2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
183
ULIWMA PSIXOLOGIYA PA'NI PREDMETI, ILIMIY IZERTLEW METODLARI
Salxanova Quralay Joldasbaevna
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti studenti
Kewlimjaeva Aqsungul Ungarbay qizi
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti student
https://doi.org/10.5281/zenodo.15368296
Annotatsiya.
Házirgi zamanda psixologiya úyrenetuǵın mashqalalardıń aktuallıǵı,
áwele, hár bir shaxstıń quramalı insaniy qatnaslar, informaciya kommunikatsiyaları
sharayatında jasap atırǵanlıǵı, insan xulqini basqarıw ayırım mámleketler ushın sociallıq-
ekonomikalıq rawajlanıwdıń jetekshi faktorı retinde tán alınıwı menen anıqlama beredi.
Gilt sózler:
Pedagogika, ulıwma psixologiya, psixologiya metodları, introspektoriya,
eksperiment, insan psixikasi.
ОБЩАЯ ПСИХОЛОГИЯ И МЕТОДЫ ПРЕДМЕТНОГО НАУЧНОГО
ИССЛЕДОВАНИЯ
Аннотация.
Актуальность проблем, изучаемых психологией, в наше время
объясняется, прежде всего, тем, что каждый человек живет в условиях сложных
человеческих взаимоотношений и информационных коммуникаций, а управление
поведением человека признано ведущим фактором социально-экономического развития
для некоторых стран..
Keywords:
педагогика,
общая
психология,
психологические
методы,
интроспекция, эксперимент, психика человека.
UMUMIY PSIXOLOGIYA FANI VA PREDMETI, ILMIY TADQIQOT METODLAR
Annotatsiya.
Hozirgi zamonda
psixologiya o’rganadigan muammolarning dolzarbligi,
avvalo, har bir shaxsning murakkab insoniy munosabatlar, axborot kommunikatsiyalari
sharoitida yashayotganligi, inson xulqini boshqarish ayrim mamlakatlar uchun ijtimoiy-
iqtisodiy taraqqiyotning yetakchi omili sifatida e’tirof etilishi bilan izohlanadi
.
Kalit
so'zlar:
pedagogika,
umumiy
psixologiya
,
p
sixologiya
metodlari
,
introspektoriya
,
eksperiment
,
inson psixikasi
.
Kirisiw
Insan ámeldegi eken, ol óz turmıslıq tájiriybeciga tıykarlanıp, ol yamasa bul halda aqıl
etiw, álemdi ańǵarıw, zat hám hádiyselerdi ajıratıw sıyaqlı ayrıqshalıqlarǵa iye ekenligi
haqqında ózine ózi esap beredi. Biz kúnde qustıń tentek sortosini, muzıka ásbaplarınıń qosıq
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
184
aytıwın, insan sóylewin, ushıp ótip atırǵan samolyot shawqımın esitemiz, átirapımızdı
qorshap turǵan zat, terek, haywanlar, mashinalardı kóremiz. Olardıń reńi hám kólemin ajrata
alamız. Usı processler insandaǵı sáwlelendiriw ózgesheligi menen bekkem baylanıslı.
Psixologiya pániniń predmetin analiz qılıwda tiykarǵı itibardı tómendegilerge qaratıw kerek.
