1210
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
KAPITAL BOZORI ORQALI YASHIL MOLIYALASHTIRISH AMALIYOTINI
RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Turdiboyev Davlatmirzo Muxtorali o'g'li
O‘zbekiston Respublikasi Bank-Moliya Akademiyasi magistranti.
turdiboyevdavlatmirzo7@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15495090
Annotatsiya. Ushbu maqolada kapital bozori vositalari orqali yashil moliyalashtirish
amaliyotini rivojlantirish imkoniyatlari, mavjud holati va istiqbollari atroflicha tahlil qilinadi.
Yashil moliyalashtirish deganda, ekologik barqarorlikni ta’minlash, iqlim o‘zgarishiga
qarshi kurashish, energiya samaradorligini oshirish va atrof-muhitga salbiy ta’sirni
kamaytirishga yo‘naltirilgan investitsiyalar tushuniladi. Shu nuqtai nazardan, kapital bozori
ushbu moliyalashtirish turining asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, yashil obligatsiyalar, ijtimoiy
obligatsiyalar, barqaror rivojlanish indeksiga asoslangan fondlar va boshqa moliyaviy vositalar
orqali ekologik loyihalarga mablag‘ jalb etish imkonini beradi.
Maqolada O‘zbekiston Respublikasida yashil moliyalashtirishni qo‘llab-quvvatlovchi
institutlar, huquqiy baza, investitsion muhit va moliyaviy vositalarning hozirgi holati tahlil
qilinadi. Xususan, yashil obligatsiyalar chiqarilishi, ularni kapital bozori ishtirokchilari
tomonidan baholanishi, investorlar ishonchining shakllanishi va xalqaro reyting agentliklari
tomonidan beriladigan ekologik mezonlar ko‘rib chiqiladi. Xalqaro tajriba misolida Yevropa
Ittifoqi, Xitoy, AQSh va boshqa mamlakatlarning yashil moliyaviy infratuzilmasi ham
solishtirilib, ulardan O‘zbekiston uchun moslashtiriladigan jihatlar ajratib ko‘rsatiladi.
Kalit so‘zlar: yashil moliyalashtirish, kapital bozori, yashil obligatsiyalar, ekologik
investitsiyalar, barqaror rivojlanish, moliyaviy vositalar, iqlim o‘zgarishi, ESG mezonlari, yashil
iqtisodiyot, moliyaviy barqarorlik, investitsiya fondlari, qonunchilik bazasi, rag‘batlantiruvchi
mexanizmlar, xalqaro tajriba, moliyaviy infratuzilma.
PROSPECTS FOR THE DEVELOPMENT OF GREEN FINANCING PRACTICES
THROUGH THE CAPITAL MARKET
Abstract. This article provides a comprehensive analysis of the opportunities, current
status and prospects for the development of green financing practices through capital market
instruments. Green financing refers to investments aimed at ensuring environmental
sustainability, combating climate change, increasing energy efficiency and reducing negative
environmental impacts. In this context, the capital market is one of the main directions of this
type of financing, allowing to attract funds for environmental projects through green bonds,
social bonds, funds based on sustainable development indices and other financial instruments.
The article analyzes the institutions supporting green financing in the Republic of
Uzbekistan, the legal framework, the investment environment and the current state of financial
instruments. In particular, the issuance of green bonds, their assessment by capital market
participants, the formation of investor confidence and the environmental criteria provided by
international rating agencies are considered. The green financial infrastructure of the European
Union, China, the United States and other countries is also compared using international
experience, and aspects that can be adapted for Uzbekistan are highlighted.
Keywords: green financing, capital market, green bonds, environmental investments,
sustainable development, financial instruments, climate change, ESG criteria, green economy,
financial stability, investment funds, legislative framework, incentive mechanisms, international
experience, financial infrastructure.
