompetentlik sifatlariga ega bo‘lishida ularning o‘z-o‘zini
baholash malakalariga egaligi ham muhimdir.
Pedagogik texnika – pedagogning nafaqat ta’lim-tarbiya jarayonida, balki butun kasbiy
faoliyatida zarur bo‘lgan umumiy pedagogik bilim va malakalari majmuidir. Pedagogik
texnikaning muhim jihatlari–bu avvalo pedagogning mahoratini belgilovchi kasbiy ko‘nikmalari
hisoblanadi, ya’ni uning savodli va ifodali so‘zlay olishi, o‘z fikr-mulohazasini va bilimini
tushunarli tilda ta’sirchan bayon qilishi, his-tuyg‘usini jilovlay olishi, o‘zining shaxsiy
xususiyatlariga xos mimik va pantomimik qobiliyatlarga ega bo‘lishi, aniq imo-ishora, ma’noli
qarash, rag‘batlantiruvchi yoki istehzoli tabassum, so‘zning cheksiz qudrati orqali bolalar ongiga
va tafakkuriga ta’sir o‘tkazishi, hozirjavoblik, psixologik bilimlarga ega bo‘lishi kabilardir.
Pedagogning pedagogik texnikasi qanday ko‘nikma va malakalardan iborat ekanligi,
pedagogik texnika vositasida pedagog ta’lim muassasalarida ta’lim-tarbiyaviy faoliyatni
zamonaviy talablar asosida qanday tashkil qilishi, ta’lim oluvchilarga tarbiyaviy ta’sir
ko‘rsatishida qanday ahamiyatga ega ekanligi kabi muammolar hozirgi kungacha dunyo
olimlarining diqqatini o‘ziga jalb etib kelmoqda. Hozirgi kunda pedagogik texnika tushunchasi
ikkita guruhga bo‘lib o‘rganiladi. Birinchi guruh komponentlari pedagogning shaxsiy-axloqiy
fazilatlari va xulqi bilan bog‘liq bo‘lib, ta’lim-tarbiya jarayonida o‘z-o‘zini boshqarish
malakalarida ( refleksiya) namoyon bo‘ladi:
• ta’lim-tarbiya jarayonida o‘z xatti-harakatlarini
boshqarishi (mimika, pantomimika);
• ta’lim-tarbiya jarayonida o‘z hissiyotini va kayfiyatini jilovlay olishi va turli nojo‘ya
ta’sirlarga berilmaslik;
• mukammal ijtimoiy pertseptiv qobiliyatlarga
(diqqat, kuzatuvchanlik, xayol) egaligi;
• nutq texnikasini (nafas olish, ovozni boshqarish,
nutq tempi) bilishi va o‘z o‘rnida qo‘llay olishi. Pedagogik texnikaning ikkinchi guruh
komponentlari pedagogning shaxs va jamoaga ta’sir ko‘rsatish malakalari bilan bog‘liq bo‘lib,
bu guruh ta’lim-tarbiya jarayonining texnologik tomonini qamrab oladi:
• pedagogning didaktik, tashkilotchilik, konstruktiv, kommunikativ qobiliyatlari;
• ma’lum bir reja asosida o‘z oldiga qo‘yilgan talablarning bajarilishini nazorat qilishi;
• ta’lim muassasasida va pedagogik jamoada ta’lim-tarbiya bilan bog‘liq bo‘lgan ijodiy
faoliyatni tashkil eta olishi;
• bolalar bilan pedagogik muloqot jarayonini bir muvozanatda saqlab, boshqara olishi.
1304
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Pedagogning tarbiyalanuvchi obyektlar oldida o‘z harakatlarini boshqarishida aktyorlik
san’atiga xos bo‘lgan xususiyatlari, ya’ni mimik va pantomimik qobiliyatlari muhim rol
o‘ynaydi.
