RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL
192
МЕЗОҒОВАКЛИ УГЛЕРОДНИНГ ТЕКСТУР ХОССАЛАРИГА ҲАРОРАТ ВА
КАТАЛИЗАТОР ТАРКИБИНИНГ ТАЪСИРИ
Tursunova Nilufar Gulomovna
1
, Musulmonov Noryigit Hasanovich
2
1
Doktorant of the Department of Polymer Chemistry and Chemical Technology Samarkand State
University named after Sh. Rashidov, Samarkand, Uzbekistan E-mail:
tursunovanilufar2503@gmail.com
2
Associate Professor of the Department of Chemistry of the Uzbek-Finnish Pedagogical Institute,
Samarkand, E-mail:
noryigit1977@gmail.com
Аннотация:
Ишда пропан-бутан фракциясидан мезоғовакли углерод олиш
жараёнининг кинетик қонуниятлари ярим – саноат (пилот) реактори шароитида
ўрганилган. Мезоғовакли углерод олишнинг тажриба тадқиқотларини ўтказишда
15%Ni*5%Co*5%Fe* 5%Cu*2%Mo/ЮКЦ катализатордан фойдаланилган. Ишда К
мезоғовакли
углерод солиштирма унумининг пиролиз вақтига (τ) боғлиқлиги, мезоғовакли углерод
(К
мезоғовакли углерод
) солиштирма унуми ва реактор унумдорлигининг (Q) катализатор қатлами
қалинлигига (h
k
) боғлиқлиги, мезоғовакли углерод (К
мезоғовакли углерод
) солиштирма унумининг
ҳароратга (Т) боғлиқлилиги, мезоғовакли углероднинг солиштирма унумининг пиролиз
вақтига (τ) боғлиқликлари ўрганилган.
Калит сўзлар:
мезағовак углерод, катализатор, ҳарорат, солиштирма сирт.
Мезоғовакли углероднинг солиштирма унумини аниқлаш бўйича маълумотлар ва
намуналарнинг солиштирма юзасини ўлчаш натижалари 6-жадвалда қўйилган. Таъкидлаш
керакки, мезоғовакли углероднинг солиштирма сирт юзаси реакция давомида фақат энг
бошда углерод унумининг кўпайиши билан ортади. Углерод унумининг чамаси 20 г/г
кат
эришганида мезоғовакли углероднинг солиштирма сирт юзаси кейинчалик бироз ўзгаради.
Шунинг учун, ҳар тажрибада углерод унумининг ҳар хил қийматларига қарамай, 1-жадвалда
келтирилган солиштирма сирт юза бўйича маълумотлар солиштирилиши лозим бўлади.
Олинган маълумотларга кўра мезоғовакли углероднинг унуми нафақат ҳарорат ва
реакция вақтига, балки катализатор таркибига ҳам боғлиқ. Углероднинг энг катта унуми
(1123,0 г/г
кат
) 650
℃
ҳароратда 5%Ni*5%Co*5%Fe*15%Cu/YuKS катализаторида реакторнинг
39,7 соат давомида олинганди. Углероднинг энг кам унуми (7,1 г/г
кат
) 500
℃
ҳароратда
5%Ni*5%Co*5%Fe*15%Cu*2%Mo/YuKS катализаторида 847 соат мобайнида олинди.
Мезоғовакли углероднинг намуналарининг солиштирма юзаси жараён ҳароратининг
кўтарилиши билан камаяди, бу ҳам толалар ўсишининг бошланғич босқичида катализатор
заррачаларининг бирлашиши сабабли, ҳам пироуглерод билан ғовакларнинг ёпилиши
ҳисобига, толаларнинг катталашиши билан боғланган бўлиши мумкин.
1-жадвал. Ҳарорат ва катализаторнинг таркибига боғлиқ ҳолда мезоғовакли
углероднинг характеристикалари
Катализатор
Т,
℃
t, соат
Y
C
, г/г
кат
А
ВЕТ
, м
2
/г
10%Ni*5%Co*5%Fe*10%Cu/YuKS
500
13,5
172,1
260,5
550
20,1
230,1
228,8
600
16,6
450,1
198,6
“TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI”
193
650
12,5
423,2
28,8
700
22,5
620,3
1,7
5%Ni*5%Co*5%Fe*15%Cu/YuKS
500
39,1
253,0
337,0
550
24,9
323,8
303,0
600
40,3
625,0
228,2
650
39,7
1123,0
58,2
700
12,6
323,5
52,9
5%Ni*5%Co*5%Fe*15%Cu*2%Mo/YuKS
500
8,4
7,1
368,7
550
51,8
393
321,6
600
24,1
287,6
276,4
650
27,6
678,9
-
700
11,7
369,3
-
600
12,2
272,5
-
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Sarimsakova, N.S., Fayzullaev, N.I., Musulmonov, N.X., Atamirzayeva, S.T.,
Ibodullayeva, M.N. Kinetics and mechanism of reaction for producing ethyl acetate from acetic
acid//International Journal of Control and Automation, 2020, 13(2), стр. 373–382.
2.
Omanov, B.S., Fayzullaev, N.I., Musulmonov, N.K., Xatamova, M.S., Asrorov,
D.A.Optimization of vinyl acetate synthesis process//International Journal of Control and
Automation, 2020, 13(1), стр. 231–238 Omanov, B.S., Fayzullaev, N.I., Xatamova, M.S.
Vinyl acetate production technology//International Journal of Advanced Science and Technology,
2020, 29(3), стр. 4923–4930
3.
Xolmirzayeva H. N., Fayzullayev N. I. Obtaining Nanocarbon from Local Raw Materials
and Studying Its Textural and Sorption Properties //International Journal of Engineering Trends and
Technology,
2022
Volume
70
Issue
2,
163-171.
ISSN:
2231
–
5381
/doi:10.14445/22315381/IJETT-V70I2P219
4.
Musulmonov N. X., Fayzullaev N. I. Textural characteristics of zinc acetate catalyst
//AIP Conference Proceedings. – AIP Publishing LLC, 2022. – Т. 2432. – №. 1. – С. 050015.
5.
Bukhorov A. Q., Aslanov S. C., Fayzullaev N. I. Direct extraction of dimethyl ether from
synthesis gas //AIP Conference Proceedings. – AIP Publishing LLC, 2022. – Т. 2432. – №. 1. – С.
050013.
