L.KOZERNING POZITIV-FUKSIONAL KONFLIKT NAZARYASI

2025

MAY

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 5

60

L.KOZERNING POZITIV-FUKSIONAL KONFLIKT NAZARYASI

Shukurilloyev Samariddin

O’zbekiston Milliy universiteti Sotsiologiya yo’nalishi 1-kurs talabasi

https://doi.org/10.5281/zenodo.15346256

Annotatsiya.

L. Kozerning pozitiv-funksional konflikt nazariyasi ijtimoiy tizimlar va

strukturalarning o'zgarishlari va ularning barqarorligini saqlashdagi rolini o'rganadi. U

konfliktlarni ijtimoiy tizimlar va aloqalar o'rtasidagi ziddiyatlar sifatida tasavvur qiladi va bu

ziddiyatlarning tizimning rivojlanishiga va yangilanishiga yordam berishini ta'kidlaydi.

Konfliktlar, Kozer nazariyasiga ko'ra, ijtimoiy tizimlar uchun zarur bo'lgan dinamik kuchlarni

ta'minlab, tizimning barqarorligini saqlash va yangi ehtiyojlarga moslashish imkonini beradi.

Shuningdek, konfliktlar shaxslar va ijtimoiy tashkilotlar o'rtasida yangi normativ tizimlarning

shakllanishiga, siyosiy va iqtisodiy tuzilmalarni yangilashga turtki bo'ladi. Bu nazariya,

shuningdek, konfliktlarni ijtimoiy tizimlarning evolyutsiyasini davom ettirish va yanada

barqarorlashtirish uchun zarur vosita sifatida qaraydi.

Kalit so’zlar:

Konflikt nazariyasi, pozitiv-funksionalizm, ijtimoiy tizimlar, tizimning

evolyutsiyasi, barqarorlik, ijtimoiy ziddiyatlar, ijtimoiy o'zgarishlar, ijtimoiy adolat, siyosiy

tizim, iqtisodiy tizim, shaxsiy rivojlanish.

Abstract.

L. Coser's positive-functional conflict theory studies the changes in social

systems and structures and their role in maintaining their stability. He conceives of conflicts as

contradictions between social systems and relationships and emphasizes that these

contradictions contribute to the development and renewal of the system. Conflicts, according to

Coser's theory, provide the dynamic forces necessary for social systems, allowing them to

maintain the stability of the system and adapt to new needs. Conflicts also serve as an impetus

for the formation of new normative systems between individuals and social organizations, and

the renewal of political and economic structures. This theory also considers conflicts as a

necessary tool for continuing the evolution of social systems and further stabilizing them.

Keywords:

Conflict theory, positive-functionalism, social systems, system evolution,

stability, social conflicts, social changes, social justice, political system, economic system,

personal development.

Аннотация.

Позитивно-функциональная теория конфликта Л. Козера изучает

изменения в социальных системах и структурах и их роль в поддержании их

стабильности. Он рассматривает конфликты как противоречия между социальными

системами и отношениями и подчеркивает, что эти противоречия способствуют

2025

MAY

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 5

61

развитию и обновлению системы. Конфликты, согласно теории Козера, обеспечивают

необходимые социальным системам динамические силы, позволяя им сохранять

стабильность и адаптироваться к новым потребностям. Конфликты также

стимулируют формирование новых нормативных систем между индивидами и

социальными организациями, а также обновление политических и экономических

структур. Эта теория также рассматривает конфликты как необходимый

инструмент для продолжения эволюции и дальнейшей стабилизации социальных

систем.

Ключевые

слова:

Теория конфликта, позитивистский функционализм,

социальные системы, эволюция системы, стабильность, социальные конфликты,

социальные

изменения,

социальная

справедливость,

политическая

система,

экономическая система, развитие личности

.

L. Kozerning pozitiv-funksional konflikt nazariyasi ijtimoiy tizimlar va strukturalarning

o'zgarishlari hamda ularning barqarorligini saqlashdagi rolini tadqiq qiladi. Nazariyada,

konfliktlar ijtimoiy tizimlar va aloqalar o'rtasidagi ziddiyatlarni ko'rsatib, ularni yangilash va

rivojlantirishga turtki beradi. Kozerning fikriga ko'ra, har qanday ijtimoiy tizimda yuzaga

keladigan ziddiyatlar, tizimning yangi ehtiyojlariga moslashishiga yordam beradi. Konfliktlar

ijtimoiy tizimlarning rivojlanishi va yangilanishi uchun zarur bo'lgan dinamik kuchlarni

ta'minlaydi.L. Kozer, shuningdek, ijtimoiy tizimlar o'rtasidagi o'zaro ta'sirlarni va bu

tizimlarning o'zgarishlarga qanday javob berishini o'rganadi. Konfliktlar jamiyatda yangi

normativ tizimlarning shakllanishiga, ijtimoiy adolat va siyosiy tizimning rivojlanishiga olib

keladi. Konfliktlar shuningdek, siyosiy tizimlarda yuzaga keladigan ziddiyatlar orqali yangi

siyosiy tartiblar va qonunlarni yaratishga turtki bo'ladi. Siyosiy tizimda yuzaga keladigan

ziddiyatlar ijtimoiy adolatni ta'minlash va hukumatning samarali faoliyatini ta'minlash uchun

zarurdir.

