1839
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
ZAHIRIDDIN MUHAMMAD BOBURNING AFG‘ONISTONGA YURISHLARI VA
SIYOSIY FAOLIYATI: MASSON VA ROMODIN TADQIQOTLARI ASOSIDA
Ibroimov Ruslan Najmiddin óģli
Buxoro shahar 8-maktab Tarix fani óqituvchisi.
Email:
Ibroimovruslan1@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15292179
Annotatsiya. Mazkur maqolada Zahiriddin Muhammad Boburning Afg‘onistondagi
siyosiy va harbiy faoliyati, Kobul shahrini egallashi, bu hududda mustaqil hokimiyat o‘rnatishi
hamda Hindistonga yo‘l ochishdagi harakatlari yoritilgan. Shayboniylar bilan bo‘lgan
ziddiyatlar, Kobul va Qandahor atrofidagi yurishlar, ko‘chmanchi qabilalar bilan aloqalar,
Boburning Movarounnahrga qayta yurishi va yakuniy maqsadi — Hindiston sari yo‘nalishi
asosiy tahlil obyekti bo‘lgan. Maqolada tarixiy manbalar asosida Boburning strategik qarorlar
qabul qilishdagi yetukligi va tarixiy sharoitni to‘g‘ri baholay olishi tahlil etilgan.
Kalit so’zlar: Bobur, Kobul, Afg‘oniston, Shayboniyxon, Temuriylar, Qandahor,
Hindiston, Movarounnahr, tarix, siyosiy yurishlar, Boburnoma.
ZAHIRIDDIN MUHAMMAD BABUR'S CAMPAIGNS AND POLITICAL ACTIVITIES
IN AFGHANISTAN: BASED ON THE RESEARCH OF MASSON AND ROMODIN
Abstract. This article covers the political and military activities of Zahiriddin
Muhammad Babur in Afghanistan, his capture of the city of Kabul, the establishment of
independent power in this region, and his efforts to open the way to India. The main objects of
analysis were the conflicts with the Shaybanids, campaigns around Kabul and Kandahar,
relations with nomadic tribes, Babur's return to Transoxiana and his final goal - the direction to
India. The article analyzes Babur's skill in making strategic decisions and his ability to correctly
assess historical conditions based on historical sources.
Keywords: Babur, Kabul, Afghanistan, Shaybani Khan, Timurids, Kandahar, India,
Transoxiana, history, political campaigns, Baburnama.
ПОХОДЫ ЗАХИРИДДИНА МУХАММАДА БАБУРА В АФГАНИСТАН И ЕГО
ПОЛИТИЧЕСКАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ: НА ОСНОВЕ ИССЛЕДОВАНИЙ МАССОНА
И РОМОДИНА
Аннотация. В статье рассматривается политическая и военная деятельность
Захириддина Мухаммада Бабура в Афганистане, захват им города Кабула, установление
им независимой власти в этом регионе и его усилия по открытию пути в Индию.
Основными объектами анализа стали конфликты с Шейбанидами, походы вокруг Кабула
и Кандагара, отношения с кочевыми племенами, возвращение Бабура в Мавераннахр и его
конечная цель — направление на Индию.
1840
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
В статье анализируются навыки принятия стратегических решений Бабура и его
способность правильно оценивать исторические обстоятельства на основе
исторических источников.
Ключевые слова: Бабур, Кабул, Афганистан, Шайбани-хан, Тимуриды, Кандагар,
Индия, Трансоксиана, история, политические кампании, Бабурнама.
XVI asr boshlarida Markaziy Osiyoda yuz bergan siyosiy beqarorlik, Temuriylar
sulolasining zaiflashuvi va Shayboniylar hukmronligining kuchayishi ko‘plab siyosiy arboblarni
o‘z taqdirini qayta ko‘rib chiqishga majbur etdi. Ana shunday murakkab tarixiy sharoitda
Zahiriddin Muhammad Bobur o‘z faoliyatini davom ettirdi. Boburning Afg‘onistonga kirib
borishi va bu yurt orqali Hindistonga yo‘l ochishi Markaziy Osiyo va Janubiy Osiyo tarixida
muhim burilish yasadi.
