ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1167
MATEMATIKA O‘QITISHNING MUAMMOLARI VA ULARNING YECHIMLARI
Sulaymanova Nigora Olimjon qizi
Guliston davlat pedagogika instituti
Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim metodikasi kafedrasi o‘qituvchisi.
Mo‘minova Marhabo
Guliston davlat pedagogika instituti
Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim metodikasi kafedrasi o‘qituvchisi.
To'xtayeva Aziza Davron qizi
GDPI "Pedagogika" fakulteti 3-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15478953
Annotatsiya. Matematika fanini o‘qitishning dolzarb muammolari haqida.
Kalit so‘zlar: matematika, innovatsion metodlar, kreativ yondashuv, muammolar va
yechimlar.
Abstract. Information is provided on the current problems of teaching mathematics.
Keywords: mathematics, innovative methods, creative approach, problems and solutions.
Аннотация. Представлена информация об актуальных проблемах преподавания
математики.
Ключевые слова: математика, инновационные методы, творческий подход,
проблемы и решения.
Hozirgi kunda mamlakatimizda barcha sohalar qatori taʼlimga oid ko‘plab islohotlar amalga
oshirilmoqda.Ushbu islohotlardan biri Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 7-
maydagi
"Matematika
sohasidagi
taʼlim
sifatini
oshirish
va
ilmiy
tadqiqotlarini
rivojlantirishchora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi qarorlari qabul qilindi.Ushbu qarorlar orqali
matematika fani vataʼlimini rivojlantirish, xalqaro standartlarga moslashtirish uchun mavjud
muammolarni bartarafetish tizimi yaratib berildi.Matematika fanini o‘qitish jarayonida
o‘qituvchilar ko‘plab muammolarga duch keladilar.
Tadqiqotlarga ko‘ra, o‘quvchilarning 60% dan ortig‘i matematikani murakkab va
tushunarsiz deb hisoblaydi. Bu esa ularning ushbu fanga bo‘lgan qiziqishini pasaytiradi.
An’anaviy o‘qitish usullari barcha o‘quvchilarning ham matematikani samarali
o‘qitishdagi muammolar va ularni hal qilish usullari ko‘rib chiqiladi.
Matematikaga bo‘lgan qiziqishni oshirish, matematika qiyin fan, u faqat “iqtidorli
o‘quvchilar” uchun degan negative fikrlarni kamaytirish uchun quyidagi usullar samarali bo‘lishi
mumkin:
1. Kundalik hayot bilan bog‘lash:
Matematikani real hayotdagi muammolar bilan bog‘lash o‘quvchilar uchun uni yanada
tushunarli va qiziqarli qiladi. Masalan:
❖
Savdo do‘konida chegirmalarni hisoblash;
❖
Bank kreditlari va foiz stavkalarini tushuntirish;
❖
Muhandislik va texnologiyadagi amaliy qo‘llanilishi.
2. Qiziqarli topshiriqlar va muammolar
Matematikani o‘yin va muammolar orqali o‘qitish samaradorlikni oshiradi. Misol uchun:
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1168
1.
Sudoku va matematik jumboqlar;
❖
"Xazina izlash" kabi topshiriqlar bilan dars o‘tish;
❖
Haqiqiy hayotdan olingan masalalar bilan ishlash.
3. Gamifikatsiya
Gamifikatsiya — bu o‘yindan tashqaridagi jarayon yoki faoliyatni yanada qiziqarli va
motivatsion qilish uchun o‘yin elementlaridan foydalanish. Bu tushuncha ko‘pincha biznes,
ta’lim, marketing va hatto sog‘liqni saqlash sohalarida qo‘llaniladi.Gamifikatsiyada quyidagi
elementlardan foydalaniladi:
1.
Ballar (ochkolar, XP) – foydalanuvchilarning faoliyatini baholash uchun ishlatiladi.
2.
Darajalar (levellar) – foydalanuvchilarning rivojlanishini ko‘rsatadi va yangi
imkoniyatlarni ochadi.
3.
Muvaffaqiyat nishonlari (badges, achievements) – ma’lum vazifalarni bajargan
foydalanuvchilar rag‘batlantiriladi.
4.
Reytinglar va yetakchilar doskasi (leaderboards) – ishtirokchilarni bir-biri bilan
raqobatlashishga undaydi.
5.
Vazifalar va topshiriqlar – foydalanuvchilarga aniq maqsadlar qo‘yiladi.
6.
Rag‘batlantirish va mukofotlar – bonuslar, chegirmalar yoki boshqa mukofotlar orqali
motivatsiya oshiriladi.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘quvchilarning 70% gamifikatsiya asosida o‘qitilgan
mavzularni yaxshiroq eslab qoladi. Buning uchun:
•
Raqobat muhitini yaratish (ball yig‘ish, reyting tizimi);
•
Onlayn o‘yin va testlar yordamida darslarni qiziqarli qilish;
•
Rag‘batlantirish tizimlarini joriy etish.
4. Individual yondashuv
Har bir o‘quvchining o‘ziga xos o‘rganish uslubi borligi inobatga olinishi kerak.
Differensial yondashuv orqali o‘quvchilarning ehtiyojlariga moslashgan darslarni tashkil
etish muhim.