Kozerning nazariyasiga ko'ra, konfliktlarning ijtimoiy tizimda barqarorlikka ta'siri

muhim ahamiyatga ega. Konfliktlar tizimning ishlashini tekshirish va samaradorligini oshirish

uchun zarur vosita sifatida qaraladi. Ularning yordamida zaif tizim qismlari aniqlanadi va

yangilanadi. Bu jarayon ijtimoiy tizimlarning yangi ehtiyojlarga moslashishiga yordam beradi.

Kozer konfliktlarni tizimni takomillashtirishga xizmat qiluvchi ijobiy kuch deb hisoblaydi.

Kozerning nazariyasiga asoslanib, konfliklar o'zgaruvchan va turli shakllarda yuzaga keladi, bu

esa jamiyat va uning tarkibiy qismlarining rivojlanishiga turtki beradi. Masalan, ishchi va ish

2025

MAY

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 5

62

beruvchilar o'rtasidagi iqtisodiy ziddiyatlar ijtimoiy va iqtisodiy tizimlarni yangilash, ishchilar

huquqlarini himoya qilishni ta'minlaydi. Bu jarayonlar yangi ijtimoiy tuzilmalar, normativ

xatti-harakatlar va qonunlarni yaratishga olib keladi. Konfliktlarning bunday roli jamiyatni

barqarorlashtirish va ijtimoiy tizimlarni yangilashda muhim ahamiyatga ega. Konfliktlar

individual xulq-atvor o'zgarishlariga ham ta'sir ko'rsatadi. Shaxslar o'rtasidagi ziddiyatlar

shaxsiy rivojlanishga, yangi normativ xulq-atvorni qabul qilishga olib keladi. Kozerning

nazariyasiga ko'ra, konfliktlar shaxslar o'rtasidagi o'zaro munosabatlar va ijtimoiy ro'lni qayta

ko'rib chiqish imkoniyatini yaratadi. Bu jarayon shaxslarning ijtimoiy tizimga moslashuvini

ta'minlaydi va yangi xulq-atvor normalarini o'z ichiga oladi. Ijtimoiy tashkilotlar, masalan,

siyosiy partiyalar yoki iqtisodiy tashkilotlar o'rtasidagi ziddiyatlar ham ijtimoiy tizimni

yangilashga yordam beradi. Siyosiy tizimdagi raqobat va ziddiyatlar yangi siyosiy tuzilmalar

va qonunlar yaratishga olib keladi. Boshqa ijtimoiy tashkilotlar ham o'z tizimlarida

konfliktlarni boshqarish orqali samarali faoliyat ko'rsatishga intiladi. Bu jarayonlar jamiyatda

ijtimoiy tenglikni va adolatni ta'minlashga yordam beradi. Konfliktlar ijtimoiy tizimlarda

barqarorlikni ta'minlashda ijobiy ro'l o'ynaydi. Ular tizimning zaif tomonlarini aniqlash va

yangilash imkonini beradi. Shuningdek, konfliktlar tizimni yangi sharoitlarga moslashtirishda

va tizimning samarali ishlashini ta'minlashda muhim vosita hisoblanadi. Konfliktlar va ijtimoiy

tizim o'rtasidagi o'zaro ta'sir shuni ko'rsatadiki, ziddiyatlar ijtimoiy tizimning evolyutsiyasini

davom ettirish va uni yanada barqarorlashtirish uchun zarurdir. Kozerning konflikt nazariyasi,

shuningdek, ijtimoiy tizimlar o'rtasidagi o'zaro aloqalarni va ijtimoiy tizimlarning

o'zgarishlarga qanday javob berishini tushunishga yordam beradi. Konfliktlarning tahlili

jamiyat va uning tarkibiy qismlarini tushunishda muhim vosita sifatida ishlatiladi. Ular yangi

normativ tizimlarning paydo bo'lishiga, ijtimoiy va siyosiy tizimning takomillashtirilishiga olib

keladi. Konfliktlar ijtimoiy tizimlarni barqarorlashtirish va yangi normativ xatti-harakatlarni

shakllantirishda muhim rol o'ynaydi. L. Kozerning pozitiv-funksional konflikt nazariyasi

