2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
343
PROKURATURA ORGANLARINING YOSHLAR O’RTASIDA
HUQUQBUZARLIKLAR PROFILAKTIKASI FAOLIYATIDA AXBOROT
TEXNOLOGIYALARINING AHAMIYATI
Urakov Djaxongir Rajabovich
Toshkent davlat yuridik universiteti mustaqil izlanuvchisi
ORCID: 0000-0003-0078-2463
https://doi.org/10.5281/zenodo.15399621
Annotatsiya
. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi prokuratura organlarining
yoshlar o‘rtasida huquqbuzarliklarning oldini olish faoliyatiga axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini joriy etishning ahamiyati yoritilgan. Muallif huquqiy asoslar,
raqamlashtirish jarayoni, elektron tizimlardan foydalanish samaradorligini tahlil qilgan.
Shuningdek, raqamli infratuzilmani yaratish va xodimlar malakasini oshirish bo‘yicha takliflar
keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
raqamli prokuratura, yoshlar, huquqbuzarlik, profilaktika, axborot
texnologiyalari, elektron tizimlar.
Kirish qismi
: Bugungi kunda jamiyatni axborot-kommunikasiya texnologiyalarsiz
tasavvur qilib bo’lmaydi. Prokuratura organlari faoliyati samaradorligi ma’lum darajada
axborot-kommunikasiya texnologiyalarining qo’llanilish qamrovi bilan chambarchas bog’liq
bo’lib, prokuratura organlari faoliyatida axborot-kommunikasiya texnologiyalari sohasidagi
xizmatlar turlaridan kengroq foydalanish e’tibor markazdagi asosiy masalalardan hisoblanadi.
Ta’kidlash lozimki, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023 yil 4
sentyabrdagi 447-son qaroriga asosan, axborot-kommunikasiya texnologiyalari sohasidagi
xizmatlar turlariga telekomunikasiya xizmatlari, dasturiy apparat komplekslari, axborot va
boshqaruv tizimlari, dasturiy ta’minotni ishlab chiqish, loyihalashtirish, ko’maklashish va
texnik qo’llab-quvvatlash xizmatlari, ushbu sohadagi boshqa xizmatlar, axborot va ma’lumotlar
bilan ishlash xizmatlari, axborot-kommunikasiya texnologiyalari sohasidagi boshqa xizmatlar
[1] kiradi.
Prokuratura organlarining yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasi faoliyatiga
raqamli texnologiyalarni joriy etish mazkur yo’nalishda samaradorlikni oshirishning zaruriy
sharti bo’lgan muhim jarayondir.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
344
Yoshlar o’rtasida sodir etilgan huquqbuzarliklar va ularga oid statistik ma’lumotlarni
xolis qayd etish, bu yo’nalishdagi ishlarni tashkil etishda qonunbuzilishlarni oldini olish, aniq
maqsadga yo’naltirilgan tezkor profilaktik choralarni amalga oshirishda raqamli texnologiyalar
imkoniyatlaridan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi.
Shuni ta’kidlash lozimki, prokuratura organlari tomonidan yoshlar o’rtasida
huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirish ular oldida turgan asosiy vazifa bo’lib,
zamonaviy axborot texnologiyalarini mazkur yo’nalishdagi faoliyatga keng joriy etish orqali
huquqbuzarliklarni yuzaga keltiruvchi sabablar va shart-sharoitlarni tezkor aniqlash hamda
huquqbuzarliklarning barvaqt profilaktikasini amalga oshirishga erishiladi.
