ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
9
BOSHLANGʻICH SINFLARDA MATEMATIKADAN SINFDAN TASHQARI ISHLAR
To'xtayeva Aziza Davron qizi
GulDPI "Pedagogika" fakulteti 3-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15345224
Annotatsiya. Boshlang‘ich sinflarda matematika fanidan sinfdan tashqari ishlarning
o‘rni, ahamiyati va ularni tashkil etish metodikasi keng yoritilgan.
Kalit soʻzlar: boshlangʻich sinf, matematika, sinfdan tashqari ishlar, to‘garak, viktorina,
mantiqiy fikrlash, metodika, ijodkorlik.
EXTRA-CLASS ACTIVITIES IN MATHEMATICS IN ELEMENTARY GRADES
Abstract. The role, importance and methodology of extracurricular activities in
mathematics in primary grades are widely covered.
Keywords: primary grade, mathematics, extracurricular activities, circle, quiz.
ВНЕКЛАССНЫЕ ЗАНЯТИЯ ПО МАТЕМАТИКЕ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ
Аннотация. Подробно освещены роль, значение и методика организации
внеклассной работы по математике в начальных классах.
Ключевые слова: начальная школа, математика, внеклассная работа, кружок,
викторина, логическое мышление, методика, творчество.
Ta'lim tizimining eng muhim bo'g'inlaridan biri — boshlang‘ich sinflardir. Aynan shu
bosqichda o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan munosabati shakllanadi, fanlarga qiziqishi
ortadi. Matematika fani esa o‘quvchining tafakkuri, mantiqiy fikrlashi va muammolarni hal
qilish qobiliyatini rivojlantiruvchi asosiy fanlardan biridir. Bu bosqichda dars mashg‘ulotlari
bilan bir qatorda, sinfdan tashqari ishlarning ahamiyati ham beqiyosdir.
Bunday ishlar orqali o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, fan bo‘yicha chuqur bilim olish va
ijodiy yondashuv kabi ko‘nikmalar shakllanadi. Mazkur maqolada boshlang‘ich sinflarda
matematikadan sinfdan tashqari ishlarni tashkil etishning maqsadi, usullari va ularning
natijadorligi tahlil qilinadi.
1. Sinfdan tashqari ishlarning maqsadi
Boshlang‘ich sinflarda matematika fanidan sinfdan tashqari ishlarni tashkil etishning
asosiy maqsadi – o‘quvchilarda matematika faniga bo‘lgan qiziqishni oshirish, ularni mustaqil
fikrlashga, izlanishga, ijodiy yondashishga o‘rgatishdan iborat. Bu orqali o‘quvchilarda bilimni
mustahkamlash, nazariyani amaliyotda qo‘llash ko‘nikmalari rivojlanadi.
2. Sinfdan tashqari ishlarning vazifalari
- o‘quvchilarning matematik tafakkurini rivojlantirish;
- darsdan tashqari vaqtda ham fan bilan shug‘ullanish imkoniyatini yaratish;
- iqtidorli bolalarni aniqlash va rivojlantirish;
- guruhiy ishlash, jamoada fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish;
- o‘quvchilarda mustaqil ishlash, mas’uliyatni his qilishni o‘rgatish.
3. Sinfdan tashqari ishlarning shakllari
Sinfdan tashqari ishlar turli shakllarda olib borilishi mumkin.
Ularga quyidagilar kiradi:
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
10
- matematik to‘garaklar: darsdan so‘ng o‘quvchilarning bilimlarini chuqurlashtirishga
xizmat qiladi.
- matematik kechalar: fan haftaligi doirasida tashkil etilib, ko‘ngilochar va ilmiy tadbirlar
uyg‘unlashadi.
- mantiqiy o‘yinlar va musobaqalar: o‘quvchilarning aqliy faolligini oshiradi.
- matematika viktorinalari va tanlovlari: sog‘lom raqobat muhitini yaratadi.
- ko‘rgazmalar: o‘quvchilarning ijodiy yondashuvini namoyon etish imkonini beradi.
4. O‘qituvchining roli
Sinfdan tashqari ishlarda o‘qituvchi – tashkilotchi, yo‘naltiruvchi va rag‘batlantiruvchi
rolini bajaradi. O‘qituvchi quyidagilarga e’tibor qaratishi zarur:
- o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlarini inobatga olish;
- faoliyatni bosqichma-bosqich rejalashtirish;
- rag‘batlantirish va qiziqtirish metodlaridan foydalanish;
- har bir o‘quvchining individual qobiliyatini hisobga olish.
