ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
383
O'ZBEKISTONDA FUQAROLAR BILAN MUNOSABATLAR TIZIMINING TARIXIY
TARAQQIYOTI
Jumaboyeva Sojida Xabibullayevna
Urganch davlat universiteti
Ijtimoiy-iqtisodiy fanlar fakulteti 1-kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15368145
Annotatsiya. Ushbu maqola O'zbekiston Respublikasida xalq bilan muloqot tizimining
shakllanish va rivojlanish tarixini tahlil qiladi. Maqolada tizimning mustaqillik yillaridan buyon
bo'lgan evolyutsiyasi, demokratlashtirish jarayonlarida tutgan o'rni va zamonaviy davlat
boshqaruvida xalq bilan muloqotning ahamiyati tahlil etiladi.
Kalit so'zlar: xalq bilan muloqot, virtual qabulxona, Prezident xalq qabulxonasi,
demokratlashtirish, ijtimoiy hamkorlik, davlat boshqaruvi.
HISTORICAL PROGRESS OF THE SYSTEM OF RELATIONS WITH CITIZENS IN
UZBEKISTAN
Abstract. This article analyzes the history of the formation and development of the system
of communication with the people in the Republic of Uzbekistan. The article analyzes the
evolution of the system since the years of independence, its role in democratization processes
and the importance of dialogue with the people in modern public administration.
Keywords: dialogue with the people, virtual reception, Presidential people's reception,
democratization, social cooperation, Public Administration.
ИСТОРИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ СИСТЕМЫ ОТНОШЕНИЙ С ГРАЖДАНАМИ В
УЗБЕКИСТАНЕ
Аннотация. В данной статье анализируется история становления и развития
системы общения с народом в Республике Узбекистан. В статье анализируется эволюция
системы за годы независимости, ее роль в процессах демократизации и значение диалога
с народом в современном государственном управлении.
Ключевые слова: диалог с общественностью, виртуальный прием, президентский
прием, демократизация, социальное сотрудничество, государственное управление.
KIRISH
Zamonaviy davlat boshqaruvi tizimlarida fuqarolar bilan samarali muloqot
mexanizmlarini yaratish demokratik jamiyatning muhim belgisi hisoblanadi. O'zbekiston
Respublikasi mustaqillikka erishganidan buyon davlat va jamiyat munosabatlari doimiy ravishda
takomillashib kelmoqda. Ayniqsa, so'nggi yillarda "hukumat xalqqa xizmat qilishi kerakligi"
tamoyili asosida demokratik islohotlar jadallashdi [1]. Bu jarayonda xalq bilan muloqot
tizimining shakllanishi alohida ahamiyat kasb etdi.
Kamoliddinov (2019) ta'kidlaganidek, "Xalq davlat idoralariga emas, davlat idoralari
xalqimizga xizmat qilishi kerak" degan tamoyil O'zbekistonda xalq bilan muloqot tizimining
g'oyaviy asosini tashkil etadi [2]. Ushbu tizimni yaratish va takomillashtirish orqali
fuqarolarning davlat boshqaruvidagi ishtiroki ta'minlanadi, ularning muammolari o'z vaqtida hal
etiladi va jamoatchilik nazorati kuchaytiriladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
384
Rossiya Federatsiyasi tajribasini o'rgangan Petrov (2018) demokratik boshqaruvda davlat
idoralari va fuqarolar o'rtasidagi samarali muloqot mexanizmlarining ahamiyatini alohida
ta'kidlaydi [3]. Xalqaro tajribada ham, xususan, Grossman va Haufler (2021) tomonidan
o'tkazilgan tadqiqotlarda e-demokratiya va fuqarolar bilan muloqotning zamonaviy shakllari
davlat boshqaruvining samaradorligini oshirishda muhim omil ekanligi ko'rsatilgan [4].
METODOLOGIYA VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqot metodologiyasi tarixiy, qiyosiy va tizimli tahlil usullariga asoslangan.
O'zbekistonda xalq bilan muloqot tizimining shakllanishi haqidagi ilmiy adabiyotlar va
huquqiy-me'yoriy hujjatlar o'rganildi. Xalqaro tajribalar bilan qiyosiy tahlil o'tkazilib, xalq bilan
muloqot tizimining samaradorligini baholash mezonlari ishlab chiqildi.
Rahimov (2020) o'z tadqiqotlarida O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida fuqarolik
jamiyatining asosiy qoidalarini aks ettiruvchi normalar mavjudligini va bular fuqarolar bilan
muloqot qilishning konstitutsiyaviy asoslarini tashkil etishini ta'kidlaydi [5]. Bundan tashqari,
davlat boshqaruvida zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari Volkov
(2019) tomonidan chuqur o'rganilgan [6].
