2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
879
KURSANTLARDA HARBIY JISMONIY TAYYORGARLIKNING AHAMIYATI VA
ZARURATI
Xudayberganov Toxirjon Karimovich
IIV Akademiyasi jismoniy va jangovor tayyorgarlik kafedrasining
katta o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15530258
KIRISH
Harbiy xizmatning muvaffaqiyati ko‘plab omillarga bog‘liq bo‘lsa-da, ularning ichida
jismoniy tayyorgarlik alohida o‘rin tutadi. Ayniqsa, harbiy o‘quv yurtlarida tahsil olayotgan
kursantlar uchun jismoniy tayyorgarlik – bu nafaqat sog‘lom turmush tarzining asosiy elementi,
balki professional tayyorgarlikning ajralmas qismidir. Harbiy jismoniy tayyorgarlik nafaqat
kuch, chaqqonlik va bardamlikni oshiradi, balki intizom, iroda va sabot kabi fazilatlarni
shakllantiradi.
Bugun mamlakatimizning mustahkam mudofaa qobiliyatini ta’minlash va
harbiylarimizning tayyorgarlik darajasini yanada oshirish masalalari yuzasidan so’z
yuritmoqchiman. Mustaqil va suveren davlatimizning tinchligi, xavfsizligi va barqarorligini
himoya qilish – har birimizning eng muhim vazifamizdir.
Harbiylarimizning yuqori malakali, jangovar tayyor bo‘lishi, zamonaviy texnika va
uskunalar bilan qurollantirilgan bo‘lishi, shuningdek, doimiy ravishda o‘qitilishi va
mashg‘ulotlardan o‘tishi bizning mudofaa tizimimizning asosidir. Bugungi kunda dunyoda
xavfsizlik muhitining murakkablashuvi, yangi tahdidlar va xavf-xatarlarning paydo bo‘lishi
harbiy kuchlarning doimiy tayyorgarlikda bo‘lishini talab etadi.
Davlatimiz harbiylarning jismoniy, ma’naviy va kasbiy tayyorgarligini ta’minlash
uchun keng ko‘lamli dasturlarni amalga oshirmoqda. Shu jumladan, yoshlarni harbiy xizmatga
jalb qilish, ularning malakasini oshirish, zamonaviy harbiy texnologiyalar bilan tanishtirish
ishlari olib borilmoqda.
Men harbiy xizmatda bo‘lgan barcha fidoyi askar va ofitserlarimizga o‘z
minnatdorchiligimni bildiraman. Sizlarning jasoratingiz, mardligingiz va burchingizga
sodiqligingiz mamlakatimiz xavfsizligi kafolatidir.
Oldimizda yangi vazifalar turibdi. Harbiylarimiz har doim tayyor bo‘lishi, o‘z bilim va
ko‘nikmalarini doimiy yangilab borishi lozim. Shunday ekan, har bir askar va ofitserga
zamonaviy harbiy bilimlar, intizom, jangovar ruh va o‘z mamlakatiga bo‘lgan sadoqat har doim
birinchi o‘rinda bo‘lishini tilayman.
Yurtimiz mustahkam va osoyishta bo‘lishi uchun harbiylarimizning tayyorgarligi
mustahkam bo‘lishi zarur. Shu yo‘lda barchangizga muvaffaqiyat va bardavom kuch tilayman.
Harbiy jismoniy tayyorgarlikning asosiy vazifalari
Kursantlar uchun mo‘ljallangan harbiy jismoniy tayyorgarlik quyidagi asosiy vazifalarni
bajarishga qaratilgan:
1.
Jismoniy salohiyatni oshirish:
harbiy xizmatning yuqori talablariga javob bera
oladigan chidamlilik, tezlik, kuch va muvozanatni shakllantirish.
2.
Kasbiy faoliyatga tayyorlash:
jangovar sharoitda harakatlanish, to‘siqlardan o‘tish,
qurol bilan harakat qilish kabi harbiy topshiriqlarni bajarish uchun zarur ko‘nikmalarni
rivojlantirish.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
880
3.
Iroda va ruhiy barqarorlikni mustahkamlash:
og‘ir sharoitlarda harakat qilish,
stressga bardoshlik, jamoaviy ruh va harbiy intizomni kuchaytirish.
4.
Sog‘lom turmush tarzini shakllantirish:
muntazam jismoniy mashg‘ulotlar orqali
kasalliklarning oldini olish va umumiy salomatlikni mustahkamlash.
Harbiy tayyorgarlikning maqsadi:
Harbiy tayyorgarlikning asosiy maqsadi — mamlakat mudofaasini ta’minlash, qurolli kuchlar
va harbiy xizmatchilarni jangovar vazifalarni bajarishga tayyorlashdir. Bu tayyorgarlik orqali
harbiy xizmatchilar o‘z kasbiy bilim va ko‘nikmalarini oshiradi, jangovar sharoitda samarali
harakat qilishga tayyor bo‘ladi.
Harbiy tayyorgarlikning vazifalari:
1.
Kasbiy bilim va ko‘nikmalarni rivojlantirish:
Harbiy xizmatchilarning harbiy
bilimlarini, texnik vositalarni boshqarish ko‘nikmalarini mustahkamlash.
2.
