122
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
MA'NAN SOG'LOM AVLOD TARBIYASIDA ABU RAYHON BERUNIY MEROSIDAN
FOYDALANISH
Usmonova Shaxzoda
TDPU Unversiteti 101-Ijtimoiy-gumanitar fanlarni o‘qitish metodikasi
(ma'naviyat asoslari)
https://doi.org/10.5281/zenodo.15356468
Annotatsiya.
Mazkur maqloda Ma’mun akademiyasida faoliyat ko‘rsatgan buyuk
olimlardan biri bo’lgan Abu Rayhon Beruniyning ma’naviy-axloqiy, pedagogik qarashlari
hamda ularni yoshlar ongiga imkoniyatlari haqida to‘xtalamiz.
Kalit so’zlar:
ta’lim, aql, bilim, kasb-hunar, fan, taraqqiyot strategiyasi.
Abstract.
In this article, we will focus on the spiritual, moral, and pedagogical views of
Abu Rayhan Beruni, one of the great scholars who worked at the Mamun Academy, and his work
on the consciousness of young people.
Keywords:
education, intelligence, knowledge, profession, science, development strategy.
KIRISH
Beruniy ta’lim-tarbiya birligiga barkamol, aqlli va m a’naviyatli insonni tarbiyalash
vositasi sifatida qaraydi, mehnat va kasb ta ’limi, oila tarbiyasi va tarbiya birligiai tavsiya etadi,
o‘z asarlarida mutafakkir insonning m a’naviy boyligini sharaflaydi, uni madaniyatli va
ma’rifatli, aqlli va idrokli qilib tarbiyalashga chaqiradi; xotira, aql, ilhom, qobiliyatlari, tajriba va
ko‘nikmalarga katta ahamiyat beradi. Beruniy fikricha, bilim insonni ulug‘laydi, ezgulikka,
donolikka chorlaydi. Biroq mutafakkir komillikka yuksak aqliy va ma’naviy xislatlami tatbiq
etish jarayonida erishishi mumkin, deydi.
Beruniy bilim insonni to ‘g ‘ri yo‘lga boshlashiga qat’iy ishongan. «Kishi tabiati
bilolmagan narsani bilishga muhabbatlidir, faqat haqiqiy bilimga ega bo'lganda, bilolmagan
narsani bilishga ehtiyojli bo'lib axtarganini topadi, bilimini chuqurlashtiradi...
Haqiqatan ham, Beruniyning cc haqidagi ma'rifiy-pedagogik qarashlari mazmunida
barcha ezgu ishlarning asosi ma’rifatda ekanligi haqidagi g‘oya asosiy o'rinda turadi. Abu
Kayhon Beruniyning mehnatga munosabati e ’tiborga molik. Uningcha, aql, mehnat va uni erkin
tanlash inson hayoti va ijtimoiy holatini belgilab beradi. Ta’lim asosida esa insonlarning eng
olijanob niyatlari - tushunish, o'zaro yordam, o‘zaro manfaatlilik, ehtiyojlami birgalikda
qondirish, umumiy qiziqishlar yotadi.
Allomaning fikricha, bu ezgu fazilatlar har bir insonning ajralmas ma’naviy tam
oyiligaaylanmog‘i lozim. Inson hamisha boshqalarning manfaatlari, m a’lum vazifalarni bajarish
zarurati haqida o'ylashi kerak. Zero, bu insonning dunyoda mavjudligi tamoyilidir
1
Beruniy m a’naviy tarbiyada ilmning rolini birinchi o ‘ringa olib chiqadi. U insonlarni o
‘zida yuksak m a’naviy fazilatlarni tarbiyalashga chaqiradi. Yuqorida aytilganidek, xalqning
qashshoqlik va nodonlikdan fan ma’rifat va mehnat yordamida qutqarish mumkin, deb biladi.
Bilim egallashni esa ko‘p kuch, vaqt va sabot talab qiladigan katta mehnat hisoblavdi.
