ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1341
KIBERTERRORIZMGA QARSHI KURASHDA XALQARO TAJRIBA
Asamatdinov Ergash
Nukus davlat pedagogika institute falsafa fanlari nomzodi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15280624
Annotatsiya.
Maqolada kiberterrorizm transchegaraviy xususiyatga ega bo’lganligi
sababli, uning ko’rinishlari davlatlar o’rtasidagi munosabatlarning yomonlashishiga,
iqtisodiy va diplomatik aloqalarning buzilishiga, davlatlararo tashkilotlar faoliyatiga to’sqinlik
qilishi mumkinligi masalalari muhokama qilinadi.
Kiberterroristik harakatini amalga oshirish uchun turli hil usullar foydalanish
mumkinligi, asosan, kiberhujum, kiberterror akti, kiberjinoyat, kibermakon kabi tushunchalar
tafsiflanadi. Shuningdek, bugungi kunda kiberterrorizm tahdidi turli davlatlarni unga qarshi
kurashda hamkorlik qilishga ehtiyojining ortib borishida alohida o’rin tutadi.
Kalit sózlar:
kiberterrorizm, kiberhujum, kiberterror akti, kiberjinoyat, kibermakon, aqlli
qurilmalar, xatti-harakatlar, kiberkosmik, viruslar, virtual, shifr, kod, dezinformaciya, shaxs,
jamiyat.
МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ БОРЬБЫ С КИБЕРТЕРРОРИЗМОМ
Аннотация.
В статье рассматриваются такие вопросы, как кибертерроризм
имеет трансграничный характер, а его проявления могут ухудшать отношения между
странами, нарушать экономические и дипломатические отношения, препятствовать
деятельности
межгосударственных
организаций.
Для
осуществления
кибертеррористических действий могут использоваться разные методы, в основном
описаны
такие
понятия,
как
кибератака,
кибертеррористический
акт,
киберпреступность, киберпространство. Также сегодня угроза кибертерроризма
занимает особое место среди растущей потребности различных стран сотрудничать в
борьбе с ним.
Ключевые слова:
кибертерроризм, кибератака, кибертеррористический акт,
киберпреступность, киберпространство, интеллектуальные устройства, грубое
поведение, киберкосмос, вирусы, виртуальный, пароль, код, дезинформация, человек,
общество.
INTERNATIONAL EXPERIENCE IN COMBATING CYBERTERRORISM
Abstract.
The article discusses issues of the fact that cyber terrorism has a cross-border
nature, and its manifestations can worsen relations between countries, disrupt economic and
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1342
diplomatic relations, and hinder the activities of interstate organizations. Different methods can
be used to carry out cyberterrorist actions, mainly concepts such as cyberattack, cyberterrorist
act, cybercrime, cyberspace are described. Also, today, the threat of cyber-terrorism occupies a
special place in the increasing need of various countries to cooperate in the fight against it.
Key words:
cyberterrorism, cyberattack, cyberterrorist act, cybercrime, cyberspace,
smart devices, behavior, cyberspace, viruses, virtual, cipher, code, disinformation, person,
society.
KIRISH
Bugun har bir inson axborot texnologiyalari bilan chambarchas bog’liq, internetdan
foydalanuvchilar soni kundan-kunga ortib bormoqda. Yer yuzining deyarli istalgan nuqtasida
internetga ulanish imkoni mavjud. Biroq bu "virtual dunyo" turli kuchlar uchun terroristik,
ekstremistik tashviqotlar va g’oyalar, o’z qarashlarini ommaga targ’ib qilish, har xil jinoiy
to’dalar faoliyatini amalga oshirish yo’lida asosiy qurol sifatida ham qo’l kelmoqda. O’z
navbatida global va mintaqaviy xavfsizlikka nisbatan yangi tahdidlar, muammolar yuzaga
kelayapti.
Qayd etish o’rinli, kiberterrorizm yangi va o’rganilmagan jinoiy sohadir. Internet
tarmog’idagi ochiq manbalar orqali biologik, kimyoviy, hattoki yadro qurollarini tayyorlash
texnologiyalarini o’rgangan holda amalga oshirilayotgan terrorchilik harakatlari huquqni
muhofaza qiluvchi organlar e’tiborini tortmoqda. Saytlarni noqonuniy yo’llar bilan buzish orqali
kiberterrorchilar turli maxfiy ma’lumotlarni olish imkoniga ham ega bo’layotganini aytish joiz.
Tadqiqot metodologiyasi
Kiberterrorizm aslida axborot texnologiyalari ichki faoliyatiga noqonuniy aralashish,
kompyuterda mavjud dasturlar yoki ma’lumotlarni maqsadli ravishda yo’q qilish, zarar
keltirish, davlat organlarining muhim qismlari faoliyatini izdan chiqarish, shu bilan birga,
insonlar hayotiga xavf solish, moddiy zarar keltirish yoki ommaviy qo’rqitish, harbiy nizolar
kabi turli zararli oqibatlarni keltirib chiqarishga qaratilgan xatti-harakatdir.
