ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1055
УДК. 576.85.584:633.31
SOYANING “O’ZBEK-6” “ MADAD” “ORZU” NAVLARI DONINING SIFAT
KO’RSATKICHLARIGA TERASSA-S BIOPREPARATINING TA’SIRI
E.A.Choriyev
tayanch doktorant
Yu.B.Saimnazarov
b.f.d., professor.
Sholichilik ilmiy tadqiqot instituti
G.I.Djumaniyazova
b.f.d., professor
https://doi.org/10.5281/zenodo.15469141
Annotatsiya. Soyaning “O`zbek-6”, “ Madad”, “Orzu” navi donining sifat
ko`rsatkichlariga “Terassa-s” biopreparati ta`siri o`rganildi va olib borilgan tadqiqot
natijalari keltirildi
Kalit so`zlar. Simbioz, soya, biopreparat, fenologiya, tugunaklar, dukkaklar, gullash,
biochar, tugunak bakteriya, oqsil, moy, shtamm.
ВЛИЯНИЕ БИОПРЕПАРАТА ТЕРАССА-С НА ПОКАЗАТЕЛИ КАЧЕСТВА ЗЕРНА
СОИ СОРТОВ «УЗБЕК-6», «МАДАД», «ОРЗУ»
Аннотация. Изучено влияние биопрепарата “Terassa-s” на качественные
показатели сои сортов “O`zbek-6”, “ Madad”, “Orzu” и представлены результаты
проведенных исследований.
Ключевые слова. Симбиоз, соя, биопрепарат, фенология, клубеньки, бобовые,
цветение, биоуголь, клубеньковые бактерии, белок, масло, штаммов.
EFFECT OF TERASSA-S BIOPREPARATION ON THE QUALITY INDICATORS OF
SOYBEAN GRAINS OF “UZBEK-6”, “MADAD”, “ORZU” VARIETIES
Abstract. The influence of the biopreparation “Terassa-s” on the quality indicators of
soybean varieties “O`zbek-6”, “ Madad”, “Orzu” was studied and the results of the studies
were presented.
Keywords. Symbiosis, soybean, biological product, phenology, nodules, legumes,
flowering, biochar, nodule bacteria, protein, oil, strains.
Dunyoda soya ishlab chiqarish har yili 2,2 % ga oshishi, 2030 yilda 371,3 mln. tonnaga
erishish kutilmoqda. Soya o‘simligi umumiy ekilayotgan maydonga nisbatan Amerikada 32 %,
Braziliyada 31 % va Argentinada 18 % maydonda yetishtirilmokda. Bugungi kunga kelib soya
o‘simligi dunyo bo‘yicha juda keng ahamiyatli o‘simlik hisoblanadi.
Soya o'simligining bugungi kundagi yalpi mahsuloti jahon miqyosida 276500 mln
tonnani tashkil qiladi. Jahon bozorida ushbu yalpi mahsulotning ekin maydoni yer shari bo'ylab
111300 ming gektar maydonni tashkil etadi. Hosildorligiga to'xtaladigan bo'lsak o’rtacha 24,8
s/ga to'gri keladi
Uzoq vaqt davomida dukkakli-rizobial simbioz tugunak bakteriyalarining faolligi,
ularning virulentligi va samaradorligining namoyon bo'lishi sifatida qaraldi Biroq, so'nggi
yillarda dukkakli-rizobial simbiozning shakllanishi va ishlashi jarayonida mezbon o'simlik
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1056
bakteriyalar hujayralaridan kam bo'lmagan faol rol o'ynashi isbotlangan. Bunday ma'lumotlar
tugunak bakteriyalarining egasining o'ziga xosligini o'rganish natijasida olingan, ya'ni.ularning
simbiotik faolligining o'simlik turiga bog'liqligi (Provorov,1985; Karpunina, Soboleva, 2001;
Delmotte va boshq., 1999; Howieson et al., 2000; Moulin Lionel et al., 2001).
Fasol-rizobial simbiozning shakllanishi va faoliyati sheriklarning genotiplarini to'ldirish
natijasidir: hosil bo'lishning barcha bosqichlari, shuningdek samaradorligi va azotni biriktiruvchi
faolligi ham o'simliklar, ham bakteriyalar genlari tomonidan boshqariladi (Simarov, Tixonovich,
1985; Provorov va boshqalar., 1994; Hardarson, 1993; Tikhonovich et al., 1997; Schultze,
Kondorosi, 1998; Gualtieri, Bisseling, 2000).
Simbiotik azot fiksatsiyasi bo'yicha olib borilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, uning
ko'payishi faqat mikroorganizmlar tufayli haqiqiy emas. Bundan tashqari, simbiotik azot
fiksatsiyasining samaradorligi ko'p jihatdan mezbon o'simlikning genotipiga bog'liq (Peterson,
1981; Doyle, Doyle, 1997; Duglas, 1997; Santalla va boshq., 2001). Shuning uchun ham
o’simlik ham mikroorganizmnimg o’zaro aloqasini o’rganish juda muhim.