«Fanlarning foydasi - ular yordamida oltin va kumush to‘plash emas, balki kerakli narsalar hosil
qilish»
Shu o’rinda O‘zbekistonda keyingi besh yillikda amalga oshiriladigan islohotlarning
zarur siyosiy-huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy va ilmiy-ma’rifiy asoslarini yaratib berishga qaratilgan
Yangi O‘zbekistonning 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan taraqqiyot strategiyasi loyihasi va bu
1
0 ‘qituvchi, 1 999.- B. 126.
123
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
loyhaning yoshlar va kang jamoatchilikning ongini oshirishdagi o’rni va ahamiyatini keltirib
o’tishni joiz beb topdik. Taraqqiyot strategiyasining beshinchi qismida
“Ma’naviy taraqqiyotni ta’minlash, ushbu sohani tubdan isloh etish va yangi bosqichga
olib chiqish”ga alohida urg’u beriladi.
Shu o’rinda allomaning olim axloqiga oid fikrlarini barcha davrlar ilm ahillari uchun
vasiyat deb bilish mumkin. Bular soxtani haqiqiydan ajratish, fan rivojida aniq va zarur
holatlarni farqlash, ilm-fanga sodiq bo‘lish, Fanning insonparvar asoslarini himoya qilishda
iborat.
Shuning uchun ham allomaning ijodiy merosiga oid A.Irisov tomonidan nashr etilgan
«Abu Rayhon Beruniy. 1000 hikmat», T. Doschanov, S. Hasanov tomonidan nashr etilgan «M
a’mun Akademiyasi yulduzlari», T. Raufov tadqiqot ishi, B.Rozenfeldning «Abu Rayhon al-
Beruniy» asari, A. Qayumovning «Abu Rayhon Beruniy, Abu ali Ibn Sino» asari, M.Xayrullaev
tomonidan nashr etilgan «M a’naviyat yulduzlari», «Pedagogika tarixi» va « 0 ‘zbek
pedagogikasi antologiyalarida» muhim m a’lumotlar berilganki, bularning barchasi Abu Rayhon
Beruniy hayoti, ilmiy-ma’rifiy faoliyatiga bag‘ishlanadi.
Xulosa
Beruniynin g ilmiy merosini o ‘rganish shuni ko 'rsatadiki, u ma’naviy sifatlarga, ya’ni sh
a 'n va qadr-qi mat, o ‘rtoqlik va do ‘stlik, yaxshilik, adolat va vijdon kabilarga alohida aham iyat
bergan. Beruniy yoshlarni saxiy, insonlarga nibatan g‘amxo‘r va e’tiborli bo lishga, hamdardlik
va yordam ko‘rsatishga chorlaydi.
REFERENCES
1.
T a’lim m uam m olari jurnali. M a ’m un akadem iyasining 1000 yilligiga bag‘ishlangan
m axsus soni, 2016.
2.
Hasanov S.. Xorazm ma’naviyati darg‘alari. -Т.: Adolat, 2011.
3.
Hoshimov K, S.Ochil. 0 ‘zbek pedagogikasi antologiyasi. 2-jild. - Т.: Q‘qituvchi, 1999.
4.
Najmutdinova, D. K., & Kudratova, N. A. (2015). The application of insulin analogues in
the treatment of type 2 diabetes mellitus: the focus on the cardio protection. Bulletin of
the Karaganda University “Biology medicine geography Series”, 78(2), 70-77.
5.
Shagazatova, B. X., & Qudratova, N. A. (2023). Tana vaznini tuzatishning operativ va
operativ bo’lmagan usullari samaradorligini qiyosiy baholash.
6.
Шагазатова, Б. Х., & Кудратова, Н. А. (2023). Бариатрическая хирургия в снижении
индекса массы тела у лиц с ожирением: дис. Ўзбекистон, Самарканд.
7.
Артикова, Д. М., Мирхайдарова, Ф. С., Ахмедова, Ф. Ш., & Артиков, А. Ф. (2023).
Изучение инсулинового ответа на введение пиримидиновых нуклеотидов у
пациенток с ожирением и синдромом поликистозных яичников: дис. Ўзбекистон,
Тошкент.