1211
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Kirish
So‘nggi yillarda global miqyosda ekologik muammolar va iqlim o‘zgarishining kuchayib
borayotgani barqaror iqtisodiy taraqqiyotga yangi yondashuvlarni talab qilmoqda. Shu
munosabat bilan “yashil iqtisodiyot” va “yashil moliyalashtirish” tushunchalari nafaqat
rivojlangan davlatlar, balki rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan O‘zbekiston uchun ham
dolzarb masalaga aylanmoqda. Xususan, yashil moliyalashtirish — bu ekologik toza, resurslarni
tejovchi va atrof-muhitga minimal zarar yetkazadigan loyihalarni moliyalashtirish jarayoni
bo‘lib, u iqtisodiy o‘sishni ekologik barqarorlik bilan uyg‘unlashtirishga xizmat qiladi.
Yashil moliyalashtirishning keng miqyosda joriy etilishi uchun kapital bozori muhim
moliyaviy manba sifatida e’tirof etiladi. Kapital bozori orqali chiqariladigan yashil
obligatsiyalar, barqaror rivojlanish fondlari va ESG-indeksga asoslangan moliyaviy vositalar
atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan investitsiyalarni kengaytirish imkonini beradi. Bu esa
nafaqat ekologik loyihalarning moliyaviy ta’minotini mustahkamlaydi, balki investorlar uchun
ham yangi, barqaror rentabellik manbai bo‘lishi mumkin.
O‘zbekistonda ham “yashil iqtisodiyot” konsepsiyasi davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biriga aylangan. Prezident qarorlari va hukumat dasturlarida qayta tiklanuvchi
energiya manbalarini rivojlantirish, ekologik muhofaza choralarini moliyalashtirish va xorijiy
investitsiyalarni jalb etish ko‘zda tutilmoqda. Biroq, yashil moliyalashtirishni kapital bozori
orqali samarali amalga oshirish uchun moliyaviy infratuzilma, qonunchilik bazasi va investorlar
ishonchini mustahkamlash zarur bo‘lmoqda.
Ushbu maqolada kapital bozori vositalaridan foydalanish orqali yashil moliyalashtirishni
rivojlantirish imkoniyatlari, xalqaro tajribalar asosida o‘zbek amaliyotini tahlil qilish hamda
istiqboldagi muhim yo‘nalishlar va tavsiyalar muhokama qilinadi.
Metodologiya:
Ushbu tadqiqotda yashil moliyalashtirishning kapital bozori orqali
amalga oshirilishiga oid ilmiy-nazariy asoslar, xalqaro tajribalar hamda O‘zbekiston amaliyoti
kompleks yondashuv asosida chuqur tahlil qilindi. Tadqiqotda bir nechta metodik
yondashuvlardan foydalanildi. Avvalo, tizimli yondashuv orqali yashil moliyalashtirishning
institutsional asoslari, moliyaviy vositalar va kapital bozorining infratuzilmasi o‘zaro
bog‘liqlikda o‘rganildi. Shuningdek, taqqoslash tahlili (benchmarking) asosida rivojlangan
davlatlar, xususan Yevropa Ittifoqi, AQSh, Xitoy va Janubiy Koreya tajribalari O‘zbekiston
sharoitlari bilan solishtirildi va ularning samarali amaliyotlari ajratib ko‘rsatildi. Huquqiy-
normativ tahlil orqali O‘zbekiston Respublikasining yashil moliyalashtirishga oid me’yoriy-
huquqiy hujjatlari tahlil qilinib, mavjud muammolar va huquqiy bo‘shliqlar aniqlangan hamda
ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Bundan tashqari, statistik tahlil
yordamida kapital bozorida joylashtirilgan yashil obligatsiyalar hajmi, ularning tarkibi,
investitsion oqimlar va moliyaviy samaradorlik ko‘rsatkichlari aniqlangan. Ekspert baholash
usuli esa soha mutaxassislari fikrlariga tayangan holda, yashil moliyalashtirishning istiqboldagi
rivojlanish senariylarini shakllantirishda qo‘llanildi. Tadqiqot natijalarini asoslashda Iqtisodiy
hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD), Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC), Jahon banki,
Climate Bonds Initiative kabi xalqaro tashkilotlarning ochiq manbalaridagi ma’lumotlardan,
shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, Kapital bozori agentligi hamda
Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan e’lon qilingan rasmiy hisobotlardan keng foydalanildi.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi:
Yashil moliyalashtirish va kapital bozori integratsiyasi
masalasi so‘nggi o‘n yillikda jahon ilmiy-analitik doiralarida alohida e’tibor markazida turibdi.