Tadqiqotlar Sholichilik ilmiy - tadqiqot institutining tajriba dalasida olib borildi. Tadqiqot
materiali sifatida Soyaning “O`zbek-6” “ Madad” “Orzu” navlari hamda “Terassa-s”
biopreparatidan foydalanildi.
Soyaning “O`zbek-6” “ Madad” “Orzu” urug`iga navlari nazorat sifatida sof holatda
va biopreparatlari qo`llangan holatda ekildi. Nazorat variantidagi don tarkibida “O`zbek-6”
navida 37,4 %, oqsil miqdori, moy miqdori 21,96 %, xom protein 33,65% ni tashkil etdi.
“Madad” navida esa oqsil miqdori 36,77%, moy miqdori 22,3%, xom protein 32,74% ni tashkil
etdi “Orzu” navida oqsil miqdori 36,78%, moy miqdori 21,77%, xom protein 33,73% tashkil
etdi. (
1-jadval)
Soyaning “O`zbek-6” “ Madad” “Orzu” navlari Terassa-s biopreparati bilan
inokulatsiya qilingan holatda ekildi. Natijada yig`ib olingan urug`lar tarkibida “O`zbek-6”
navida 37,03 %, oqsil miqdori, moy miqdori 22,43%, Xom protein 33,17% ni tashkil etdi.
“Madad” navi esa oqsil miqdori 38,27 %, moy miqdori 22,14%, xom protein 34,56 % ni tashkil
etdi “Orzu” navida oqsil miqdori 37,70%, moy miqdori 21,84%, xom protein 33,5% ni tashkil
etdi. (
1-jadval)
Soyaning navlari Terassa-s biopreparati bilan inokulatsiya qilingan holatda ekilganda
urig`larida oqsil miqdori nazoratga nisbatan “O`zbek-6” navida -0,74%ga kamaydi, “Madad”
navida +1.5%ga oshdi, “Orzu” navida -0,08%ga kamaydi. Ug`lardagi moy miqdori esa
nazoratga nisbatan “O`zbek-6” navida +047%ga oshdi, “Madad” navida -048%ga kamaydi,
“Orzu ” navida +0.8%ga oshdi. Urug`larda xom protein miqdoriwsa nazoratga nisbatan
“O`zbek-6” navida -0.48%ga kamaydi, “Madad” navida +1.82%ga oshdi, “Orzu” navida -
0.23%ga kamaydi. (
1-jadval)
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1057
1-jadval
Soyaning “O`zbek-6” “ Madad” “Orzu” navi donining sifat ko`rsatkichariga
Terassa-s biopreparati ta`siri
Variant
Nav
nomi
Donning sifat ko‘rsatkichlari
Oqsil miqdori
(%da)
Moy miqdori
(%da)
Xom protein
miqdori (%da)
Absotut
birlikda
Nazorat
ga
nisbata
%da
Absotut
birlikda
Nazorat
ga
nisbata
%da
Absotut
birlikda
Nazorat
ga
nisbata
%da
Nazorat
O`zbek-6
37,4
21,96
33,65
Madad
36,77
22,3
32,74
Orzu
36,78
21,77
33,73
Terassa-s O`zbek-6
37,03
-1
22,43
+2.1
33,17 -
-1.44
Madad
38,27
+4
22,14
-0.7
34,56
+5.55
Orzu
37,70
+2.5
21,84
+0.32
33,5
0.68
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Agafonov.E.V., Stukalov.M.Y., Agafonova L.N. Влияние минеральных и
бактериальных удобрений на урожайность гороха на черноземе обыкновенном //
Агрохимия. -2001. -№8. b-42-46.
2.
Otaboyeva H.N va boshqalar. O`simlikshunoslik. Toshkent. “Mehnat” 2000.
3.
Jukovskiy P.M. Культурные растения и их сородичи. 3-е изд. испр и доп. Л. -1971.
752-b.
4.
Mishutsin E.N., Shilnikova V.K. Биологическая фиксация атмосферного азота.
М."Наука". -1968. 532-b.
5.
Кемал Муҳаммад, Ҳисмитсу Такаҳаши, Ҳаруо Микошиба и Ясуо Ота. Analysis of
soybean yield components as affected by plant growth regulators applied at flowering
stages.-Jpn:. J. Trop. Agr. 39(3):. 1995, p 184-189.
6.
Трофимова Т.Ф., Эффективность предпосевной обработки семян баковыми
смесями протравителей, биопрепаратов и регуляторов роста в борьбе с белой
гнилью и фузариозом / Сб.научн.конф. 2012, 4 т.
7.
Аrabadjiev.S.D., Vatashkin.А va b. Влияние минеральных удобрений на
урожайность. -М:. Колос. 1981, 197 b.
8.
M.U.Karimov О’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi O`g`it
qo’llash tizimi Toshkent-2017 121-124 b
9.
Agafonov.E.V.,
Stukalov.M.Y.,
Agafonova
L.N.
Влияние минеральных и
бактериальных удобрений на урожайность гороха на черноземе обыкновенном //
Агрохимия. -2001. -№8. b-42-46.
10.
Вакуленко В.В. Регуляторы роста растений в сельскохозяйственном производстве //
Плодородие. 2001. – №2. – С. 27–29.