ijtimoiy tizimlar va strukturalarning o'zgarishlari hamda ularning barqarorligini saqlashdagi

rolini tadqiq qiladi. Nazariyada, konfliktlar ijtimoiy tizimlar va aloqalar o'rtasidagi

ziddiyatlarni ko'rsatib, ularni yangilash va rivojlantirishga turtki beradi. Kozerning fikriga

ko'ra, har qanday ijtimoiy tizimda yuzaga keladigan ziddiyatlar, tizimning yangi ehtiyojlariga

moslashishiga yordam beradi. Konfliktlar ijtimoiy tizimlarning rivojlanishi va yangilanishi

uchun zarur bo'lgan dinamik kuchlarni ta'minlaydi.L. Kozer, shuningdek, ijtimoiy tizimlar

o'rtasidagi o'zaro ta'sirlarni va bu tizimlarning o'zgarishlarga qanday javob berishini o'rganadi.

Konfliktlar jamiyatda yangi normativ tizimlarning shakllanishiga, ijtimoiy adolat va siyosiy

2025

MAY

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 5

63

tizimning rivojlanishiga olib keladi. Konfliktlar shuningdek, siyosiy tizimlarda yuzaga

keladigan ziddiyatlar orqali yangi siyosiy tartiblar va qonunlarni yaratishga turtki bo'ladi.

Siyosiy tizimda yuzaga keladigan ziddiyatlar ijtimoiy adolatni ta'minlash va hukumatning

samarali faoliyatini ta'minlash uchun zarurdir. Kozerning nazariyasiga ko'ra, konfliktlarning

ijtimoiy tizimda barqarorlikka ta'siri muhim ahamiyatga ega. Konfliktlar tizimning ishlashini

tekshirish va samaradorligini oshirish uchun zarur vosita sifatida qaraladi. Ularning yordamida

zaif tizim qismlari aniqlanadi va yangilanadi. Bu jarayon ijtimoiy tizimlarning yangi

ehtiyojlarga moslashishiga yordam beradi. Kozer konfliktlarni tizimni takomillashtirishga

xizmat qiluvchi ijobiy kuch deb hisoblaydi. Kozerning nazariyasiga asoslanib, konfliklar

o'zgaruvchan va turli shakllarda yuzaga keladi, bu esa jamiyat va uning tarkibiy qismlarining

rivojlanishiga turtki beradi. Masalan, ishchi va ish beruvchilar o'rtasidagi iqtisodiy ziddiyatlar

ijtimoiy va iqtisodiy tizimlarni yangilash, ishchilar huquqlarini himoya qilishni ta'minlaydi. Bu

jarayonlar yangi ijtimoiy tuzilmalar, normativ xatti-harakatlar va qonunlarni yaratishga olib

keladi. Konfliktlarning bunday roli jamiyatni barqarorlashtirish va ijtimoiy tizimlarni

yangilashda muhim ahamiyatga ega. Konfliktlar individual xulq-atvor o'zgarishlariga ham ta'sir

ko'rsatadi. Shaxslar o'rtasidagi ziddiyatlar shaxsiy rivojlanishga, yangi normativ xulq-atvorni

qabul qilishga olib keladi. Kozerning nazariyasiga ko'ra, konfliktlar shaxslar o'rtasidagi o'zaro

munosabatlar va ijtimoiy ro'lni qayta ko'rib chiqish imkoniyatini yaratadi. Bu jarayon

shaxslarning ijtimoiy tizimga moslashuvini ta'minlaydi va yangi xulq-atvor normalarini o'z

ichiga oladi. Ijtimoiy tashkilotlar, masalan, siyosiy partiyalar yoki iqtisodiy tashkilotlar

o'rtasidagi ziddiyatlar ham ijtimoiy tizimni yangilashga yordam beradi. Siyosiy tizimdagi

raqobat va ziddiyatlar yangi siyosiy tuzilmalar va qonunlar yaratishga olib keladi. Boshqa

ijtimoiy tashkilotlar ham o'z tizimlarida konfliktlarni boshqarish orqali samarali faoliyat

ko'rsatishga intiladi. Bu jarayonlar jamiyatda ijtimoiy tenglikni va adolatni ta'minlashga

yordam beradi. Konfliktlar ijtimoiy tizimlarda barqarorlikni ta'minlashda ijobiy ro'l o'ynaydi.