O’zbekiston Respublikasi Bosh prokurori N.Yo’ldoshevning O’zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisi Senatining ellik uchinchi yalpi majlisidagi axborotida qayd etilishicha,
“faoliyatimizni jinoyatning oqibatiga qarshi kurashishga emas, uni keltirib chiqarayotgan
omillarni bartaraf qilishga yo’naltirdik. Tegishli idoralar bilan hamkorlikda jinoyatlarni
aniqlanadigan va oldini olish mumkin bo’lgan toifalarga ajratgan holda hisobini yuritish,
tadbirlarni shunga mos tashkil etish tizimini yo’lga qo’ydik. Faoliyatga raqamli
texnologiyalarni keng joriy etish ishlari izchil davom ettirildi. Tizimda ish yuritish to’liq
elektron shaklga o’tkazildi, zamonaviy IT tuzilma shakllantirildi. Elektron ish yuritish tizimida
35 dan ortiq yangi dastur ishga tushirilib, boshqa idoralarning 100 dan ortiq tizimiga
integratsiya qilindi. Bunday choralar tizimda qog’ozbozlikka chek qo’ydi, xodimlar
yuklamasini engillashtirdi, vaqt va mablag’ tejalishiga xizmat qildi.
Prokuratura organlari faoliyatini yaqin istiqbolda rivojlantirish borasida ham rejalarimiz
bor.
Eng
avvalo,
prokuratura
faoliyatining
tashkiliy-huquqiy
tomonlari
yanada
mustahkamlanadi. Faoliyatga raqamli texnologiyalarni keng joriy etish ishlari izchil davom
ettiriladi. Bu borada, faoliyatimizni raqamli transformatsiya qilish bo’yicha “Raqamli
prokuratura 2030 strategiyasi” va uni amalga oshirish bo’yicha “Yo’l xaritasi"ni tasdiqlash
nazarda tutilmoqda. Bu bilan prokuratura organlari faoliyati to’liq raqamlashtiriladi. Jumladan,
qonunchilik ijrosi va tergov faoliyati ustidan elektron nazorat yo’lga qo’yiladi. Elektron shaklda
qabul qilinadigan murojaatlar ulushi 90 foizga yetkaziladi.
Qonunchilik ijrosi ustidan nazoratni tashkil etishda nazorat-tekshiruv idoralari bilan
hamkorlik va axborot almashinuvi yanada kuchaytiriladi” [2].
Prokuratura organlarining yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga
oshirish borasidagi faoliyati samaradorligini elektron tahlil qilish, yoshlarga oid davlat siyosati
to’g’risidagi qonunchilikning aniq va bir xilda ijro etilishi ustidan nazoratni raqamli
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
345
indikatorlardan kelib chiqqan holda tashkil etish, prokuratura organlarining yoshlarga oid
davlat siyosati sohasidagi vakolatlari doirasida yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar
profilaktikasini amalga oshirish, shu jumladan huquqbuzarliklarning sodir etilishi sabablari va
bunga imkon berayotgan shart-sharoitlarni aniqlash, bartaraf etishga oid statistik ma’lumot va
hisobotlarini raqamli ma’lumotlar bazasiga integrasiya qilish muhim ahamiyat kasb etadi.
Prokuratura organlarining yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga
oshirish borasidagi faoliyatida axborot kommunikasiya texnologiyalarining keng joriy etilishi
va avtomatlashtirilgan elektron axborot almashinuv tizimining yo’lga qo’yilishi yoshlar
o’rtasida huquqbuzarliklar sodir etilishi holatini aniqlash va profilaktika qilish jarayonida
avtomatlashtirilgan elektron tizim ma’lumotlari asosida hujjatlar ijrosini tahlil qilish mumkin
bo’ladi. Bu esa, yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirish bo’yicha
prokuratura faoliyatida va bu yo’nalish bo’yicha prokuror nazoratini amalga oshirish jarayonida
ortiqcha qog’ozbozliklarning oldini olishga, qonun hujjatlarida mustahkamlangan prokuratura
organlarining vazifalari ijrosini sifatli va o’z vaqtida bajarishga, mehnat samaradorligi va
natijadorligini ta’minlashga xizmat qiladi.