Kiberterrorizm shiddat bilan o’sib borishining yana bir sababi, u qurol-yarog’
yordamida amalga oshiriladigan terrorchilik harakatidan arzonga tushadi, jangovar harakatlar,
xunrezliklar bo’lmaydi. Buzg’unchi harakatlar internet va ijtimoiy tarmoqlardan foydalangan
holda amalga oshiriladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1343
Internet tarmog’i o’zining ochiqligi, tezkorligi va tejamkorligi, nazoratning sustligi yoki
umuman yo’qligi, dunyo bo’ylab foydalanuvchilari borligi, axborotlarning tez va arzon yo’l
bilan to’liqligicha tarqalishi, hamfikr guruhlarni tashkil etish mumkinligi, aloqalarning anonim
ekani, asl manbani aniqlash imkoni yo’qligi, strategik ob’ektlar, harbiy tashkilotlar
kompyuterlariga noqonuniy ulanish imkoni mavjudligi, tarmoqlarning yashovchanligi bilan
terrorchi tashkilotlarni o’ziga jalb qilmoqda.
“Dunyoda terrorizm tahdidlari, ayniqsa, so’nggi yillarda kuchayib borayotgani ularga
qarshi, asosan, kuch ishlatish yo’li bilan kurashish usuli o’zini oqlamayotganidan dalolat
beradi”.[1]
Bugun terrorizm jangarilar yashirinib yurgan yoki bosh qarorgohlari joylashgan
muayyan davlat hududi bilan chegaralanib qolayotgani yo’q. Ular allaqachon kiberolamga
ko’chib ulgurishgan. Terrorchi tashkilotlar o’z saflarini kengaytirish hamda maqsadlariga
erishishda texnika va internetning so’nggi imkoniyatlaridan ustomonlik bilan foydalanayapti.
Shu yo’l bilan terrorchilik harakatlari, maqsad va vazifalari haqida ma’lumot berish, o’z g’oya
va mafkurasini omma orasida tarqatish bilan birga internet foydalanuvchilariga axborot-
psixologik ta’sir o’tkazish, odamlar o’rtasida vahima uyg’otish, terrorchilik harakatlarini
qo’llab-quvvatlash uchun mablag’ yig’ish, zaharli moddalar, portlovchi vosita va qurilmalar
hamda ularni tayyorlash texnologiyasini o’rgatish, terrorchilik tashkiloti safiga yangi a’zolarni
qabul qilish singari harakatlarni amalga oshirishmoqda.
Ushbu jihat keyingi 5-6 yilda dahshatli oqibatlar keltirgan IShID terrorchilik tashkiloti
faoliyatida yaqqol ko’rindi. Ular o’z tizimida g’oya va maqsadlarni targ’ib qilish bilan
shug’ullanuvchi mutaxassislarni birlashtirgan alohida tuzilma tashkil etishdi. Bugungi
kunda internetda tarqatilayotgan bu kabi ma'lumotlarning 80 foizi Yaqin Sharq hududlarida
faoliyat yuritayotgan terrorchi tashkilotlarga tegishlidir.
OAV ma’lumotlari tahlili hamda jabrlanuvchilarning iqrorlariga ko’ra, radikal
g’oyalarning tarqatilishi va tashkilotlarga yollash harakatlarining aksariyati "Facebook",
"Odnoklassniki", "Vkontakte", "Twitter", "Youtube" kabi ijtimoiy tarmoqlarda amalga
oshirilmoqda.
Hozir psixologik jihatdan ishlov berilgan, jangarilarning ekstremistik, aqidaparastlik
g’oyalari bilan yo’g’rilgan videoroliklari bilan bir qatorda mobil ilovayu, terrorchilar belgisi aks
ettirilgan buyumlarni sotib olish imkonini beruvchi elektron do’konlar ko’payib borayotgani ham
kiberterrorizmning tarkibiy unsurlariga aylangan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1344
Biz ana shunday xavfdan ogoh bo’lishimiz, farzandlarimizni ularning ta’siridan har
tomonlama himoya qilishimiz lozim. [2]
Ekspertlarning xulosasiga ko’ra, bu rivojlanayotgan davlatlarning taraqqiyotiga
ko’maklashish, umuminsoniy demokratik tamoyillarni qaror toptirish niqobi ostida fuqarolar
ongiga ta’sir o’tkazish, ularni turli yo’llar bilan o’z maqsadlari sari bo’ysundirish orqali
amalga oshirilmoqda.
Afsuski, bu jarayonda kiberhujumlarni uyushtirish, bu yo’lda internet global
tarmog’ining mislsiz imkoniyatlaridan «samarali» foydalanishga urinishlar tobora avj
olmoqda.
