148
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
BO‘LAJAK OFITSERLARNING KOGNITIV VA KREATIV KOMPETENTLIGINI
SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Farmonov Fariddin Fazliddin o‘g‘li
Osiyo Xalqaro universiteti 1-bosqich magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15364543
Annotatsiya. Maqolada bo‘lajak oofitserlarning kreativ kompetentligini rivojlantirish
yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, ularning kognitiv kompetentsiyasini rivojlantirishning
nazariy asoslari mazmuni haqida so’z boradi.
Kalit so’zlar: kognitiv, kreativ, kompetentlik, qobiliyat, tafakkur, salohiyat, ijodiy.
ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ФОРМИРОВАНИЯ КОГНИТИВНО-ТВОРЧЕСКОЙ
КОМПЕТЕНТНОСТИ БУДУЩИХ ОФИЦЕРОВ
Аннотация. В статье рассматриваются пути развития творческой
компетентности будущих офицеров. Также обсуждается содержание теоретических
основ развития их когнитивной компетентности.
Ключевые слова: когнитивный, творческий, компетентность, способность,
мышление, потенциал, творческий.
THEORETICAL BASIS OF FORMING THE COGNITIVE AND CREATIVE
COMPETENCE OF FUTURE OFFICERS
Abstract. The article examines the ways of developing creative competence of future
officers. It also discusses the content of the theoretical foundations for developing their cognitive
competence.
Keywords: cognitive, creative, competence, ability, thinking, potential, creative.
Kirish
: Zamonaviy harbiy soha o‘zgaruvchan va murakkab hisoblanib hozirgi kunda
shiddat bilan o‘zgarib bormoqda. O‘z navbatida bu esa bo‘lajak vatanparvar ofitserlardan yuqori
darajadagi bilim, malaka va ko‘nikmalarni talab qiladi. Ayniqsa, kognitiv va kreativ
kompetentliklar tushunchalari, ya'ni bilimlarni anglash, ularni ijodiy tarzda qo‘llash va yangi
muammolarga innovatsion va nostandart yechimlarni topish qobiliyati, harbiy soha vakillari
uchun juda muhimdir.
Global xavf-xatarlar va murakkab ijtimoiy, siyosiy, texnologik o‘zgarishlar harbiy tizimni
yangilashni taqozo etadi.Ushbu maqolada bo‘lajak ofitserlarning kognitiv va kreativ
kompetentligini shakllantirishning nazariy asoslari va amaliy ahamiyati haqida so‘z yuritiladi.
Agar siz ofitserlarni tayyorlashda va ularni yetuk va malakali kadr bo‘lib yetishishlari
uchun kerak bo‘ladigan hususiyatlar, jumladan, kognitiv va kreativ kompetentligini qanday
rivojlantirish mumkinligi haqida ko‘proq bilishni istasangiz, ushbu maqola siz uchun foydali
bo‘ladi.
Asosiy qism: Kognitiv va kreativ kompetentlik: tushuncha va ahamiyati.
Kognitiv
kompetentlik, deganda asosan, fikrlash, muammolarni tahlil qilish, yechimlarni topish va
qarorlar qabul qilish bilan bog‘liq. Bu kompetentlik harbiy xizmatda yuqori darajadagi aqliy va
jismoniy faoliyatni va tezkor shu bilan birgalikda nostandart qarorlarni qabul qilishni
ta'minlaydi. Kognitiv kompetentlikka, shuningdek, ma'lumotlarni tahlil qilish, sintez qilish va
yangiliklarni o‘zlashtirish qobiliyatlari kiradi.
Kognitiv va kreativ kompetentliklar - bu mutaxassislarning professional faolligini
ta'minlaydigan, bilimlar va ko‘nikmalarni amaliyotda qo‘llash imkonini beruvchi asosiy
qobiliyatlar hisoblanadi.