Aktyor bir obrazni ma’lum bir muddatda tayyorlab, bir yoki bir necha marotaba bir xil
ko‘rinishda sahnada namoyish etsa, pedagog butun o‘quv yili davomida, har bir darsda yangi
mavzuni o‘tilgan mavzular bilan bog‘lab, zamonaviy innovatsion usullar vositasida bolalar
ongiga yetkazish uchun chuqur tayyorgarlik ko‘radi, guruh jamoasidagi o‘ziga xos pedagogik va
psixologik muhitni, har bir ta’lim oluvchining shaxsiy xususiyatlarini e’tiborga olib, pedagogik
faoliyat ko‘rsatishga majburdir. Bunday ulkan mas’uliyatni yuqori saviyada bajarish uchun
pedagogdan yuksak pedagogik-texnik tayyorgarlikka ega bo‘lish talab etiladi.
Tarbiyachining pedagogik mahorati - pedagogik jarayonda tarkib topadi. Pedagogik
jarayon esa kasbiy va shaxsiy tayyorgarlikni yo‘lga qo‘yib, bo‘lajak mutaxassisni mehnatga,
hayotga tayyorlash uchun davlat, jamiyat, millat va kelajak avlod oldida javob beradigan
mutaxassislarni tayyorlashga xizmat qiladi. Shuning uchun, pedagog shaxsiy va kasbiy fazilatlar
egasi bo‘lishi lozim. Pedagogning shaxsiy fazilatlari sirasiga iymon-e’tiqodi, dunyoqarashi,
ijtimoiy ehtiyoj va faolligi, odob-axloqi, fuqarolik burchlarini his qilishi, ma’naviyati,
dilkashligi, talabchanligi, qat’iyligi va maqsadga intilishi, insonparvarligi, huquqiy bilimdonligi
kabilar kiradi.
Bular tarbiyachilarda kasbiy xususiyatlarni o‘zida tarbiyalab borishga ko‘maklashadi.
Tarbiyachining professiogrammasi xususiyatlari va pedagoglarga qo‘yiladigan ijtimoiy–
iqtisodiy, siyosiy-madaniy talablardan kelib chiqib pedagogika nazariyasi pedagogik mahoratni
quyidagi asosiy komponent (tarkibiy qism)lardan iborat bo‘lishi lozimligini ifodalaydi.
Bularning barchasi xususiy mohiyat-mazmun kasb etsada, ular yaxlit holda tarbiyachi
(pedagog)ning kasbiy malakalarining mazmunini ifodalaydi.
Tarbiyachi ijodkorligining o‘ziga xos xususiyati shundan iboratki, u ijodiy fikrni o‘z
shaxsi orkali amalga oshiradi. Pedagogikada ijodkorning shaxsi bilan ijodkorlik ko‘roli bir –
biriga mos keladi, bunda tarbiyachining o‘z – o‘zini namoyon qilishi juda muxim rol uynaydi.
Tarbiyachi bolaga pedagogik ta‘sir etish tarbiyaviy ta‘sir rejasini ishlab chikadi va bu
rejani o‘zi amalga oshiradi.
Zero, pedagogik texnika – o‘qitish, ta’sir ko‘rsatish, ta’lim-tarbiya oluvchilarga o‘z his-
tuyg‘ulari, bilimlari, axloqiy fazilatlarini o‘rgatish texnologiyasini ifodalasa, pedagogik
muomala–kasbiy
faolligining
bir
ko‘rinishi
bo‘lib,
ta’lim-tarbiyada shu jarayon
ishtirokchilarining o‘zaro ta’sir va hamkorligini aks ettiradi.
1305
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
REFERENCES
1.
Хасанова, Г. (2021). Олий таълим муассасалари педагогларининг Креатив
қобилиятларини ривожлантиришнинг мазмуни.
Academic research in educational
sciences
,
2
(1), 778-782.
2.
Хасанова, Г. К. (2020). Classification of Educational Activities and Assessment
Classifications: Improvement of Pedagogical Problems.
International Journal of Advanced
Science and Technology
,
29
(11s), 1958-1961.
3.
Хасанова, Г. К. (2019). Педагогические особенности формирования творческой
активности учащихся в начальном образовании.
Научный журнал
, (6 (40)), 86-87.
4.
Хасанова, Г. К. (2019). Педагогические особенности формирования творческой
активности учащихся в начальном образовании.
Научный журнал
, (6 (40)), 86-87.
5.
Qosimovna, H. G. (2021). The concept of the development of the giftedness of Preschool
Children of Creative Self-Realization.
Middle European Scientific Bulletin
,
10
(1).
6.
Хасанова, Г. К. (2021). Педагогические основы развития социальной деятельности
студентов вузов.
