ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
945
1980-1990 YILLARDA TOSHKENT SHAHRINING IJTIMOIY HAYOTI
Xursanov Mahmudjon
Aniq va Ijtimoiy Fanlar unversiteti 2-kurs magistranti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15429510
Annotatsiya. Maqola 1980–1990-yillarda Toshkent shahrining ijtimoiy hayotida yuz
bergan muhim o‘zgarishlarni o‘rganadi. Ushbu davrda sobiq Sovet Ittifoqining siyosiy
tizimidagi zaiflashuv va siyosiy ochiqlik natijasida poytaxtda milliy uyg‘onish, madaniyat va til
masalalariga qiziqish oshdi. Toshkentda milliy o‘zlikni anglash, tarixiy haqiqatni tiklash va
mustaqil fikrlash g‘oyalari keng yoyildi. Maqolada ushbu jarayonlarning jamiyat hayotiga
ta’siri, siyosiy faollik va madaniy-tarixiy jarayonlar tahlil qilinadi.
Kalit soʻzlar: Toshkent, Ijtimoiy hayot, 1980–1990-yillar, Milliy uyg‘onish, Sovet
tuzumining zaiflashuvi, Siyosiy ochiqlik, Milliy o‘zlik, Madaniyat, Til maqomi, Tarixiy haqiqat,
Mustaqil fikrlash, Ziyolilar, Jamiyat faolligi, Siyosiy faollik, Madaniy meros.
SOCIAL LIFE OF TASHKENT CITY IN THE 1980S–1990S
Abstract. This article examines significant changes in the social life of Tashkent during
the 1980s and 1990s. During this period, due to the weakening of the Soviet political system and
increased political openness, interest in national revival, culture, and language grew in the
capital. Ideas of national identity awareness, restoration of historical truth, and independent
thinking spread widely in Tashkent. The article analyzes the impact of these processes on social
life, political activism, and cultural-historical developments.
Keywords: Tashkent, Social life, 1980s–1990s, National revival, Weakening of the Soviet
system, Political openness, National identity, Culture, Language status, Historical truth,
Independent thinking, Intellectuals, Social activity, Political activism, Cultural heritage.
СОЦИАЛЬНАЯ ЖИЗНЬ ГОРОДА ТАШКЕНТА В 1980–1990-Е ГОДЫ
Аннотация. В статье рассматриваются важные изменения в социальной жизни
Ташкента в 1980–1990-е годы. В этот период в столице усилился интерес к
национальному возрождению, культуре и языку на фоне ослабления советской
политической системы и политики гласности. В Ташкенте получили широкое
распространение идеи осознания национальной идентичности, восстановления
исторической правды и независимого мышления. В статье анализируется влияние этих
процессов на общественную жизнь, политическую активность и культурно-
исторические процессы.
Ключевые слова: Ташкент, Социальная жизнь, 1980–1990-е годы, Национальное
возрождение, Ослабление советской системы, Политика гласности, Национальная
идентичность, Культура, Статус языка, Историческая правда, Независимое мышление,
Интеллигенция, Общественная активность, Политическая активность, Культурное
наследие.
Kirish
1980–1990-yillar — Toshkent shahrining ijtimoiy hayotida tub o‘zgarishlar yuz bergan
murakkab va muhim davr hisoblanadi. Ushbu davrda sobiq Sovet Ittifoqining siyosiy tizimida
yuzaga kelgan inqiroz, markaziy hokimiyatning zaiflashuvi va yangilanishga qaratilgan siyosiy
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
946
tashabbuslar Toshkent jamiyatining turli qatlamlarida sezilarli ijtimoiy-siyosiy jarayonlarga
turtki berdi. Shu bilan birga, poytaxt aholisi orasida milliy o‘zlikni anglash, tarixiy xotirani
tiklash, madaniyat va til masalalariga qiziqish oshdi, fuqarolik jamiyati institutlari shakllanishi
boshlanib, siyosiy faollik va jamiyatda o‘zgarishlarga bo‘lgan talab kuchaydi.
Mazkur maqolada 1980-yillarning oxiridan 1990-yillarning boshigacha bo‘lgan davrda
Toshkent shahrining ijtimoiy hayotida yuz bergan asosiy jarayonlar, ularning sabablari va
oqibatlari tahlil qilinadi. Toshkentda milliy uyg‘onish, madaniy merosga e’tibor, tilga davlat
maqomini berish harakati, shuningdek, ijtimoiy-iqtisodiy qiyinchiliklar, aholining kundalik
hayoti va siyosiy faolligidagi o‘zgarishlar o‘rganiladi. Maqola mazmuni orqali o‘sha davrning
murakkab ijtimoiy-siyosiy vaziyati va Toshkentning undagi roli ochib beriladi.
Asosiy qism
1980-yillarning oxiriga kelib, sobiq Sovet Ittifoqida yuz bergan siyosiy va ijtimoiy
o‘zgarishlar O‘zbekiston SSR, xususan, poytaxt Toshkent shahrining ijtimoiy hayotiga ham
bevosita ta’sir ko‘rsatdi. Mamlakatda boshlangan oshkoralik va qayta qurish siyosati (glasnost va
perestroyka) natijasida siyosiy nazoratning yumshashi, axborot erkinligining nisbatan kengayishi
va norasmiy fikrlar uchun imkoniyatlarning ochilishi natijasida Toshkentda yangi ijtimoiy-
siyosiy muhit shakllandi. Bu davrda fuqarolik jamiyatining shakllanishiga asos bo‘luvchi
jarayonlar kuzatildi.