Zahiriddin Muhammad Bobur 1483 yilda Farg‘onada tug‘ilgan, Temuriylar sulolasiga
mansub bo‘lib, yoshligidan siyosiy kurashlarga jalb etilgan. Otasi Umar Shayx vafot etgach, 11
yoshli Bobur Farg‘ona hukmdori deb e’lon qilindi. U qisqa muddat Samarqandni egallagan
bo‘lsa-da, Shayboniyxon bilan bo‘lgan kurashda mag‘lubiyatga uchrab, Movarounnahrdan siqib
chiqariladi. Farg‘onani ham boy bergan Bobur bir necha yil sarsonlikda yuradi. 1504 yilda Bobur
Afg‘onistonga yo‘l olib, Kobul shahrini qamal qiladi. Shaharning yosh va tajribasiz hukmdori
Muqim Bobur bilan muzokaralar olib boradi, ammo Bobur qamal qilinganlar orasida sarosima
chiqarib, shaharni egallashga muvaffaq bo‘ladi. Muqim va uning odamlari tinch yo‘l bilan
shaharni tark etadi. Shundan so‘ng Bobur G‘azna va uning atrofidagi hududlarni ham o‘z
nazoratiga oladi. Bu voqealar Boburni mustaqil hukmdor sifatida shakllanishiga turtki bo‘ladi.
Bobur o‘z birodarlari Jahongirmirzoga G‘aznani, Nosirmirzoga esa Ningarhor va boshqa
tumanlarni topshiradi. Afg‘onistonga ko‘plab ko‘chmanchilar — Samarqand, Hisor va
Qunduzdan oilaviy ravishda kelgan qabilalar Bobur hokimiyatini kuchaytiradi. Bobur ularni
oziq-ovqat bilan ta’minlash uchun mahalliy aholidan 30 ming xorvor g‘alla solig‘ini yig‘diradi,
erkaklarni esa harbiy yurishlarga safarbar etadi. Bobur Afg‘onistondan chiqib, Qandahor va
boshqa hududlarga harbiy yurishlar uyushtiradi. 1507 yilda u Muqim va Shahbek kuchlarini tor-
mor keltirib, Qandahorni egallaydi. Ammo bu g‘alaba uzoqqa cho‘zilmaydi. Shayboniyxon
G‘oratdan harakat qilib, Qandahorga keladi va bu yerda Bobur tarafdorlariga qarshi kurash
boshlaydi. Bobur esa Hindistonga yurish qilish rejasini tuza boshlaydi. Shunga qaramay,
Shayboniyxonning Qandahordan kutilmaganda chiqib ketgani Boburni yurishdan qaytaradi.
1508–1509 yillarda Boburning siyosiy holati yanada og‘irlashadi. Shayboniyxon Xurosonni
egallaydi, Qandahorda o‘z tarafdorlarini hokim etib tayinlaydi. Bobur Kobulni zo‘rg‘a ushlab
turadi.