Вестник науки и образования
, (17-3 (120)), 68-71.
7.
Хасанова, Г. Х., & Рахматова, Г. Ш. (2019). Некоторые вопросы обеспечения
взаимосвязи методов и средств обучения в развитии образовательного
процесса.
Academy
, (10 (49)), 41-43.
8.
Хасанова, Г. К. (2019). Цель использования электронных образовательных ресурсов в
системе обучения и образования.
Научный журнал
, (6 (40)), 84-85.
9.
Safarova, R., & Khasanova, G. (2024). RETRACTED: Organizing an environment for
cooperation of students in the educational process (for ensuring the development of the
new Uzbekistan society). In
E3S Web of Conferences
(Vol. 538, p. 05044). EDP Sciences.
10.
Хасанова, Г. К. (2021). Дилфуза Шавкатовна Мирзаева ПОДВИЖНАЯ
ТВОРЧЕСКАЯ ИГРА КАК ОДИН ИЗ МЕТОДОВ АРТПЕДАГОГИКИ.
Scientific
progress
,
7
.
11.
Умуров, З. Л., & Хасанова, Г. К. (2022). ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ РАЗВИТИЯ
СОЦИАЛЬНОЙ АКТИВНОСТИ У СТУДЕНТОВ ВЫСШИХ УЧЕБНЫХ
ЗАВЕДЕНИЙ.
Вестник науки и образования
, (2-2 (122)), 43-45.
12.
Хасанова, Г. К., & Махмудова, Х. У. К. (2020). Критерии, аспекты и уровни
применения педагогических технологий.
Academy
, (5 (56)), 29-31.
13.
Qosimovna, H. G. (2023). Boshlang'ich Sinflarda Raqamli O'yinlarga Asoslangan Ta'limni
Tashkil Etishning Ahamiyatli Tomonlari.
Miasto Przyszłości
,
42
, 334-336.
14.
Хасанова, Г. К., & Мирзаева, Д. Ш. (2021). ПОДВИЖНАЯ ТВОРЧЕСКАЯ ИГРА
КАК ОДИН ИЗ МЕТОДОВ АРТ-ПЕДАГОГИКИ.
Scientific progress
,
2
(7), 1067-1071.
1306
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
15.
Хасанова, Г. К. (2019). Проблемы И Перспективы Становления Информационной
Грамотности Детей Дошкольного Возраста В Узбекистане.
ББК 71.0 И74
Редакционная коллегия Ответственный редактор
, 50.
16.
Хасанова, Г. К., & Мирзаева, Д. Ш. (2019). Условия успешного воспитания и
обучения детей. In
Наука и инновации-современные концепции
(pp. 86-90).
17.
Хасанова, Г. К. (2017). Интеграция предметов в современной школе как
педагогическое явление.
Педагогическое образование и наука
, (2), 127-129.
18.
Hasanova, G. Q. (2024). MAKTABGACHA YOSHIDAGI BOLALAR O ‘YININING
PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI.
Inter education & global study
, (7), 220-227.
19.
Kosimovna,
X.
G.
(2023).
PEDAGOGICAL
STRATEGY
AND
TALENT
DEVELOPMENT
TACTICS
EDUCATIONAL
SPACE
FOR
SCHOOL
CHILDREN.
Frontline Social Sciences and History Journal
,
3
(11), 20-25.
20.
Hasanova,
G.
(2023).
BO’LAJAK
O‘QITUVCHILARNING
KASBIY
KOMPETENTLIGINI SHAKLLANTIRISHDA INTERAKTIV O’QITISH TIZIMINING
O’RNI.
Science and innovation
,
2
(Special Issue 9), 441-445.
21.
Хаитова, Н. И., Хасанова, Г. К., & Мухаммедова, М. Ш. (2016). ТВОРЧЕСКАЯ
ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ УЧАЩИХСЯ КАК СРЕДСТВО РАЗВИТИЯ КРЕАТИВНОГО
МЫШЛЕНИЯ.
Научная дискуссия: вопросы педагогики и психологии
, (3-1), 148-153.
22.
Умуров, З. Л., & Хасанова, Г. К. ВЕСТНИК НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ.
ВЕСТНИК
НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ Учредители: Олимп
, 43-45.