Atap aytqanda, shaxs haqqında pikir jurgiziwshi pánler taypasına psixologiya hám
pedagogika pánlerin kirgiziw múmkin. Soǵan kóre, pedagogika shaxstı tálim-tárbiya
processinde jetilisiwin izertlew qilsa, psixologiya shaxsda keshetuǵın psixik processlerdi
úyrenedi. Sonnan juwmaq etiwimiz múmkin, psixologiya pániniń predmetin - shaxstıń
psixikasi jáne onıń psixologiyalıq qásiyetleri quraydı. Psixologiyaning pán retinde dúnyaǵa
keliwi hám rawajlanıwı tariyxı qatar ilimpazlardıń ilimiy izertlewlerinde aytılǵan. Frantsiyalıq
alım J. Godfruaning “Psiyxologiya bul ne” atlı 2-jilddan ibarat kitabında áyyemgi dúnyadan
baslap insan psixikasi, onıń kewili, sezimleri, xulqi máseleleri dıqqat orayda bolǵan ekenligi,
psixologiyaning pán retinde rawajlanıwda filosoflardıń qarawları, tábiyiy pánler rawajlanıwı,
17-ásirden baslap filosofiya páninen túrli pánlerdiń ajralıp shıǵıwı, 18 hám 19 - ásirlerde
Kondil'yak, Lokk, Yum jantasıwları tiykarlab berilgen. Psixologiyaning 300 dan artık
tarmaqları pán retinde rawajlanıp atırǵanlıǵı házirgi kúnde psixologiyaning pánler
sistemasında jáne de bekkemlanayotganligidan dárek beredi. Ulıwma psixologiya -
psixologiyanıń barlıq máseleleriniń ayriqsha táreplerin úyrenetuǵın arnawlı tarawı. Solay etip,
házirgi zaman psixologiya páni psixik hádiyselerdi, olardıń mexanizmlerin, olar astında jatqan
nizamlıqlardı uyreniwshi fan bolıp tabıladı. Psixologiya oqıw predmeti hám pán retinde parıq
etedi. Psixologiya pán retinde kisiniń psixikasini úyreniw, psixik hádiyseler tiykarında jatqan
jańa nizamlıqlar ashıw, psixik turmısqa tásir etiwshi faktorlardı analiz qılıw, túrli psixik
hádiyselerdiń mexanizmlerin úyreniw menen shuǵıllanadı. Psixologiya oqıw predmeti retinde
bolsa studentlerdi, oqıwshılardı, túrli tarawdıń qánigelerin psixologiya páni tárepinen ashılǵan
jańalıqlar, ámeliy nátiyjeler menen tanıstıradı.
Psixologiya oqıw predmeti retinde psixologiya pániniń barlıq iskerlik tarawıların
qamtıp almaydı, ol tek málim baǵdardaǵı islerdi yoritadi. Mısalı, pedagoglar tayarlawshı oqıw
orınlarında tálim hám tárbiya procesin shólkemlestiriw hám basqarıw menen baylanıslı
mashqalalardıń psixologiyalıq analizin hám sheshimlerin sáwlelendiredi. Psixologiya sırtqı
álemdi aktiv túrde sezimler, aqıl, oylaw, sezim hám basqa formada sáwlelendiriwshi psixik
processler hám psixik hádiyseler haqqındaǵı fan bolıp tabıladı. Kóp ásirler dawamında
psixologiya xarakteristikaiy bilimler tarawı retinde qáliplesedi. Áyyemgi zamanlardan baslap
socialliq ómir mútajlikleri hár bir kisiden basqa adamlardıń psixologiyalıq qásiyetlerin,
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
185
olardıń xarakterlerin turpayın úyreniwdi hám esapqa alıwdı talap etken. Turmıs dawamında
basqalardıń turpayın baqlaw, olardan ámelde paydalanıwǵa umtılıw processinde kisi psixik
áleminde (psixikasida) kóp túsiniksiz, geyde sırlı hádiyselerge dus kelgenler. Bunday
hádiyseler jandıń jumısı dep tushunilgan. Olardıń oyda sawlelendiriwinshe, jan óz mánisine
kóre o'lmas, ólmes, kórinbes, hidsiz, ilohiy (quday tárepinen berilgen) ayrıqshalıqlar bolıp
tabıladı. Dene jan ushın waqtınshalıq jay. Jan deneden shıǵıp ketiwi, qaytıp keliwi múmkin,
jan deneni basqaradi dep esaplaganlar.
Psixologiya metodları : Introspektoriya - bul óz intellektual processlerin baqlaw, hesh
qanday qurallardı isletmesten óz psixik ómirin biliw. Baqlaw - processtiń ayriqsha
qásiyetlerin processtiń ózinde aktiv qatnasisiz úyreniw. Eksperiment - bul málim bir processni
tájiriybeler arqalı úyreniw. Tájiriybe arnawlı belgilengen sharayatlarda iskerlikti simulyatsiya
qılıw tiykarında qurılısı yamasa ádetdegi iskerlikke jaqın sharayatlarda ótkeriliwi múmkin.
Rawajlanıw izertlewleri - bir neshe jıllar dawamında baqlanǵan birdey balalardıń ayriqsha
qásiyetlerin úyreniw.
Juwmaq
Juwmaq etip sonı aytıw múmkin insan ózin biliw hám jaqınların jaqsılaw túsiniw
ushın psixologiyaga shaqırıq etedi. Bul bilim olardıń háreketleriniń haqıyqıy motivların kóriw
hám ańǵarıwǵa járdem beredi.