1212
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Xalqaro tashkilotlar – xususan, Jahon banki, Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC),
Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD), BMTning Atrof-muhit dasturi (UNEP),
Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (EBRD) va Osiyo taraqqiyot banki (ADB) – tomonidan
e’lon qilingan hisobotlarda yashil obligatsiyalar, ESG (Environmental, Social, Governance)
mezonlariga asoslangan investitsiyalar va moliyaviy barqarorlik orasidagi bog‘liqlik chuqur
tahlil qilingan. Jumladan, Climate Bonds Initiative (CBI) tomonidan har yili chiqariladigan
“Green Bonds Market Report” hisobotlarida global obligatsiyalar bozoridagi yashil
moliyalashtirishning o‘sish dinamikasi, sektorlar kesimidagi tendensiyalar hamda mamlakatlar
bo‘yicha taqsimot statistik asosda yoritiladi.
Akademik doiralarda Mark Carney, Nicholas Stern, Thomas Piketty, Jeffrey Sachs, va
Mariana Mazzucato kabi olimlarning asarlarida yashil iqtisodiyot va ekologik moliyaviy
islohotlar masalalari fundamental darajada ko‘tarilgan. Masalan, Stern Review (2006) va Sachs
(2021) asarlarida global iqlim moliyasining iqtisodiy oqibatlari hamda uni moliyaviy sektor bilan
integratsiyalash yo‘llari yoritiladi. Xitoy, AQSh, Gollandiya, Fransiya kabi davlatlar tajribasida
yashil obligatsiyalar chiqarilishi va ularni nazorat qiluvchi reyting agentliklarining (Moody’s,
S&P Green Evaluation) ishtiroki alohida o‘rganilgan.
O‘zbekistonda esa so‘nggi yillarda Iqtisodiyot va moliya vazirligi, O‘zbekiston
Respublikasi Markaziy banki, Kapital bozori agentligi, Davlat ekologiya qo‘mitasi tomonidan
qabul qilingan qonun va qarorlar asosida yashil moliyalashtirishga oid dastlabki huquqiy-
me’yoriy baza shakllantirilmoqda. Masalan, 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yashil iqtisodiyot
strategiyasi va “Yashil obligatsiyalar to‘g‘risida”gi normativ-layihaviy hujjatlar bu borada
muhim hujjatlar sirasiga kiradi. BMT Taraqqiyot dasturi (UNDP) hamda UNESCAP (Osiyo-
Tinch okeani iqtisodiy va ijtimoiy komissiyasi) tomonidan tayyorlangan texnik hisobotlar esa
O‘zbekiston sharoitida yashil moliyalashtirish mexanizmlarining joriy etilishi uchun tahliliy asos
vazifasini o‘taydi.
Mahalliy olimlardan A. To‘laganov, S. Isroilov, M. Mahmudov, R. Xayitov kabi
tadqiqotchilar o‘z maqolalarida O‘zbekistonda yashil moliyaviy mexanizmlarning iqtisodiy
samaradorligi, sarmoya xavfi, qonunchilikdagi bo‘shliqlar va institutsional islohotlarga alohida
e’tibor qaratganlar. Ularning tahlillari ushbu maqolada nazariy asos sifatida xizmat qiladi va
amaliy tavsiyalar bilan boyitiladi.