149
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Kreativ kompetentlik esa ijodiy tafakkur va yangicha yechimlar yaratish qobiliyatini
ifodalaydi. Kreativlik harbiy xizmatda innovatsion yondashuvlarni inobatga olgan holda amalga
oshirish, jahon amaliyotiga va xorij tajribalaridan kelib chiqib yangiliklar kiritish va harbiy
topshiriqlarni samarali hamda sifatli bajarish imkonini beradi. Kreativ kompetentlik, shuningdek,
yangi strategiyalar, usul va uslublar ishlab chiqish, yangicha yondashuv, resurslarni samarali
ishlatish va jamoa bilan ishlashda muhim ahamiyatga ega.
Kognitiv va kreativ kompetentliklarni shakllantirishning pedagogik asoslari:
Kognitiv va kreativ kompetentliklarni shakllantirishda pedagogik yondashuvlarning
alohida o‘rni bor. Pedagogik tizimda bu kompetentliklar quyidagi metodik yondashuvlar
yordamida rivojlanishi mumkin:
1. Interaktiv o‘qitish metodlari
Kognitiv va kreativ kompetentliklarni rivojlantirishda innovatsion texnologiyalarning
o‘rni, hususan, interaktiv o‘qitish metodlarining ahamiyati katta. Kursantlar, tinglovchilar va
bo‘lajak ofitserlarga interaktiv (interfaol) usullar orqali o‘rganish imkoniyatlari yaratish zarur.
Bu metodlar, jumladan, guruh ishlari, munozara, simulyatsiyalar, ikki tomonlama
o‘quvlar, amaliy mashg‘ulotlar va boshqa faoliyatlar kognitiv va kreativ tafakkurni
rivojlantirishga yordam beradi. Interaktiv yondashuvlar kursantlarning mustaqil fikrlashini
rag‘batlantirib, ijodiy qarorlar qabul qilishda amaliy ko‘nikmalarni oshiradi.
2. Muammolarni hal etish yondashuvi
Muammolarni hal etsih yondashuvi bo‘yicha ta’lim muassasidagi o‘quv jarayonlari
ofitserlarga haqiqatdan ham amaliy muammolarni hal qilishni o‘rgatadi. Bunday yondashuv,
kognitiv kompetentlikni shakllantirishda muhimdir, chunki u kursantlarni tahlil qilish, sintez
qilish va o‘zlashtirishga o‘rgatishi bilan birgalikda amaliy ko‘nikmalarini rivojlantiradi va qaror
qabul qilish qobiliyatini mustahkamlaydi. Muammolarni hal qilish jarayonida kreativ
yondashuvni qo‘llash orqali ofitserlar yangi va innovatsion yechimlar ishlab chiqishga
o‘rganadilar.
3. Texnologiyalar va yangi o‘quv vositalari
Zamonaviy texnologiyalar ofitserlarning kognitiv va kreativ kompetentliklarini
shakllantirishda katta rol o‘ynaydi. Virtual simulyatsiyalar, kompyuter o‘yinlari, 3D modelirovka
va boshqa innovatsion vositalar o‘quv jarayonini interaktiv va ijodiy qiladi. Masalan,
simulyatsiyalar ofitserlarga real sharoitda qarorlar qabul qilish, strategiyalarni sinab ko‘rish va
turli vaziyatlarga moslashish imkonini beradi.
Shuningdek, internet platformalarida o‘quv materiallarini taqdim etish, masofaviy o‘qish
imkoniyatlari bo‘lajak ofitserlarga o‘z bilimlarini va ko‘nikmalarini yanada kengaytirish
imkoniyatini yaratadi. Bu yangi texnologiyalar o‘quvchilarni kreativ fikrlashga, yangi g‘oyalarni
ishlab chiqishga rag‘batlantiradi.
4. Individual va guruh ishlari
Individual va guruh ishlari kognitiv va kreativ kompetentliklarni shakllantirishda samarali
usul bo‘lib xizmat qiladi. Individual ishlar, talabalar va ofitserlarning mustaqil fikrlashini, ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantiradi. Guruh ishlarida esa kreativ muhokama, hamkorlik va jamoaviy
yechimlar ishlab chiqish orqali ofitserlar yangi tafakkur yondashuvlarini o‘zlashtiradilar.