Chet el tadqiqotchilaridan Wilson (2022) fuqarolar bilan muloqot qilishning zamonaviy
mexanizmlarini tahlil qilar ekan, O'zbekistonda so'nggi yillardagi islohotlarni ijobiy baholaydi va
ularni mintaqadagi boshqa davlatlar uchun o'rnak sifatida ko'rsatadi [7].
NATIJALAR VA MUHOKAMA
O'zbekistonda xalq bilan muloqot tizimining shakllanish jarayonini quyidagi tarixiy
bosqichlarga bo'lish mumkin: mustaqillikning dastlabki yillari (1991-2000), institutsional
rivojlanish davri (2001-2016) hamda modernizatsiya va innovatsion rivojlanish davri (2017-
hozirgi kungacha). So'nggi bosqich ayniqsa muhim ahamiyatga ega, chunki bu davrda nafaqat
huquqiy asoslar takomillashtirildi, balki raqamli texnologiyalar asosida muloqotning yangi
samarali mexanizmlari yaratildi [8].
2017-yil 11-sentyabrda imzolangan "Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari bilan
ishlash tizimini tubdan takomillashtirishga doir chora-tadbirlar to'g'risida"gi farmon xalq bilan
muloqot qilishning zamonaviy tizimini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega bo'ldi. Farmon
asosida Prezident virtual qabulxonasi va Xalq qabulxonalari tashkil etildi.
Sokolov (2020) o'z tadqiqotida Rossiya va O'zbekiston tajribasini qiyoslab,
O'zbekistonda yaratilgan xalq bilan muloqot tizimining fuqarolik jamiyati rivojlanishidagi
ahamiyatini alohida ta'kidlaydi [9]. Uning fikricha, O'zbekistonda yaratilgan tizim fuqarolarning
davlat boshqaruvidagi ishtirokini ta'minlashda muhim rol o'ynamoqda.
O'zbekistonda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining rivojlanishi xalq bilan
muloqot tizimining samaradorligini oshirishda muhim rol o'ynadi. 2018-yil 1-fevraldan e'tiboran
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Virtual qabulxonasi axborot tizimining yangi talqini
ishga tushirildi. Bu yangilanish orqali fuqarolarning murojaatlarini ko'rib chiqish jarayoni yanada
samarali tashkil etildi.
Johnson va Smith (2020) o'z tadqiqotlarida rivojlanayotgan davlatlarda e-demokratiya va
raqamli boshqaruv tizimlarining rivojlanish tendensiyalarini o'rganib, O'zbekistonda amalga
oshirilayotgan islohotlarni yuqori baholaydilar [10].
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
385
Ularning fikricha, O'zbekistonda xalq bilan muloqot qilishning raqamli platformalari
tezkor va samarali muloqot tizimini yaratishda muhim vosita bo'lib xizmat qilmoqda.
O'zbekistonda xalq bilan muloqot tizimining huquqiy asoslarini quyidagi muhim hujjatlar
tashkil etadi: O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi; "Jismoniy va yuridik shaxslarning
murojaatlari to'g'risida"gi O'zbekiston Respublikasi Qonuni; O'zbekiston Respublikasi
Prezidentining "O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Xalq qabulxonalari faoliyati bilan
bog'liq nizomlarni tasdiqlash to'g'risida"gi qarori; "2022-2026-yillarga mo'ljallangan Yangi
O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi".
Xalq bilan muloqot tizimining rivojlanishi O'zbekistonda fuqarolik jamiyati
institutlarining shakllanishiga va ularning davlat bilan hamkorligini mustahkamlashga yordam
berdi. Xalq bilan muloqot mobil ilovasi va boshqa raqamli platformalar aholi bilan bevosita
muloqot qilish hamda aholi muammolarini aniqlash va hal etish imkoniyatlarini kengaytirdi.
Virtual qabulxona faoliyati tufayli 2021-yilga kelib millionlab murojaatlar ko'rib chiqildi.
Bu xalqning davlat hokimiyatiga va qonun ustuvorligiga bo'lgan ishonchi tobora oshib
borayotganidan va jamiyatda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari samarali
tatbiq etilayotganidan dalolat beradi.
"Davlat xalqqa xizmat ko'rsatishi shart" g'oyasini tatbiq etishni nazarda tutuvchi
"Xalqparvar davlat" milliy dasturi ishlab chiqilib, amalga oshirilmoqda. Bu dastur fuqarolar
manfaatlari va ehtiyojlarini hisobga olgan holda davlat xizmatlarini takomillashtirish va xalq
bilan muloqotni yanada rivojlantirishga qaratilgan.
Xalq bilan muloqot tizimining ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy hayotga ta'siri keng ko'lamli
bo'lib, ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashda muhim rol o'ynamoqda. Xalq qabulxonalari va virtual
qabulxona faoliyati fuqarolar uchun davlat organlari bilan to'g'ridan-to'g'ri muloqot imkoniyatini
yaratib, ularning qonuniy huquq va manfaatlarini samarali himoya qilmoqda. Bu jarayon
fuqarolarning o'z muammolarini hal etishda davlat organlariga ishonchini oshirish bilan birga,
ularning ijtimoiy-siyosiy faolligini ham kuchaytirmoqda.