5. Soddalashtirilgan tushuntirishlar
Murakkab tushunchalarni oddiy va tushunarli misollar bilan tushuntirish kerak. Masalan,
tenglamalarni shaxsiy moliyaviy rejalashtirish orqali tushuntirish.
6. Muvaffaqiyatga erishish tajribasi
O‘quvchilarga kichik g‘alabalar orqali ishonch berish muhim. Masalan, har bir kichik
yutuq uchun rag‘bat berish va o‘quvchining muvaffaqiyatlarini e’tirof etish.
Matematika darslarida samarali metodlar
1. STEAM yondashuvi
Matematikani boshqa fanlar bilan integratsiya qilish orqali o‘quvchilar fanning amaliy
ahamiyatini tushunadilar. Masalan, robototexnika yoki dasturlash darslari matematikani real
hayotga bog‘laydi.
2. Muammoli ta’lim va loyiha usuli
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, muammoli vaziyatlar orqali o‘qitish o‘quvchilarning
mustaqil fikrlash qobiliyatini 40% ga oshiradi. Misol uchun:
❖
Haqiqiy muammolarni hal qilishga yo‘naltirilgan masalalar;
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1169
❖
O‘quvchilarga tadqiqot topshiriqlari berish.
7. Texnologiyalardan foydalanish
Interaktiv ta’lim dasturlari, onlayn platformalar va sun’iy intellekt yordamida ta’lim
jarayoni samaraliroq bo‘ladi. Masalan, GeoGebra, Khan Academy, Matific kabi resurslardan
foydalanish mumkin. Matematika darslarini interaktiv va qiziqarli qilish uchun quyidagi onlayn
platformalar juda foydali bo‘lishi mumkin. Bu platformalar o‘qituvchilarga ham, o‘quvchilarga
ham samarali ta’lim jarayoni yaratishga yordam beradi:
1. Khan Academy (https://www.khanacademy.org)
Bepul darsliklar, tushuntirish videolari va mashqlar mavjud. Boshlang‘ich sinfdan tortib
oliy matematika (trigonometriya, algebra, kalkulus)gacha bo‘lgan kurslar mavjud.Har bir
o‘quvchi o‘z tezligida o‘rganishi mumkin.
2. IXL Math (https://www.ixl.com/math)
Boshlang‘ichdan murakkab darajagacha bo‘lgan mashqlarni o‘z ichiga oladi.Aniq
statistik tahlil bilan o‘quvchilarning rivojlanishini kuzatish imkoniyati bor.
3. Wolfram Alpha (https://www.wolframalpha.com)
Har qanday matematik masalani yechib, tushuntirish beradi. Algebra, geometriya,
statistika va boshqa sohalar bo‘yicha ishlaydi.
4. GeoGebra (https://www.geogebra.org)
Dinamik matematika dasturi bo‘lib, geometriya va algebra uchun foydali.Grafikli hisob-
kitoblar va interaktiv misollar yaratish imkonini beradi.
5. Desmos (https://www.desmos.com)
Online grafik kalkulyator va algebra vositalari mavjud. Matematik tenglamalar va
funksiyalarni vizual ko‘rinishda tushunishga yordam beradi.
6. Brilliant (https://www.brilliant.org)
Murakkab matematik tushunchalarni interaktiv misollar orqali tushuntiradi. Mantiqiy
fikrlash va muammolarni yechish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
7. Prodigy Math (
O‘quvchilarga mo‘ljallangan o‘yin tarzidagi matematika platformasi.O‘yin orqali
matematik topshiriqlarni yechish imkoniyati mavjud..
Matematikani samarali o‘qitish uchun innovatsion usullardan foydalanish muhim va
zamon talab hisoblanadi. Bundan tashqari, ota-onalar ham farzandlarini rag‘batlantirishda faol
ishtirok etishlari lozim. Faqat shu yo‘l bilan matematikani o‘rganish jarayoni yanada samarali va
qiziqarli bo‘lishi mumkin.
REFERENCES
1.
Yunusova D.I. “matematika o‘qitishning zamonaviy texnologiyalari”(darslik) T.:2007.
2.
Polya G. "How to Solve It" – Princeton University Press, 1945.
3.
Schoenfeld A.H. "Mathematical Problem Solving" – Academic Press, 1985.
4.
Nigora Sulaymonova. (2025). Boshlang'ich sinflarda matematika o'qitishda mental
arifmetikaning o'rni. «maktabgacha Va Maktab Ta'limi» Jurnali, 3(4), 10–
14.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1170
5.
Sulaymanova Nigora. (2025, January 11). Boshlang'ich sinf matematika darslarida
harakatli o'yinlardan foydalanish orqali o'quvchilarning matematik tafakkurini
oshirish.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14631188
6.
Kamola Eshonqulova. (2025). Bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilarining metodik
tayyorgarligini takomillashtirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish samaradorligi.
«maktabgacha
Va
Maktab
Ta'limi»
Jurnali,
3(4),
8–
https://doi.org/10.5281/zenodo.15263677
7.
Abduraxmonova
N.N.
Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini metodik
tayyorgarligini takomillashtirish muammosining pedagogik zaruriyati // Science and
innovation international scientific journal volume 1 Issue 8 UIF-2022: 8.2\ISSN:2181-
3337.2114-2121 betlar.
8.
http://scientists.uz/view.php?id=3348http://scientists.uz/uploads/202208/B-432.pdf