Kognitiv va kreativ kompetentliklarni shakllantirishda individual va guruh ishlari juda
katta ahamiyatga ega. Individual ishlar ofitserlarni mustaqil fikrlashga o‘rgatadi. Bunday ishlar
orqali ofitserlar o‘z bilimlarini amaliyotga qo‘llashni o‘rganadilar.
150
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Guruh ishlarida esa kreativlikning roli o‘sadi, chunki jamoaviy ishlar ko‘proq innovatsion
yondashuvlarni ishlab chiqishga yordam beradi. Guruhlar o‘rtasidagi fikr almashish orqali yangi,
noan'anaviy yechimlar topiladi
5. Ijodiy faoliyat va yangi texnologiyalar
Zamonaviy texnologiyalar, shuningdek, ofitserlarning kreativ kompetentliklarini
shakllantirishda katta rol o‘ynaydi. O‘qitish jarayonida yangi texnologiyalarni qo‘llash orqali
ofitserlar muammolarni tezda hal qilishga, innovatsion yechimlar ishlab chiqishga o‘rgatish
mumkin. Kompyuter simulyatsiyalari, virtual o‘quv muhitlari va boshqa texnologik vositalar
orqali talabalar va ofitserlarning kreativ fikrlashini rivojlantirish mumkin.
6. Kognitiv va kreativ kompetentliklarni shakllantirishda amaliyot hamda
boshqaruvning roli
Kognitiv va kreativ kompetentliklar faqat nazariy bilimlarga asoslanib shakllanmaydi,
balki amaliyotda sinovdan o‘tishi zarur. Harbiy o‘quv jarayonida ofitserlar real sharoitda o‘z
bilim va ko‘nikmalarini sinab ko‘rishlari lozim. Amaliyot jarayonida ofitserlarning kognitiv va
kreativ kompetentliklari rivojlanadi, chunki ular muammolarni hal qilish, qarorlar qabul qilish va
jamoa bilan ishlashga to‘g‘ri keladi.
Harbiy o‘quv jarayonining amaliy jihati, ayniqsa, ofitserlarning kognitiv va kreativ
kompetentliklarini shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. Amaliyot jarayonida ofitserlar nazariy
bilimlarni amaliyotga qo‘llashga o‘rganadilar. Harbiy xizmatda har doim yangi vaziyatlar va
muammolar yuzaga keladi. Shuning uchun amaliyotdagi muammolarni hal qilishda
ofitserlarning kreativlik va kognitivliklari sinovdan o‘tadi.
Amaliyotning samarali bo‘lishi uchun uni yaxshi tashkil etish, real sharoitga
moslashtirish va bo‘lajak ofitserlarni amaliy ko‘nikmalarni o‘rganishga rag‘batlantirish
muhimdir. Shuningdek, amaliyotda ofitserlarga kreativ muammolarni hal qilish, strategiyalar
ishlab chiqish va innovatsion yondashuvlarni qo‘llash imkoniyatlari yaratilishi lozim.
O‘quv jarayonida amaliyotning samarali tashkil etilishi talabalar uchun harbiy xizmatda
qabul qilinadigan qarorlarning qanday tahlil qilinishini, yangi vaziyatlarga qanday javob berish
kerakligini ko‘rsatadi. Shuningdek, amaliyot orqali ofitserlar yangi g‘oyalarni sinab ko‘rib,
o‘zlari uchun eng samarali yechimni topadilar.
Boshqaruvning roli kognitiv va kreativ kompetentliklarni shakllantirishda alohida
ahamiyatga ega. Ofitserlarni o‘qitishda boshqaruv tizimi yangicha yondashuvlarni qo‘llashni
ta'minlashi kerak. O‘qituvchilar va murabbiylar ofitserlarga samarali boshqaruv metodlarini
o‘rgatish, ularning kreativ fikrlashini rag‘batlantirish va yangi strategiyalar ishlab chiqishga
yordam berishlari zarur.