Mamlakatda raqamli texnologiyalar asosida davlat xizmatlarini ko'rsatish tizimini
rivojlantirish xalq bilan muloqot tizimining muhim qismiga aylandi. "Elektron hukumat"
tizimining joriy etilishi, interaktiv davlat xizmatlari portali (my.gov.uz) va boshqa raqamli
platformalar fuqarolar uchun davlat xizmatlaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirdi. Bu
o'z navbatida byurokratik to'siqlarni kamaytirib, aholi va tadbirkorlar uchun qulayliklar
yaratmoqda.
Mintaqaviy darajada xalq bilan muloqot qilish mexanizmlarini takomillashtirish alohida
e'tiborga loyiq. Viloyat, tuman va shahar hokimliklarida, shuningdek, mahalla tizimida fuqarolar
bilan to'g'ridan-to'g'ri muloqot qilish mexanizmlari joriy etilgan. Bu jarayon mahalliy hokimiyat
organlarining aholi oldidagi mas'uliyatini oshirish bilan birga, hududlardagi ijtimoiy-iqtisodiy
muammolarni o'z vaqtida aniqlash va hal etish imkoniyatlarini kengaytirmoqda.
Sektorlar tizimining joriy etilishi ham xalq bilan muloqot qilishning samarali
mexanizmlaridan biriga aylandi. Bu tizim orqali hududlardagi davlat organlari rahbarlari
muayyan hududlarga biriktirilgan holda, aholining muammolarini bevosita o'rganish va hal etish
imkoniyatiga ega bo'lmoqda. Natijada esa, muammolarni tezkor hal etish imkoniyati
yaratilmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
386
XULOSA
O'zbekistonda xalq bilan muloqot tizimining shakllanish tarixi davlat boshqaruvini
demokratlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish jarayonlari bilan uzviy bog'liq.
Mustaqillik yillarida, ayniqsa 2016-yildan boshlab, xalq bilan muloqot qilishning zamonaviy va
samarali mexanizmlari yaratildi va rivojlantirildi.
Tadqiqot natijalariga ko'ra, O'zbekistonda xalq bilan muloqot tizimining rivojlanishi
quyidagi
asosiy
yo'nalishlarda
amalga
oshirildi:
huquqiy-me'yoriy
asoslarning
takomillashtirilishi; institutsional tuzilmalarning yaratilishi (Prezident virtual qabulxonasi va
Xalq qabulxonalari); raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish; fuqarolik jamiyati
institutlari bilan hamkorlikni kuchaytirish va davlat xizmatlarini taqdim etish samaradorligini
oshirish.
Bu yo'nalishlar bo'yicha amalga oshirilgan islohotlar natijasida xalq bilan muloqot tizimi
O'zbekistonda fuqarolik jamiyatini rivojlantirish va demokratik qadriyatlarni mustahkamlashning
muhim vositasiga aylandi. Xalqaro tajribalar asosida takomillashtirilgan bu tizim mamlakatda
davlat boshqaruvining ochiqligini ta'minlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini kafolatlash
va ularning muammolarini samarali hal etishga xizmat qilmoqda.
REFERENCES
1.
Mirziеev, Sh.M. (2017). Erkin va farovon, demokratik O'zbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz. Toshkent: O'zbekiston.
2.
Kamoliddinov, M. (2019). O'zbekistonda xalq bilan muloqot tizimi rivojlanishi: nazariya
va amaliyot. Toshkent: O'zbekiston.
3.
Петров, B.B. (2018). Диалог с гражданами как инструмент демократического
управления. Москва: Наука.
4.
Grossman, L., & Haufler, V. (2021). E-democracy and Digital Governance in Developing
Countries. Journal of Democratic Institutions, 45(3), 112-127.
5.
Rahimov, F. (2020). O'zbekistonda fuqarolik jamiyatining konstitutsiyaviy asoslari. Huquq
va jamiyat, 6(2), 45-52.
6.
Волков, Д.А. (2019). Цифровое государственное управление: теория и практика.
Санкт-Петербург: Питер.
7.
Wilson, K. (2022). Public Dialogue Systems in Central Asia: Recent Developments and
Future Prospects. International Journal of Governance, 18(2), 205-219.
8.
Abdusamatov, B. (2021). O'zbekistonda xalq bilan muloqot tizimining huquqiy asoslari.
Toshkent: Adolat.
9.
Соколов, A.C. (2020). Гражданское общество в России и Узбекистане:
сравнительный анализ. Журнал политических исследований, 15(3), 78-91.
10.
Johnson, M., & Smith, P. (2020). Digital Governance and E-Democracy in Developing
Countries: Case Studies from Central Asia. Cambridge: Cambridge University Press.