Tahlil va natijalar
Yashil moliyalashtirish zamonaviy iqtisodiyotda nafaqat ekologik barqarorlikni, balki
moliyaviy tizimning uzoq muddatli samaradorligini ta'minlash vositasi sifatida ham tobora
dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu jarayonning ajralmas tarkibiy qismi bo‘lgan kapital
bozori esa, ekologik toza va barqaror energiya manbalariga, chiqindi va suv resurslarini
boshqarishga, transport va sanoatning "yashil" transformatsiyasiga yo‘naltirilgan loyihalarga
uzoq muddatli sarmoyalarni jalb qilishda asosiy moliyaviy maydon hisoblanadi. Tahlillar shuni
ko‘rsatmoqdaki, dunyo miqyosida yashil obligatsiyalar bozori 2015 yildan buyon jadal sur’atlar
bilan kengayib bormoqda. Masalan, 2023-yilga kelib global yashil obligatsiyalar hajmi 600
milliard AQSh dollaridan oshdi va bu ko‘rsatkich yildan-yilga 10–20% ga ortib bormoqda.
1
Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, kapital bozori vositalari orqali yashil loyihalarni
moliyalashtirishda bir nechta asosiy mexanizmlar mavjud: yashil obligatsiyalar, ESG reytingli
1
To‘laganov, A. (2022). “Kapital bozorining ekologik transformatsiyasi: muammolar va imkoniyatlar”,
Moliyaviy
tadqiqotlar
ilmiy jurnali, №3, b. 33–41.
1213
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
aksiyalar, yashil investitsiya fondlari, yashil IPO (birlamchi aksiyalar joylashtirish) va barqaror
rivojlanish indekslariga asoslangan vositalar. Masalan, Xitoyda davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlangan yashil obligatsiyalar banklar va korporatsiyalar uchun majburiy ekologik audit
bilan bog‘langan holda chiqariladi. Yevropa Ittifoqida esa Yashil Taksonomiya tizimi orqali har
bir ekologik loyihaning moliyalashtirilish mezonlari aniq belgilab qo‘yilgan.
1-jadval.
2023-yil yakunlariga ko‘ra baʼzi mamlakatlarda yashil obligatsiyalar chiqarilishi (milliard
AQSh dollari)
№
Davlat
Yashil obligatsiyalar
hajmi (mlrd $)
Yalpi ichki
mahsulotga nisbati
(%)
Asosiy sohalar
1
Xitoy
134
0.78
Energetika, transport,
sanoat
2
AQSh
86
0.32
Qayta tiklanuvchi
energiya, uy-joy sektori
3
Fransiya
55
1.95
Infratuzilma, ijtimoiy
ob'ektlar, qishloq xo‘jaligi
4
Germaniya
42
1.01
Energiya samaradorligi,
chiqindi boshqaruvi
5
Niderlandiya
27
2.34
Yashil transport, ekologik
bino qurilishi
6
O‘zbekiston
0.02 (rejadagi)
0.01
Qayta tiklanuvchi energiya
(pilot loyiha)
Manba:Mualif ishlanmasi
O‘zbekiston sharoitida esa bu yo‘nalish hali shakllanish bosqichida. So‘nggi yillarda
hukumat tomonidan "Yashil iqtisodiyot" strategiyasini amalga oshirish, qayta tiklanuvchi
energiya manbalarini moliyalashtirish va xalqaro donorlarni jalb qilishga qaratilgan chora-
tadbirlar ko‘rilmoqda. Biroq, kapital bozorining ekologik loyihalarni moliyalashtirishdagi
ishtiroki hali sezilarli darajada past. Mavjud moliyaviy infratuzilma, investitsiya muhiti va
normativ-huquqiy asos bu borada sust rivojlanmoqda. Ayniqsa, yashil obligatsiyalarni chiqarish
va ularni baholash tizimi, investorlarga taqdim etiladigan ekologik audit hisobotlari, moliyaviy
shaffoflik va ESG mezonlarining tatbiqi kabi masalalarda tizimli yondashuv yetishmaydi.