Prokuratura organlarining yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga
oshirish borasida samarali tashkiliy ishlarni olib borishining zaruriy sharti axborot-tahliliy
faoliyat bo’lib, uning natijalari axborot tizimi (dasturiy, texnik, huquqiy, axborot, tashkiliy,
matematik va lingvistik
ta’minotlar) sifatiga bog’liq hisoblanadi. Prokuratura organlari
tomonidan yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirish borasidagi
faoliyatini axborot tizimi (dasturiy, texnik, huquqiy, axborot, tashkiliy, matematik va lingvistik
ta’minotlar) bilan ta’minlashning asosiy maqsadi prokuratura organlarining yoshlar o’rtasida
huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirish borasidagi faoliyatiga oid axborotni yig’ish,
saqlash, qayta ishlash va uzatish, shuningdek uning samaradorligi, natijadorligi to’g’risida xolis
ma’lumot berish, ushbu yo’nalishdagi faoliyatini maqbul va ishonchli boshqarish uchun shart-
sharoit yaratishdan iborat.
S.A. Besschasniyning fikriga ko’ra, “Prokuratura organlarining amaliy faoliyatiga
yuqori texnologik nazoratni joriy etish, prokuratura va fuqarolar o’rtasidagi o’zaro
hamkorlikning shaffof muhitini yaratish, qonunbuzarliklarga prokuror tomonidan javob berish
samaradorligini oshirish, shuningdek, huquqni muhofaza qilish organlari faoliyatini raqamli
texnologiyalardan foydalangan holda muvofiqlashtirish prokuratura organlari faoliyatini
raqamlashtirishning asosiy maqsadlaridan biridir” [3].
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
346
Prokuratura organlarining yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasi faoliyatiga
joriy etilayotgan axborot texnologiyalari mazkur sohada qonun ustuvorligini mustahkamlash,
yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasiga oid qonunchilik ijrosi ustidan prokuror
nazoratining samaradorligi va sifatini yanada oshirish, huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga
oshiruvchi va unda ishtirok etuvchi organlar va muassasalar faoliyatini muvofiqlashtirishga
xizmat qiluvchi vosita sanaladi.
Prokuratura organlarining yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasi faoliyatida
axborot tizimlaridan foydalanish bo’yicha videomateriallar tayyorlash, axborot tizimlari bilan
ishlash bo’yicha uslubiy ko’rsatmalar ishlab chiqish va uni o’zlashtirishga qaratilgan maxsus
kurslar tashkil qilish xodimlarning mavjud zamonaviy axborot tizimlaridan xabardorligini
ta’minlaydi hamda yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklarning barvaqt profilaktikasini amalga
oshirishda ulardan foydalanish bo’yicha bilim va ko’nikmalarini yanada rivojlanishiga xizmat
qiladi.
Prokuratura organlarining yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar profilaktikasi
faoliyatida vazirliklar, idoralar, fuqarolarning o’zini o’zi boshqarish organlari, jamoat
birlashmalari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar bilan xavfsiz raqamli makonda o’zaro
hamkorlik qilish imkonini beruvchi yuqori sifatli raqamli infratuzilmani yaratish muhim
vazifalardan biri hisoblanadi.
S.X. Djioevning fikriga ko’ra, “Zamonaviy davrning o’ziga xos xususiyati axborot
texnologiyalarining jadal rivojlanishi va ularning inson faoliyatini ng barcha sohalariga
keng joriy etilishi bo’lib, bu davlat organlari, fuqarolik jamiyati tuzilmalari va alohida
fuqarolar o’rtasidagi ko’plab aloqa jarayonlarini soddalashtirish va takomillashtirish
imkonini berdi” [4].
I.E. Gaysinskiy, N.D. Nikonenko, M.V. Perovalarning ta’kidlashicha, “Huquqni
muhofaza qilish va inson huquqlari sohasida axborot texnologiyalari huquqiy normalarni
yanada samarali qo’llash va kasbiy faoliyatni optimallashtirishga yordam beradi” [5].
T.S.Tarasovaning fikricha, “Prokuratura organlari faoliyatiga raqamli texnologiyalarni
joriy etishning asosiy maqsadlari qatorida quyidagilarni ajratib ko’rsatish mumkin:
1. Prokuratura faoliyatini optimallashtirish asosida prokuratura faoliyati samaradorligini
oshirishga, prokuratura, jamiyat va davlat hokimiyati organlarining erkin, barqaror va xavfsiz
hamkorligini rivojlantirishga qaratilgan yuqori texnologik nazoratni shakllantirish;
2. Nazorat funksiyalarini tez va xatosiz amalga oshirish uchun sharoit yaratish;
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
347
3. Raqamli iqtisodiyotga o’tish uchun shart-sharoitlar yaratish, qog’oz va elektron
shakldagi hujjatli axborot oqimini optimallashtirish” [6].
