24
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
INNOVATSION IQTISODNI SHAKLLANTIRISH SHAROITIDA XIZMAT
KO’RSATISH SOHASI TARMOQLARIDA YASHIL IQTISODIYOTNI
RIVOJLANTIRISH MUAMMOLARI
M. A. Samiyev
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti, “Iqtisodiyot nazariyasi” kafedirasi assistenti.
S. B.
Salimova
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti, “Iqtisodiyot fakultiti” talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15353063
Annotatsiya.
Ushbu maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida xizmat ko‘rsatish sohasi
tarmoqlarida yashil iqtisodiyotni rivojlantirish muammolari tahlil qilinadi. Xizmatlar sektorida
ekologik barqarorlikni ta’minlash, resurslardan samarali foydalanish va yashil texnologiyalarni
joriy etishning dolzarbligi asoslab beriladi. Shuningdek, O‘zbekiston tajribasi xorijiy davlatlar
bilan solishtirilib, mavjud muammolar va ularni hal qilish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Yashil iqtisodiyot, xizmat ko‘rsatish sohasi, innovatsiya, ekologik
muammolar, raqamlashtirish, barqaror rivojlanish.
PROBLEMS OF DEVELOPING A GREEN ECONOMY IN THE SERVICE SECTOR IN
THE CONTEXT OF THE FORMATION OF AN INNOVATIVE ECONOMY
Abstract.
This article analyzes the problems of developing a green economy in the service
sector in the context of an innovative economy. The relevance of ensuring environmental
sustainability, efficient use of resources and the introduction of green technologies in the service
sector is substantiated. Also, the experience of Uzbekistan is compared with foreign countries,
and recommendations are developed for solving existing problems and solving them.
Keywords:
Green economy, service sector, innovation, environmental problems,
digitalization, sustainable development.
ПРОБЛЕМЫ РАЗВИТИЯ ЗЕЛЕНОЙ ЭКОНОМИКИ В СФЕРЕ УСЛУГ В
УСЛОВИЯХ ФОРМИРОВАНИЯ ИННОВАЦИОННОЙ ЭКОНОМИКИ
Аннотация.
В статье анализируются проблемы развития зеленой экономики в
сфере услуг в условиях инновационной экономики. Обоснована актуальность обеспечения
экологической устойчивости, эффективного использования ресурсов и внедрения зеленых
технологий в сфере услуг. Также будет проведено сравнение опыта Узбекистана с
зарубежными странами, выявлены существующие проблемы и разработаны
рекомендации по их решению.
Ключевые слова:
Зеленая экономика, сфера услуг, инновации, экологические
проблемы, цифровизация, устойчивое развитие.
Kirish
So‘nggi yillarda global miqyosda yashil iqtisodiyot konsepsiyasining dolzarbligi ortib
bormoqda. Bu, ayniqsa, atrof-muhitning ifloslanishi, tabiiy resurslarning tugab borishi, iqlim
o‘zgarishi kabi muammolarning kuchayishi fonida yanada muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Innovatsion iqtisodiyotga o‘tish jarayonida xizmat ko‘rsatish sohasi tarmoqlarida ekologik
yondashuvlarni shakllantirish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi.
Xizmat ko‘rsatish sohasi
– iqtisodiyotning eng tez o‘sayotgan tarmoqlaridan biri bo‘lib,
uning ulushi yalpi ichki mahsulotda yildan-yilga ortib bormoqda. Shu bilan birga, bu soha
energiya, suv, xom ashyo kabi resurslardan keng foydalanadi, bu esa uni yashil iqtisodiyotni
25
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
rivojlantirishda asosiy yo‘nalishlardan biriga aylantiradi. O‘zbekiston Respublikasi ham 2023–
2030-yillarga mo‘ljallangan yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasini qabul qilib, bu borada
muayyan qadamlar tashlamoqda.
Asosiy qism.
Yashil iqtisodiyot va xizmat ko‘rsatish sohasi o‘zaro aloqasi.
Yashil iqtisodiyot
– bu atrof-muhitni muhofaza qilish, resurslardan samarali foydalanish
va ijtimoiy-iqtisodiy farovonlikni oshirishni birlashtirgan iqtisodiy modeldir. Bu modelda xizmat
ko‘rsatish sohasi muhim o‘rin tutadi. Chunki xizmatlar sektori tez rivojlanadi, katta miqdordagi
energiya va resurslardan foydalanadi va atrof-muhitga ma'lum darajada ta'sir ko‘rsatadi.
Masalan, transport, turizm, mehmonxona, axborot texnologiyalari va moliyaviy xizmatlar
sektorida energiya iste'moli yuqori bo‘lib, karbonat chiqindilari hosil bo‘ladi.
Shu sababli,
xizmatlar sohasida yashil texnologiyalarni joriy etish orqali ekologik barqarorlikni ta’minlash va
iqtisodiy samaradorlikni oshirish mumkin. Bu, o‘z navbatida, iqtisodiyotni diversifikatsiya
qilish, yangi ish o‘rinlari yaratish va innovatsion rivojlanishni tezlashtiradi.
Xizmat ko‘rsatish sohasida yashil iqtisodiyotni joriy etishdagi muammolar.
O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatish sohasida yashil iqtisodiyotning rivojlanishi hali
boshlang‘ich bosqichda bo‘lib, bir qator muammolar mavjud:
1.
Texnologik yetishmovchilik:
Ekologik toza texnologiyalar va energiya tejamkor
uskunalarning xizmat sohasida keng qo‘llanilmasligi. Masalan, mehmonxona va transport
xizmatlarida hali ham an'anaviy, ko‘p energiya sarflaydigan tizimlar mavjud.