Yig‘ilgan tahliliy ma’lumotlar asosida quyidagi asosiy natijalarga kelindi. Birinchidan,
yashil moliyalashtirishni kapital bozori orqali kengaytirish O‘zbekiston uchun ekologik
xavfsizlik, iqtisodiy barqarorlik va xorijiy investitsiyalarni jalb qilish nuqtai nazaridan katta
imkoniyatlar yaratadi. Ikkinchidan, mavjud qonunchilikda yashil moliyalashtirishga oid aniq
me’yorlarning yo‘qligi bu yo‘nalishning sekin rivojlanishiga sabab bo‘lmoqda. Uchinchi muhim
jihat — moliyaviy institutlar va korporatsiyalarning ekologik mas’uliyatni yetarlicha inobatga
olmasligi. To‘rtinchidan, xalqaro standartlar va reyting mezonlariga asoslangan yashil moliyaviy
vositalarni joriy etish orqali investorlar ishonchini oshirish, moliyaviy barqarorlikni ta’minlash
va bozorga likvidlik olib kirish mumkin.
2-jadval.
Yashil moliyalashtirish investitsiyalari yo‘naltirilayotgan asosiy sohalar (global
tendensiyalar asosida)
1214
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
№
Soha nomi
Umumiy ulushi
(%)
Investitsiya yo‘nalishlari
1
Qayta tiklanuvchi
energiya
38%
Quyosh, shamol, bioenergiya, kichik GES
loyihalari
2
Transport infratuzilmasi
22%
Elektromobillar, metro va tramvaylar,
veloyo‘llar
3
Energiya samaradorligi
15%
Issiqlik izolyatsiyasi, LED yoritish, sanoat
modernizatsiyasi
4
Ekologik bino qurilishi
10%
“Yashil” sertifikatli ofislar, uy-joy va jamoat
binolari
5
Suv resurslarini
boshqarish
8%
Tozalash inshootlari, suv tejovchi
texnologiyalar
6
Qishloq xo‘jaligi va
o‘rmonlar
5%
Organik dehqonchilik, agroles, melioratsiya
7
Chiqindilarni boshqarish
2%
Qayta ishlash zavodlari, chiqindidan energiya
olish
Manba: Mualif ishlanmasi
Umuman olganda, O‘zbekiston kapital bozorining yashil moliyalashtirishdagi roli katta
bo‘lishi mumkin, biroq buning uchun islohotlarni jadallashtirish, institutsional infratuzilmani
rivojlantirish, qonunchilikni moslashtirish va eng asosiysi, investorlar uchun rag‘batlantiruvchi
mexanizmlarni kuchaytirish zarur.
Muhokama
Yashil moliyalashtirishning kapital bozori bilan integratsiyasi O‘zbekiston
iqtisodiyotining barqarorlikka asoslangan rivojlanish modeliga o‘tishida strategik ahamiyat kasb
etadi. Bugungi kunda ekologik tahdidlar va iqlim o‘zgarishi global moliyaviy oqimlarning
yo‘nalishini qayta ko‘rib chiqishni talab qilmoqda. Bunday sharoitda yashil obligatsiyalar, ESG-
indeksli aktivlar, barqaror rivojlanish fondlari kabi moliyaviy vositalar ekologik mas’uliyatli
investitsiyalarni rag‘batlantirishning samarali mexanizmlaridan biri bo‘lib bormoqda. Bu esa
nafaqat atrof-muhitni muhofaza qilish, balki iqtisodiy o‘sish sur’atlarini yangi, innovatsion
yo‘nalishlarda davom ettirish imkonini beradi.
2
O‘zbekiston tajribasiga murojaat qilar ekanmiz, hozirgi vaqtda yashil moliyalashtirish
amaliyoti muayyan darajada donorlar, xalqaro moliya institutlari va hukumat dasturlari doirasida
amalga oshirilmoqda. Biroq kapital bozorining ushbu jarayonda faol ishtirokchi sifatida
shakllanishi hali boshlang‘ich bosqichda turibdi. Misol uchun, hali hozirgacha O‘zbekistonda
xalqaro andozalar darajasida akkreditatsiyalangan yashil obligatsiya emissiyasi amalga
oshirilmagan. Bu, bir tomondan, moliyaviy infratuzilmaning yetarlicha rivojlanmaganligi,
ikkinchi tomondan esa, investorlar tomonidan ekologik loyihalarning risk darajasi yuqori deb
baholanishi bilan izohlanadi.