Shuningdek, boshqaruv tizimi o‘quv jarayonida kreativ muhit yaratishni ta'minlashi
kerak. Bunday muhit ofitserlarga o‘z fikrlarini erkin ifodalash, yangi g‘oyalar bilan chiqish va
muammolarga innovatsion yechimlar topish imkonini beradi
Xulosa
Bo‘lajak ofitserlarning kognitiv va kreativ kompetentliklarini shakllantirish harbiy
ta'limning eng muhim yo‘nalishlaridan biridir. Kognitiv kompetentliklarning shakllanishi
ofitserlarga tahlil qilish, muammolarni yechish va qarorlar qabul qilishda yordam beradi, kreativ
kompetentlik esa yangi va innovatsion yechimlar ishlab chiqishga imkon yaratadi. Bu
kompetentliklarni shakllantirish uchun interaktiv o‘qitish metodlari, problema-yechim
yondashuvi, individual va guruh ishlari, yangi texnologiyalar va amaliyotning o‘rni katta.
151
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Ushbu yondashuvlar bo‘lajak ofitserlarning fikrlashini rivojlantirib, ularni zamonaviy
harbiy sharoitlarga tayyorlaydi. Kognitiv va kreativ kompetentliklarning shakllanishi harbiy
sohada yuqori sifatli mutaxassislarni tayyorlashning asosiy omillaridan biridir. Bu
kompetentliklarni shakllantirish pedagogik jarayonning markazida turishi kerak.
Interaktiv o‘qitish metodlari, muammolarni hal etish yondashuvi, guruh ishlari va yangi
texnologiyalarning qo‘llanilishi ofitserlarning kognitiv va kreativ qobiliyatlarini rivojlantirishda
muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, amaliyot va boshqaruv tizimining samarali tashkil etilishi
ofitserlarning yuqori darajadagi malaka va kompetentliklarga ega bo‘lishini ta'minlaydi.
Kognitiv va kreativ kompetentliklarning rivojlanishi bo‘lajak ofitserlarga o‘z vazifalarini
samarali va innovatsion tarzda bajarish imkoniyatini yaratadi.
REFERENCES
1.
Qodirov, T. (2020).
Kognitiv va kreativ kompetentlik: nazariy asoslar va metodikalar
.
Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti nashriyoti.
2.
Jumanazarov, A. (2019).
Ta'limda kognitiv kompetentlikni rivojlantirish usullari
.
Toshkent: Ta'lim va Innovatsiyalar markazi.
3.
Sharipov, R. (2021).
Kreativ kompetentlikni shakllantirishda axborot kommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalanish
. Samarqand: Samarqand Davlat Universiteti nashriyoti.
4.
Mamatov, A. (2020).
Kognitiv va kreativ kompetentlikni rivojlantirishda pedagogik
yondashuvlar
. Buxoro: Buxoro Davlat Universiteti.
5.
Raximov, Z. (2020).
Bo‘lashak ofitserlarni ta'limda kreativ yondashuvlar orqali
tayyorlash
. Toshkent: O‘zbekiston Oliy va o‘rta maxsus ta'lim vazirligi.
6.
Tursunov, B. (2022).
Kreativlik va kognitiv kompetentlikning pedagogik shakllanishi
.
Toshkent: O‘zbekiston Pedagogika Akademiyasi.
7.
Karimov,
Sh.
(2021).
Bo‘lashak ofitserlarning pedagogik kompetentliklarini
rivojlantirishning nazariy asoslari
. Toshkent: O‘zbekiston Ta'limi.
8.
Mirzaev, U. (2020).
Kreativ va kognitiv yondashuvlarning ta'lim tizimidagi o‘rni
.
Toshkent: Innovatsion Pedagogika markazi.
9.
Yuldashev, N. (2021).
Kognitiv va kreativ kompetentlikni shakllantirishda pedagogik
texnologiyalar
. Farg‘ona: Farg‘ona Davlat Universiteti.
10.
Abdullaev, B. (2021).
Kognitiv va kreativ kompetentlikning o‘zaro aloqasi va uning
ta'limda qo‘llanilishi
. Tashkent: O‘zbekiston Oliy Ta'limi nashriyoti.