2.
Moliyaviy cheklovlar:
Yashil texnologiyalar qimmat bo‘lganligi sababli, kichik va
o‘rta bizneslar ularni sotib olish imkoniyatiga ega emas. Xususan, ekologik toza transport
vositalari yoki quyosh panellarini joriy etish katta boshlang‘ich investitsiyalarni talab qiladi.
3.
Kadrlar salohiyatining yetishmasligi:
Ekologik menejment, yashil biznes
rejalashtirish, va ekologik audit kabi yo‘nalishlarda mutaxassislar soni kam.
Misollar orqali muammolarni yoritish.
Quyidagi misollar orqali muammolarni yaxshiroq yoritish mumkin:
Transport xizmati:
2024-yil yakunlariga ko‘ra, Toshkent shahrida jamoat transportining
75 foizi dizel yoqilg‘isida ishlagan va bu esa atmosfera ifloslanishiga sabab bo‘ladi. Yevropa
Ittifoqi mamlakatlarida esa elektromobillar ulushi 2025-yilda 35 foizga yetishi kutilmoqda.
Turizm va mehmonxona xizmati:
2025-yil boshida o‘tkazilgan monitoringga ko‘ra,
O‘zbekistondagi mehmonxonalarining faqat 12 foizida suvni tejash yoki chiqindilarni ajratib
yig‘ish
tizimlari
mavjud.
Germaniyada
esa
"eco-hotel"
konsepsiyasi
doirasida
mehmonxonalarining 60 foizidan ortig‘i ekologik sertifikatga ega.
Yechimlar va takliflar.
Men quyidagi yechim va takliflarni bermoqchiman.
Davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash:
Yashil xizmatlar uchun soliq imtiyozlari, grantlar
va subsidiyalar berilishi kerak. Masalan, ekologik transport vositalari xarid qilgan tadbirkorlarga
soliq yengilliklari berilishi mumkin.
Innovatsion texnologiyalarni joriy etish
: Quyosh panellari, energiya tejovchi tizimlar,
suvni tejash uskunalari xizmat ko‘rsatish sohasi uchun joriy qilinishi kerak.
Kadrlar tayyorlash:
Ekologik yo‘nalishdagi o‘quv dasturlari kengaytirilishi va xizmat
sohasida ishlovchi xodimlar uchun maxsus treninglar o‘tkazilishi lozim.
Sertifikatlash tizimini yo‘lga qo‘yish:
Xizmat ko‘rsatish korxonalariga yashil sertifikatlar
berish orqali ularni ekologik jihatdan mas’uliyatli bo‘lishga undash mumkin.
26
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
O‘zbekiston va chet el tajribasini solishtirish (2024-2025).
Yo’nalish
O’zbekiston
Germaniya
Ekologik transport
Elektromobillar soni 3000 dan
oshgan, jamoat transportining
75%i dizel.
Elektiromobillar, tranvay va
velosiprd yo;llari keng joriy
etilgan.
Yashil mehmonxonalar
12% mwhmonxonalar yashil
texnologiyalarga ega.
“Gren hotel” tizimi keng
rivojlangan,
ekologik
sertifikatlash
keng
joriy
etilgan.
Qayta
tiklanuvchi
energiya
Xizmat
sohasida
quyosh
energiyasidan foydalanish 8%
atrofida.
Xizmat
sohasida
qayta
tiklanuvchi energiya ulushi
45% dan oshgan.
Ekologik ta’lim
4ta oliy ta’lim muassasasi
yashil iqtisodiyot bo’yicha
kurslarni joriy etgan.
2025-yilga
kelib
barcha
universitetlarda
ekologik
fanlar majburiy bo’lgan.
Raqamlashtirish va yashil xizmatlar.
Raqamli texnologiyalar orqali xizmat sohalarida ekologik samaradorlikka erishish
mumkin:
Smart city texnologiyalari
– 2024-yil Toshkent va Samarqandda aqlli shahar
texnologiyalari joriy etila boshlandi.
E-banking
– 2025-yil boshidan banklarning 90% elektron xizmatlari to‘liq
qo‘llanilmoqda.
Online xizmatlar
– davlat xizmatlarining 80% onlayn shaklda amalga oshirilmoqda, bu
esa resurslar tejamkorligiga olib kelmoqda.
Xulosa
Innovatsion iqtisodiyot sharoitida xizmat ko‘rsatish sohasi yashil iqtisodiyot tamoyillarini
joriy etishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Bu sohada texnologik, moliyaviy, kadrlar va
normativ-huquqiy muammolar mavjud bo‘lishiga qaramasdan, davlat tomonidan to‘g‘ri siyosat
olib borilsa va xalqaro tajribalar hisobga olinsa, xizmat ko‘rsatish sohasi ekologik barqaror
rivojlanishning tayanchiga aylanishi mumkin. O‘zbekistonning 2024–2025-yillardagi tajribasi
shuni ko‘rsatmoqdaki, raqamlashtirish, davlat qo‘llab-quvvatlovi, innovatsion texnologiyalarni
joriy etish orqali yashil xizmatlar tizimini kengaytirish mumkin.
REFERENCES
1.
UN Environment Programme (2024). Green Economy Report.
2.
OECD (2024). Greening the Service Economy.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (2024). Yashil iqtisodiyotga o‘tish
strategiyasi.
4.
Asian Development Bank (2025). Innovations for Sustainable Service Sector.
5.
ILO (2025). Green Jobs and Sustainable Development.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi va Davlat ekologiya qo‘mitasi hisobotlari