Muhokamali jihatlardan biri bu — ESG mezonlari va yashil reyting tizimlarining
O‘zbekiston kapital bozoriga integratsiya qilinmaganidir. Rivojlangan mamlakatlarda bunday
reytinglar investorlar qaror qabul qilishida muhim rol o‘ynaydi.
2
Isroilov, S. (2023). “O‘zbekistonda yashil obligatsiyalarni joriy etish istiqbollari”,
Iqtisodiyot va moliya
jurnali,
№4, b. 57–65.
1215
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Ular orqali kompaniyalarning ekologik mas’uliyati, energiya samaradorligi, chiqindilarni
boshqarish darajasi, va ijtimoiy hamda boshqaruv prinsiplari baholanadi. Afsuski, bu kabi
baholash tizimlarining yo‘qligi O‘zbekistonda yashil investitsiya oqimini sekinlashtiradi va
bozorga ishonchni pasaytiradi.
Bundan tashqari, mahalliy investorlar va korporatsiyalar orasida yashil moliyaviy
vositalar haqida yetarli bilim va tushuncha mavjud emas. Bu esa ularning moliyaviy qarorlarida
ekologik mezonlarni hisobga olish darajasining pastligiga olib keladi. Shu bilan birga,
O‘zbekistonda hali yashil moliyalashtirishga ixtisoslashgan investitsiya fondlari, indekslar va
portfellar mavjud emas, bu esa bozor diversifikatsiyasini cheklab qo‘yadi.
Shunga qaramay, mamlakatda muhim imkoniyatlar mavjud. Avvalo, davlat tomonidan
ekologik loyihalarga qaratilgan siyosiy irodaning kuchayib borayotgani, "Yashil iqtisodiyot"
strategiyasining qabul qilinishi, energetika va transport sohasida barqarorlikka erishish yo‘lidagi
chora-tadbirlar — bu boradagi taraqqiyot uchun mustahkam asos bo‘la oladi. Xalqaro moliya
institutlari bilan hamkorlikni chuqurlashtirish, yashil moliya bo‘yicha texnik yordam va grantlar
jalb etish, shuningdek, mahalliy bozor ishtirokchilarining malakasini oshirish orqali ushbu
sohani jadal rivojlantirish mumkin.
Xulosa qilib aytganda, yashil moliyalashtirishni kapital bozori orqali amalga oshirish
O‘zbekistonda yangi iqtisodiy paradigma sari muhim qadam bo‘lishi mumkin. Biroq bu
yo‘nalish bo‘yicha aniq strategik reja, ilg‘or amaliyotlarni tatbiq qilish va milliy qonunchilikning
ekologik investitsiyalar uchun moslashuvchanligini ta’minlash zarur.
Xulosa
Yashil moliyalashtirish bugungi kunda barqaror iqtisodiy taraqqiyotning ajralmas tarkibiy
qismiga aylanmoqda. Atrof-muhitni muhofaza qilish, iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish va
ekologik xavfsizlikni ta’minlash sohasida moliyaviy resurslarni to‘g‘ri yo‘naltirish — nafaqat
global, balki milliy darajada ham dolzarb vazifadir. Ushbu tadqiqotda kapital bozorining ushbu
jarayondagi o‘rni chuqur tahlil qilinar ekan, quyidagi asosiy xulosalarga kelindi.
Birinchidan, kapital bozori yashil moliyalashtirish uchun uzoq muddatli va barqaror
manba sifatida qaralishi mumkin. Xususan, yashil obligatsiyalar, ESG mezonlariga asoslangan
fondlar va boshqa moliyaviy vositalar orqali ekologik loyihalarga investitsiyalarni kengaytirish
imkoniyati mavjud. Bu orqali ekologik mas’uliyatli iqtisodiy model shakllantiriladi.