Paydalınılǵan adebiyatlar
1.
Turemuratova, Aziza, Rita Kurbanova, and Barno Saidboyeva. "EDUCATIONAL
TRADITIONS IN SHAPING THE WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN FOLK
PEDAGOGY." Modern Science and Research 2.10 (2023): 318-322.
2.
Kurbanova, R. J., and B. E. Saidboeva. "MAKTAB VA OILADA ESTETIK
TARBIYANI
SHAKLLANTIRISH
JARAYONIDA
O'QUVCHILARNING
AKSIOLOGIK DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH." Inter education & global
study 9 (2024): 114-121.
3.
Jarasovna, Kurbanova Rita. "The Role of National Values in Shaping the Aesthetic
Worldview of Schoolchildren." International Journal of Pedagogics 5.03 (2025): 55-
58.
4.
Asamatdinova, J., and B. Saidboeva. "Diagnosis and Correction of the Development of
Value Orientation in Students in the Process of Moral and Aesthetic Education."
JournalNX 9.6 (2023): 274-277.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
186
5.
Turemuratova,
Aziza,
and
Kamola
Yoldasheva.
"PSYCHOLOGICAL
CONFIDENTIALITY OF THE FORMATION OF STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR APPROACHES IN EDUCATION." Modern
Science and Research 4.4 (2025): 262-269.
6.
Turemuratova, Aziza, Shahlo Matmuratova, and Nargisa Tajieva. "THE
DEPENDENCE OF MULTI-VECTOR APPROACHES ON PEDAGOGICAL
METHODS
AND
PSYCHOLOGICAL
TRAINING
IN
IMPROVING
STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON THE EDUCATIONAL
PROGRAM." Modern Science and Research 4.4 (2025): 50-55.
7.
Turemuratova,
Aziza,
and
Marhabo
Kenjayeva.
"KO’P
VEKTORLI
YONDASHUVLAR
ASOSIDA
TALABALARNING
KOLLOBORATIV
KO’NIKMALARINI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK TRENING USLUBI."
Modern Science and Research 4.4 (2025): 252-261.
8.
Turemuratova, Aziza, Umida Uzakbaeva, and Dilafroʻz Nuriyeva. "BASIC
CONCEPTS
OF
FAMILY
PSYCHOLOGY
AND
OVERCOMING
PSYCHOLOGICAL PROBLEMS." Modern Science and Research 4.4 (2025): 104-
109.
9.
Turemuratova, Aziza, Maftuna Masharipova, and Ma'mura Atabayeva. "RESEARCH
ON IMPROVING STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON MULTI-
VECTOR PSYCHOLOGICAL TRAINING APPROACHES." Modern Science and
Research 4.4 (2025): 90-97.
10.
Begibaevna,
Turemuratova
Aziza,
Kushbaeva
Indira
Tursinbaevna,
and
Dawletmuratova
Raxila
Genjemuratovna.
"THE
MAIN
ESSENCE
OF
DEVELOPING STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON MULTI-
VECTOR PEDAGOGICAL APPROACHES IN MODERN EDUCATION."
CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 5.09 (2024): 43-46.
11.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "Program Technology for Choosing an Effective
Educational Methodology Based on Modern Pedagogical Research in The Educational
System." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 6.02 (2025): 30-
33.
12.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "USE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED ON
THE
MODERN
EDUCATIONAL
PROGRAM
TO
INCREASE
THE
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
187
EFFECTIVENESS OF EDUCATION." European International Journal of Pedagogics
4.06 (2024): 26-33.
13.
Daribaev, Atabay, and Nazrgiza Sagindikova. "HISTORY OF PSYCHOLOGY."
Modern Science and Research 3.1 (2024): 1162-1166.
14.
Turdimuratova, S. B., and N. J. Sagindikova. "PSIXOLOGIK DIAGNOSTIKA."
Modern Science and Research 3.7 (2024).
15.
Polatovna, Rametullaeva Nadira, and OLIY TA’LIMDA INNOVATSION
YONDASHUVLAR ASOSIDA. "PEDAGOGIK VA PSIXOLOGIK METODLARNI
TAHLIL
QILISHGA
ASOSLANGAN
TADQIQOTLAR."
TA'LIM
VA
RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI 3.12 (2023): 67-70.