1841
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Muhammad Shayboniy 1510 yilda Marv yaqinida safaviylar shohi Ismoil bilan bo‘lgan
jangda halok bo‘ladi. Bu Bobur uchun yangi imkoniyat eshigini ochadi. 1512 yilda Bobur yana
Movarounnahr sari yo‘l oladi va bir muddat Samarqandni egallashga muvaffaq bo‘ladi. Biroq
1513 yilda Dashti Qipchoqdan kelgan o‘zbek sultonlari qo‘shinlari bilan jangda yengiladi. Bir
guruh sadoqatli lashkarlari bilan Bobur Hindukush tog‘lari orqali yana Kobulga qaytadi. Bu
mag‘lubiyatdan so‘ng Bobur Movarounnahrdagi Temuriylar hokimiyatini tiklash umididan voz
kechadi va butun e’tiborini Hindiston sari yo‘naltiradi. Aynan Kobuldan turib Bobur
Hindistonga yurish uchun uzoq tayyorgarlik ko‘radi. 1526 yilda u Panipat jangi orqali Dehli
sultonligini tugatadi va Buyuk Boburiylar imperiyasiga asos soladi. Zahiriddin Muhammad
Boburning Afg‘onistondagi faoliyati — Kobulni egallashi, uni harbiy-siyosiy tayanchga
aylantirishi va Hindistonga yo‘l ochishdagi harakatlari — uning siyosiy donoligi va strategik
fikrlashini yaqqol ko‘rsatadi. Markaziy Osiyoda imkoniyatlar yo‘qolgan bir paytda, u yangi
ufqlar sari yo‘l topdi. Boburning Afg‘onistondagi hukmronligi Buyuk Boburiylar davlatining
asoslanishida muhim o‘rin tutdi
.
REFERENCES
1.
Массон В. М., Ромодин В. А.
История Афганистана. Т. 1
. — М.: Издательство
восточной литературы, 1964.
2.
Бабур.
Бабур-наме
. Пер. с персидского М. А. Салье. — Ташкент: Фан, 1960.
3.
Назаров Б. Н.
Бобур – шахсийati va tarixiy faoliyati
. — Тошкент: Ўзбекистон, 1993.
4.
Boltayev, O. (2024). QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA
BUXORO,
XIVA
VA
KO’CHMANCHILAR
BILAN
OLIB
BORGAN
DIPLOMATIYASI.
Modern Science and Research
,
3
(10), 64-68.
5.
Obid o’g’li, B. O. QO’QON XONLIGINING XVIII ASR SO’NGI CHORAGIDA
BUXORO,
XIVA
VA
KO’CHMANCHILAR
BILAN
OLIB
BORGAN
DIPLOMATIYASI.
6.
Boltaev, O. (2024). BUKHARA'S CARAVAN TRADE AND ITS ROLE ON THE SILK
ROAD.
Analytical Journal of Education and Development
,
4
(10), 293-297.
7.
Boltayev, O. (2024). XX ASR BOSHLARIDA GERMANIYA VA TURKIYA
ITTIFOQINING MARKAZIY OSIYOGA TA'SIRI.
Modern Science and Research
,
3
(12),
556-564.
8.
Boltayev, O. (2023). A GENERAL DESCRIPTION OF THE POLITICAL AND
DIPLOMATIC PROCESSES IN CENTRAL ASIA IN THE MIDDLE OF THE 18TH
CENTURY.
Modern Science and Research
,
2
(9), 145-149.
1842
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
9.
Boltayev, O. (2025). TARIX FANI UCHUN YOZMA VA OG’ZAKI MANBALARNING
SHAKLLANISHI.
Modern Science and Research
,
4
(1), 909-917.
10.
Boltayev, O. (2025). XITOY (SIN) IMPERIYASINING JUNG ‘OR XONLIGINI ISTILO
QILISH ARAFASIDA MARKAZIY OSIYODA SIYOSIY VAZIYAT.
Modern Science
and Research
,
4
(2), 1029-1037.
11.
Boltayev, O. (2025). XITOY (SIN) IMPERIYASINING JUNG‘OR XONLIGINI ISTILO
QILISH ARAFASIDA MARKAZIY OSIYODA SIYOSIY VAZIYAT.
Modern Science
and Research
,
4
(2), 1029-1037
12.
Boltayev, O. (2025). XVIII ASR BOSHLARIDA BUXORO XONLIGI HUDUDIGA
KO’CHMANCHI
QABILALARNING
HUJUMLARI
VA
HUKUMRON
QATLAMNING ULARGA QARSHI HARAKATLARIGA UMUMIY TAVSIF.
Modern
Science and Research
,
4
(3), 791-799.