Ikkinchidan, O‘zbekiston kapital bozorining yashil moliyalashtirishdagi ishtiroki
hozircha cheklangan bo‘lib, bu yo‘nalishda islohotlarni chuqurlashtirish va infratuzilmaviy shart-
sharoitlarni yaxshilash talab etiladi. Xususan, yashil obligatsiyalarni chiqarish tartibini
soddalashtirish, ekologik baholash standartlarini ishlab chiqish, investorlar ishonchini oshirish va
ESG reyting tizimini joriy etish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda.
Uchinchidan, xalqaro tajribani mahalliy amaliyotga moslashtirish orqali O‘zbekiston
kapital bozorida yashil moliyalashtirish mexanizmlarini joriy etish imkoniyati mavjud. Bu
borada Yevropa Ittifoqi, Xitoy, AQSh kabi davlatlar tajribasi o‘rnak bo‘lishi mumkin.
To‘rtinchidan, davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik, shuningdek, xalqaro
moliya institutlari bilan aloqalarni kuchaytirish orqali moliyaviy resurslar bazasini kengaytirish
va "yashil loyihalar" portfelini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi.
Yakunda aytish mumkinki, yashil moliyalashtirish bozorini kapital bozori orqali
rivojlantirish — bu faqatgina moliyaviy strategiya emas, balki O‘zbekistonning ekologik xavfsiz
va barqaror kelajagiga sarmoya kiritish demakdir.
1216
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Buning uchun esa kompleks yondashuv, siyosiy iroda, qonunchilikka aniqlik kiritish va
investitsion muhitni yaxshilash ustuvor yo‘nalish sifatida shakllanishi lozim.
REFERENCES
1.
Climate Bonds Initiative (2023).
Green Bonds Market Summary Q4 2023
. Available at:
https://www.climatebonds.net/resources/reports
2.
OECD (2020).
Developing Sustainable Finance Definitions and Taxonomies
. OECD
Publishing. Available at: https://www.oecd.org/finance/sustainable-finance.
3.
IFC (2021).
Green Finance: A Bottom-up Approach to Track Existing Flows
.
International Finance Corporation. Available at:
4.
World Bank (2022).
Financing Climate Action: A Guide for Policymakers
. Washington,
D.C.: World Bank Group.
5.
UNEP (2021).
State of Finance for Nature: Investing in Nature for Sustainable
Development
.
United
Nations
Environment
Programme.
Available
at:
https://www.unep.org/resources
6.
Carney, M. (2015).
Breaking the tragedy of the horizon – climate change and financial
stability
. Speech by Mark Carney. Bank of England. [Online] Available at:
https://www.bankofengland.co.uk
7.
Stern, N. (2006).
The Economics of Climate Change: The Stern Review
. Cambridge:
Cambridge University Press.
8.
Sachs, J.D. (2021).
The Ages of Globalization: Geography, Technology, and Institutions
.
New York: Columbia University Press.
9.
Mazzucato, M. (2018).
The Value of Everything: Making and Taking in the Global
Economy
. London: Penguin Books.
10.
ADB (2022).
Green Finance Strategies in Asia
. Asian Development Bank. Available at:
11.
UNDP (2023).
Green Economy in Uzbekistan: Policy Priorities and Investment
Pathways
. United Nations Development Programme Uzbekistan. Available at:
https://www.undp.org/uzbekistan
12.
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi (2024).
Yashil iqtisodiyot
strategiyasi – 2022–2026 yillar
. Toshkent: Rasmiy nashr.
13.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (2023).
Moliyaviy barqarorlik hisobotlari
.
14.
Isroilov, S. (2023). “O‘zbekistonda yashil obligatsiyalarni joriy etish istiqbollari”,
Iqtisodiyot va moliya
jurnali, №4, b. 57–65.
15.
To‘laganov, A. (2022). “Kapital bozorining ekologik transformatsiyasi: muammolar va
imkoniyatlar”,
Moliyaviy tadqiqotlar
ilmiy jurnali, №3, b. 33–41.