Ayniqsa, milliy o‘zlikni anglash, tarixiy haqiqatni tiklash va madaniy merosni qayta
ko‘rib chiqish g‘oyalari jamiyatda katta qiziqish uyg‘otdi. Toshkentda joylashgan ilmiy va
madaniy muassasalar, universitetlar, yozuvchilar uyushmalari hamda teatrlar bu uyg‘onishning
faol ishtirokchilariga aylandi. Milliy uyg‘onish Toshkent ziyolilari, adabiyot va san’at
namoyandalari, tarixchilar, jurnalistlar va o‘qituvchilar safida keng miqyosda boshlandi. Bu
holat XX asr boshidagi jadidchilik harakati g‘oyalarini qayta muhokama qilishga olib keldi.
Jadidlarning milliy uyg‘onish, ma’rifat va taraqqiyotga qaratilgan sa’y-harakatlari yangi tarixiy
kontekstda yana dolzarb tus oldi.
Tarix, til va madaniyat masalalari jamiyatda muhim muhokama mavzularidan biriga
aylandi. Ommaviy axborot vositalarida, ayniqsa gazeta va jurnallarda G‘afur G‘ulom, Abdulla
Qodiriy, Cho‘lpon, Fitrat kabi siymolarning merosini qayta baholash, ularning ilmiy va badiiy
faoliyatini xalq ongiga qaytarish bo‘yicha maqolalar chop etildi. Shu bilan birga, norasmiy
doiralarda boshlangan davra suhbatlari, konferensiyalar va madaniy tadbirlar orqali ijtimoiy
ongda tarixiy xotira tiklana boshladi. Toshkent aholisi orasida o‘z madaniy ildizlariga bo‘lgan
qiziqish ortdi.
1989-yilga kelib, Toshkent shahrida o‘zbek tiliga davlat maqomini berish uchun
boshlangan jamoatchilik harakati tobora ommalashdi. Universitetlar, ilmiy tadqiqot muassasalari
va ijodiy tashkilotlar bu jarayonning yetakchi kuchlariga aylandi. Tilga bo‘lgan e’tibor faqat
lingvistik emas, balki siyosiy va mafkuraviy ma’noga ega bo‘lib bordi. Matbuotda va ommaviy
chiqishlarda o‘zbek tilini asrash, uni rivojlantirish va ta’lim tizimida keng joriy etish borasida
keskin bahs-munozaralar olib borildi. Ushbu davrda Toshkentda ilk bor norasmiy harakatlar,
jamoatchilik guruhlari va siyosiy faollik shakllana boshladi.
Shuningdek, bu yillarda Toshkent shahrining ijtimoiy-iqtisodiy hayotida ham muhim
o‘zgarishlar yuz berdi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
947
Sovet tuzumining iqtisodiy inqirozi, mahsulotlar tanqisligi, baholarning oshishi,
kommunal xizmatlar sifati pasayishi shahar aholisi hayot tarziga salbiy ta’sir ko‘rsatdi. Savdo
do‘konlaridagi uzun navbatlar, taqchillik, oziq-ovqat kuponlari orqali taqsimot tizimi joriy
etilishi shaharliklar hayotini qiyinlashtirdi. Shu bilan birga, ko‘plab zavod va fabrikalarda
ishchilar soni qisqarib, ishsizlik holatlari paydo bo‘la boshladi.
Aholi orasida ijtimoiy tengsizlik, etnik ziddiyatlar va markaziy hukumatga bo‘lgan
ishonchsizlik kuchaya boshladi. Ammo bu inqirozli holatlar bilan bir qatorda, Toshkentda
jamiyatning muqobil ijtimoiy tashkilotlarga, madaniy uyg‘onishga va mustaqil fikrlovchi
ziyolilar safining kengayishiga guvoh bo‘lindi. Aynan poytaxt Toshkent o‘zining ijtimoiy
faolligi, intellektual salohiyati va mafkuraviy izlanishlari bilan o‘zbek jamiyatining keyingi
davrda yuz beradigan o‘zgarishlariga zamin yaratdi.
Xulosa.
1980–1990-yillarda Toshkent shahrining ijtimoiy hayotida katta o‘zgarishlar yuz berdi.
Sobiq Sovet Ittifoqining siyosiy tizimidagi zaiflashuv, siyosiy ochiqlik va milliy
uyg‘onish jarayonlari poytaxtda yangi ijtimoiy-siyosiy muhitni shakllantirdi. Bu davrda milliy
o‘zlikni anglash, madaniyat va til masalalari faollashdi, jamiyatda mustaqil fikrlash va tarixiy
haqiqatni tiklash g‘oyalari keng yoyildi. Toshkentda siyosiy va madaniy faollik oshib, yangi
davrning asosiy ijtimoiy jarayonlari rivojlandi.
REFERENCES
1.
Жўраев М. ва бошқалар. Ўзбекистон Совет мустамлакачилиги даврида (Иккинчи
китоб). – Т.: Шарқ, 2000.
2.
Jo‘rayev N., Karimov Sh. O‘zbekiston tarixi. – T.: Sharq, 2011.
3.
Социально-культурный облик советских нации. — М ., 1986. С. 324
4.
Народное образование и культура в СССР . Стат. сборник. — М ., 1989. С. 349.