Xususan, ular kiberjinoyatchilikka qarshi kurash faoliyatida O'zbekiston Respublikasi
va uning xalqini axborot texnologiyalari va kommunikaciyalari orqali amalga oshirilayotgan
yoki bunga imkon berayotgan shaxs, jamiyat va davlat xavfsizligini va ularning manfaatlari
tashqi hamda ichki kibertahdidlardan himoya qilinishini ta’minlash, mazkur sohada qonuniylik
va qonun ustuvorligini mustahkamlash, kiberjinoyatlar va kiberhuquq buzarliklarning oldini
olish, ularni aniqlash va barham berish kabi vazifalarni amalga oshirishi darkor.
Tahlil va natijalar
Shuningdek, kiberjinoyatlar va kiberhuquq buzarliklarni tergov qilish va ularni aniqlash,
bartaraf etish hamda oldini olish bo’yicha zarur qarorlar qabul qilish, kiberjinoyatchilikka
qarshi kurashish bo’yicha normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok
etish, kiberterrorizm, kiberekstremizm, uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashish, davlat
organlari manfaatlariga hamda kiberxavfsizligiga tahdid soluvchi kiberhatarlarni aniqlash va
ularga qarshi kurashish, kiberjinoyatlar bo’yicha tergovga qadar tekshiruv va dastlabki tergovni
o’tkazish, tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshirish, fuqarolarning huquq va erkinliklariga
tahdid soluvchi kiberjinoyatlarning sodir etilishiga imkon yaratuvchi sabablar hamda shart-
sharoitlarni aniqlash va bartaraf etish kabi muhim vazifalarni bajarishlari lozim.[3]
AQSh hukumatining xavfsizlik bo’yicha eksperti Richard Klark o’zining Cyber Warfare
kitobida (2010 yil may oyida nashr etilgan) yozganidek, “kiber urush - bu bir davlatning boshqa
davlatning kompyuterlari yoki tarmoqlariga zarar etkazish yoki zarar etkazish maqsadlariga
erishish uchun kirishi halokat”. Britaniyaning The Economist jurnali kibermakonni “quruqlik,
dengiz, havo va kosmosdan keyingi urushning beshinchi sohasi” [4] deb taʼriflaydi.
Kiberterrorizmga qarshi kurash siyosatining samaradorligi nafaqat ijtimoiy-siyosiy
tizimning barqarorligi virtual makondagi jarayonlar ustidan davlat nazzoratining rivojlanishi
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1345
ichki va tashqi ushbu segmentdagi huquqiy meyorlarga bog’liqdir. Ko’p jihatdan hukmron
elita va mahsus xizmatlarning vakillari tahlil qilingan hodisani tushunish uchun vositalarga ega
ekanligi bilan bog’liq bo’lib uni konceptual asoslarini tushunmasdan uslubiy jihatdan to’liq
o’rganish imkonini beradigan yondashuvlarni kengaytirib bo’lmaydi.
Kiberterrorizm- bu global tarmoqlarning nazoratsiz ishlatilishi davlat fuqarolik jamiyati
va maxsus xizmatlarning siyosatning ushbu segmentiga etarlicha etibor bermasligi kompyuter
dasturlari va tarmoqlariga yoki ulrdagi ma’lumotlarga hujumlarda namoyon bo’layotganligi
sababli ko’p qirrali hodisadir. Terrorizm faliyati subyektlarining maqsadlari va manfaatlariga
erishish yo’lida jamiyatda qo’rquv va umidsizlik muhitini yaratish uchun, unga qarshi samarali
kurashish uchun jahon hamjamiyatining say-harakatlarini birlashtirishni talab qiladi.
Xulosa va takliflar
Xulosa shuki, kiberterrorizmga qarshi kurashish bo’yicha samarali siyosatni ishlab
chiqish quyidagi asosiy yo’nalishlar bo’yicha amalga oshiriladi: ustuvor maqsadlarni (global
mintaqaviy, milliy) va voositalarni aniqlash, yuzaga kelishi mumkin bo’lgan kiberterrorizm
tahdidlarini aniqlash, aholini himoya qilish birinchi xalqaro infratuzimani yaratish va
muvofiqlashtirish maxsus antiterror dasturlarini xalqaro huquqni va boshqalarni ishlab chiqishni
o’z ichiga olgan kiberhujumlarga qarshi kurashish.
REFERENCES
1.
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoevning BMT Bosh Assambleyasi 72-
sessiyasidagi nutqi. 19 sentyabr 2017 yil
2.
No’rmatov B. Kiberjinoyatchilik. Qashqadaryo gv.uz. ma’lumoti asosida.
Ijtimoiy. 17.03.2019
3.
Iminov A. Kiberjinoyatchilikka qarshi kiberxavfsizlik. 07.04.2022
4.
Clarke, Richard A. Cyber War, HarperCollins (2010)