Ular tizimning zaif tomonlarini aniqlash va yangilash imkonini beradi. Shuningdek, konfliktlar

tizimni yangi sharoitlarga moslashtirishda va tizimning samarali ishlashini ta'minlashda muhim

vosita hisoblanadi. Konfliktlar va ijtimoiy tizim o'rtasidagi o'zaro ta'sir shuni ko'rsatadiki,

ziddiyatlar ijtimoiy tizimning evolyutsiyasini davom ettirish va uni yanada barqarorlashtirish

uchun zarurdir. Kozerning konflikt nazariyasi, shuningdek, ijtimoiy tizimlar o'rtasidagi o'zaro

aloqalarni va ijtimoiy tizimlarning o'zgarishlarga qanday javob berishini tushunishga yordam

beradi. Konfliktlarning tahlili jamiyat va uning tarkibiy qismlarini tushunishda muhim vosita

sifatida ishlatiladi. Ular yangi normativ tizimlarning paydo bo'lishiga, ijtimoiy va siyosiy

2025

MAY

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 5

64

tizimning takomillashtirilishiga olib keladi. Konfliktlar ijtimoiy tizimlarni barqarorlashtirish va

yangi normativ xatti-harakatlarni shakllantirishda muhim rol o'ynaydi.

Foydanaligan resurslar

1.

Kozer, L. (1968). Theories of Social Conflict. New York: Harper & Row.

2.

Giddens, A. (2001). Sociology. Cambridge: Polity Press.

3.

Dahrendorf, R. (1959). Class and Class Conflict in Industrial Society. Stanford

University Press.

4.

Marx, K. & Engels, F. (1848). The Communist Manifesto. London: Penguin.

5.

Tilly, C. (1978). Social Movements and Political Violence. New York: Routledge.

6.

Gulnoz J. Sotsiologiya tarixi.–T.: Innovatsiya-Ziyo, 2020.–466 b.

7.

Jiyanmuratova G. Sh. Huquq sotsiologiyasi: O'quv qo'llanma. – Toshkent: "Oltin qalam"

nashriyoti,

2024.

–

180

b.

//

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA

AJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:QD3KBmkZPeQC

8.

Jiyanmuratova G. Sh. Zamonaviy sotsiologik nazariyalar va maktablar: Darslik. –

Toshkent:

"Oltin

qalam"

nashriyoti,

2024.

–

340

b.

//

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA

AJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:jL-93Qbq4QoC

9.

Bekmurodov, M.B.; Raximova, N.X.; Jiyanmuratova, G.Sh.; Nurqulov, B.G'.

Jamoatchilik

fikri

sotsiologiyasi:

O'quv

qo'llanma.

– Toshkent, 2025. – 160 b. //

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA

AJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:48xauSegjOkC

10.

Sh J. G. Gofurov O. Ul. Mehnat bozori. Bandlik va ishsizlik muammolari. Risola.–

Toshkent: O ‘zMU, 2023.–117 b.

11.

Gulnоz J., Bunyоd N. YОSHLАR IJTIMОIY-SIYОSIY FАОLLIGINI ОSHIRISH–

USTUVОR VАZIFА //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA

JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

12.

Sherbutayevna J. G. et al. YOSHLAR HUQUQIY MADANIYATINI YUKSALTIRISH–

DAVLAT SIYOSATINING USTUVOR VAZIFASI //ZAMONAVIY DUNYONING

IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. –

2024. – Т. 1. – №. 1.

2025

MAY

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 5

65

13.

Джиянмуратова Г. YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA NISBATAN

ISHONCHI MUAMMOSI: NAZARIY ASOSLAR //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ

ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №. SI-1.

14.

Sherbutayevna J. G. et al. ABSENTEIZM IJTIMOIY HODISA SIFATIDA //Tafakkur

manzili. – 2023. – Т. 2. – С. 4-10.

15.

Жиянмуратова Г. Ш. Ёш сайловчи электорал хулқ-атворига таъсир кўрсатувчи

омиллар/ЎзМУ хабарлари.–Тошкент, 2022. – № 1/11/1.–Б. 86-89./https://scholar.

google. com/citations.

16.

Джиянмуратова

Г.

Ш.

ELEKTORAL

XULQ-ATVORGA

RATSIONAL-

INSTRUMENTAL YONDASHUVNING PAYDO BO ‘LISHI VA RIVOJLANISHI

TARIXI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – Т. 5. – №. 3. //

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA

AJ&cstart=20&pagesize=80&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:HtEf

BTGE9r8C

17.

Жиянмуратова Г. Ўзбекистон ёшларининг электорал маданияти. Монография.–

Тошкент, 2021.–122 б.

18.

Sh J. G. The Issue Of Youth Trust In Political Institutions In Sociology //Sotsiologiya va

huquq/Sociology and law. – 2024. – Т. 2. – №. 3/1. – С. 1.

19.

Jiyanmuratova G. S. ZAMONAVIY YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA

ISHONCHI TADQIQOTLARI: XORIJ TAJRIBASI //Academic research in educational

sciences. – 2024. – №. 3. – С. 190-197.