5. Amaliy faoliyatdan misollar
Masalan, 2-sinf o‘quvchilari bilan “Qo‘shish va ayirish” mavzusini mustahkamlash
maqsadida “Topishmoqlar dunyosi” deb nomlangan o‘yin o‘tkaziladi. Har bir to‘g‘ri yechim
uchun o‘quvchiga yulduzcha beriladi. Eng ko‘p yulduzcha to‘plagan bola faxriy yorliq bilan
taqdirlanadi. Yoki 4-sinfda matematik viktorina o‘tkazilib, o‘quvchilar 3 guruhga bo‘linib,
savollarga javob berish orqali ball to‘plashadi. Bunday tadbirlar bilimni mustahkamlash bilan
birga, o‘quvchilarda jamoaviylik, faollik va liderlik fazilatlarini rivojlantiradi.
6. Metodik yondashuvlar
Metodik jihatdan sinfdan tashqari ishlar quyidagi tamoyillarga asoslanadi:
- tarbiyaviylik va o‘quvchanlik uyg‘unligi;
- qiziqarli va motivatsion yondashuv;
- tashkiliy soddalik va mazmunan boylik;
- o‘quvchilarning faolligi va mustaqilligini oshirish.
Sinfdan tashqari ishlarni tashkil qilish va o‘tkazish asоsida quyidagi qоidalar yotadi.
1. Sinfdan tashqari mashg‘ulоtlar o‘quvchilarning darsda оladigan bilimlarini,
malaka va ko‘nikmalarini hisоbga оlgan hоlda o‘tkaziladi.
2. Sinfdan tashqari ish ixtiyoriylik, tashabbuskоrlik prinsiplari va
o‘quvchilarning harakatlari asоsida tuziladi, hamda o‘quvchilarning individual talablarini
qanоatlantirish maqsadida o‘tkaziladi.
3. Sinfdan tashqari mashg‘ulоtlar o‘tkazish shakliga ko‘ra darslardan farq qiladi va
ko‘pincha qiziqarlilik xarakteriga ega bo‘ladi.
Bоshlang‘ich sinflarda matematikadan sinfdan tashqari mashg‘ulоtlar uyushtirishdagi
dastlabki qadam qiziqarli matematika sоatlari va daqiqalaridir. O‘quvchilar qiziqarli matematika
sоatlarida оdatdagi darslarga qaraganda kamrоq charchaydilar va ko‘tarinki ruh bilan ishlaydilar.
Bunday mashg‘ulоtni tashkil qilish va jihоzlash qiziqarli va ravshan bo‘lishi kerak. Bu
malakalarda qiziqarli matematikaga dоir ko‘rsatma qurоllar: sanash jadvallari, figuralarni sanash,
devоriy оyna fоrmasidagi o‘yinlar, stоl ustida o‘ynaladigan o‘yinlar, labirintlar, kartоndan
geоmetrik figuralar yasash, krоssvоrdlar va bоshqalar o‘quvchilarga katta yordam beradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
11
Xulosa.
Boshlang‘ich sinflarda matematika fanidan sinfdan tashqari ishlar –
o‘quvchilarning intellektual salohiyatini rivojlantirishda, ularni bilim olishga, mustaqil fikrlashga,
ijodiy yondashuvga o‘rgatishda muhim ahamiyatga ega. Bunday faoliyat o‘quvchilarning
bilimlarini mustahkamlabgina qolmay, balki ularning nutqini, axloqiy fazilatlarini, jamoa bilan
ishlash ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi. O‘qituvchining sinfdan tashqari faoliyatni puxta
rejalashtirishi, ijodiy yondashuvi, har bir bolaga individual yondashuvi yuqori natijani
kafolatlaydi. Shu bois, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari bu borada muntazam izlanishda
bo‘lishlari zarur.
REFERENCES
1.
Abduqodirov A., Qayumov M. Boshlang‘ich sinflarda matematika o‘qitish metodikasi.
Toshkent: O‘qituvchi, 2019.
2.
Yoqubova N. Ilk matematika ta’limida innovatsiya belgilari. Samarqand: Ilm ziyo, 2020.
3.
G'ofurova G. Boshlang'ich ta'limda fanlararo bog'liqlik asoslari. Toshkent: Fan, 2018.
4.
Karimova Z. Matematika fanidan darsdan tashqari ishlar. Toshkent: Yangi asr avlodi,
2021.
5.
Tojiyeva Z.G` va boshqalar. boshlang‘ich sinflarda matemetikadan dars samaradorligini
oshirishda tarixiy materiallardan foydalanish. –T.: TDPU, 2008.