A.Yu.Tixiyning
qayd
etishicha,
“Prokuratura
organlari
faoliyatini
raqamlashtirishning asosiy vazifalari prokuratura organlarining amaliy faoliyatiga yuqori
texnologik nazoratni joriy etish, prokuratura va fuqarolarning o’zaro hamkorligi uchun
shaffof muhitni yaratish, qonun buzilishi holatlariga nisbatan tezkor prokuror ta ’sir
choralarini qo’llash samaradorligini oshirish, shuningdek raqamli texnologiyalardan
foydalangan holda huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtirishdan
iborat” [7].
Shuni ta’kidlash lozimki, prokuratura organlarining yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar
profilaktikasi faoliyatida axborot tizimlari muhim rol o’ynaydi. Huquqni muhofaza qiluvchi
organlar, shu jumladan, prokuratura organlarining yoshlar o’rtasida huquqbuzarliklar
profilaktikasi faoliyatiga axborot tizimlarini keng joriy etish avtomatlashtirilgan axborot
tizimlaridan foydalanib yoshlar tomonidan sodir etilgan huquqbuzarliklar to’g’risidagi
arizalar va xabarlarning yagona statistik hisobini yuritish, huquqbuzarliklar holati va
profilaktikasi samaradorligini tahlil qilib borish hamda aniq maqsadga yo’naltirilgan chora-
tadbirlarni belgilab olish imkonini beradi.
Snoski/Iqtiboslar/References
1.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023 yil 4 sentyabrdagi Axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi xizmatlar turlari ro’yxatini tasdiqlash
to’g’risida”gi 447-son qarori.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurorining 2024 yil 21 iyundagi O‘zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisi Senatining ellik uchinchi yalpi majlisidagi axboroti.
https://www.youtube.com/watch?v=-QaDs-__RTA
3.
Бессчасный С.А. Цифровая трансформация органов прокуратуры Российской
Федерации. Цифровизация деятельности органов прокуратуры: сб. материалов
семинара (круглого стола) (Москва, 30 сентября 2020 г.); под общ. ред. И.В.
Горошко; cост. А.Л. Коренюк; Ун-т прокуратуры Российской Федерации. – М.,
2021. -С.8.
4.
Джиоев С.Х. Вопросы развития информационных технологий и систем в
деятельности органов прокуратуры.Вестник Университета имени О.Е.Кутафина
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
348
(МГЮА).
3/2022.
-С.52.
Downloads/1690-2378-1-
SM%20(6).pdf
5.
Гайсинский И.Е., Никоненко Н.Д., Перова М.В. Исследование некоторых
аспектов
повышения
эффективности
интернет-сайтов
муниципальных
образований // Государственное и муниципальное управление: ученые записки
СКАГС. 2015. № 4. -С. 76. https://cyberleninka.ru/article/n/issledovanie-nekotoryh-
aspektov-povysheniya-effektivnosti-internet-saytov-munitsipalnyh-obrazovaniy
6.
Тарасова Т.С. Информационные системы в органах и организациях прокуратуры:
понятие, преимущества и недостатки. «Молодой учёный». № 23 (470). Июнь 2023
г. -С.388. https://moluch.ru/archive/470/103828/
7.
Тихий А.Ю. Использование дистанционных технологий при реализации функций
органов и организаций прокуратуры. Информационные технологии в
деятельности органов прокуратуры: сб. материалов науч.-практ. конф. (г. Казань,
20 мая 2022 г.); cост. М.М. Шакирьянов, М.А. Гаврилов; Казанский юридический
институт (филиал) Университета прокуратуры Российской Федерации. – Казань,
2022.
-С.
47.
http://213.171.58.226:22289/Fmt6qU01/2022/%D0%A1%D0%B1%D0%BE%D1%80