Jangovar tayyorgarlikni oshirish:
Jangovar sharoitda samarali harakat qilish
uchun zarur ko‘nikmalarni shakllantirish.
3.
Fizik tayyorgarlikni yaxshilash:
Harbiy xizmatda zarur bo‘lgan jismoniy kuch
va chidamlilikni oshirish.
4.
Intizomni ta’minlash:
Harbiy qoidalarga rioya qilish, tartib-intizomni
mustahkamlash.
5.
Psixologik tayyorgarlik:
Harbiy xizmatchilarning ruhiy barqarorligini oshirish,
stress va qiyinchiliklarga dosh berishga tayyorlash.
6.
Texnika va qurollarni boshqarishni o‘rgatish:
Zamonaviy harbiy texnika va
qurollardan samarali foydalanishni o‘rgatish.
Umuman olganda, harbiy tayyorgarlik — bu harbiy xizmatchilarni jangovar vazifalarni
bajarishga to‘liq va sifatli tayyorlash jarayonidir.
Jismoniy tayyorgarlik
Jismoniy tayyorgarlik — bu insonning tana imkoniyatlarini yaxshilash, sog‘ligini
mustahkamlash va jismoniy ko‘rsatkichlarini oshirish maqsadida amalga oshiriladigan
mashqlar va faoliyatlar yig‘indisidir. Bu nafaqat sportchilar uchun, balki har bir inson uchun
muhim, chunki yaxshi jismoniy tayyorgarlik:
•
Mushaklarni mustahkamlaydi,
•
Yurak-qon tomir tizimini yaxshilaydi,
•
chidamlilik va tezlikni oshiradi,
•
stressni kamaytiradi,
•
umumiy farovonlikni ta’minlaydi.
Intizom
Intizom — bu shaxs yoki guruhning belgilangan qoidalar, tartib va majburiyatlarga rioya
qilishi, o‘z vaqtini, harakatlarini va hissiyotlarini boshqarish qobiliyatidir. Intizom jismoniy
tayyorgarlik jarayonida juda muhim:
•
Mashg‘ulotlarga muntazam qatnashish,
•
O‘rganish va mashq qilishni rejalashtirish,
•
O‘z-o‘zini boshqarish va majburiyatni bajarish,
•
O‘rnak olish va oldinga intilish uchun kuch beradi.
Jismoniy tayyorgarlik va intizom birgalikda insonning sog‘ligini, kuchini va muvaffaqiyatini
ta’minlaydi. Jismoniy mashqlarni muntazam va tartibli bajarish uchun intizom zarur.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
881
Jismoniy tayyorgarlik shakllari
Jismoniy tayyorgarlik — bu insonning tana faoliyatini yaxshilash, sog‘liqni mustahkamlash va
turli jismoniy vazifalarni samarali bajarishga qodir bo‘lish uchun bajariladigan mashqlar,
treninglar va boshqa harakatlarning yig‘indisidir.
Uning asosiy maqsadi — kuch, chidamlilik, tezlik, moslashuvchanlik kabi jismoniy
ko‘nikmalarni rivojlantirish va jismoniy holatni yaxshilashdir. Sportchilar, harbiylar,
shuningdek oddiy odamlar ham jismoniy tayyorgarlik orqali o‘z tanalarini mustahkamlashga
harakat qilishadi.
Harbiy o‘quv yurtlarida kursantlar bilan quyidagi shakllarda jismoniy tayyorgarlik
mashg‘ulotlari olib boriladi:
•
Tonggi badantarbiya mashqlari
– kundalik faoliyatga tayyorlanish va
organizmni uyg‘otish uchun.
•
Maxsus harbiy sport mashg‘ulotlari
– yugurish, to‘siqli yo‘llardan o‘tish,
kurash, suzish va boshqa harbiy amaliy harakatlarni o‘z ichiga oladi.
•
Mashq maydonlaridagi taktik jismoniy tayyorgarlik
– haqiqiy jangovar
sharoitga yaqinlashtirilgan topshiriqlar orqali tayyorgarlikni oshirish.
•
Jamoaviy sport turlari
– futbol, voleybol, kurash kabi sportlar orqali
jamoaviylik va rahbarlik fazilatlarini rivojlantirish.
Xulosa
Harbiy jismoniy tayyorgarlik – bu kursantlarni harbiy xizmatga tayyorlashdagi eng
muhim omillardan biridir. Jismonan kuchli, bardam va chaqqon kursantlar kelajakda nafaqat
o‘z xizmat burchlarini samarali bajaradilar, balki harbiy safdagi yetakchilarga aylanishadi. Shu
sababli, harbiy o‘quv muassasalarida jismoniy tayyorgarlikni doimiy ravishda takomillashtirish
va ilg‘or metodikalardan foydalanish – zamon talabi hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Хўжамкелдиев Г. С. эт ал. КИЧИК РАЗРЯДЛИ ЎРТА МАСОФАЛАРГА
ЮГУРУВЧИЛАРНИНГ МУСОБАҚА ОЛДИ ТАЙЁРГАРЛИГИ //Cентрал Асиан
Ресеарч Жоурнал Фор Интердисcиплинарй Студиес (CАРЖИС). – 2021. – Т. 1. –
№. 3. – С. 270-274.
2.
Зияев Ф. C. эт ал. ЕНГИЛ АТЛЕТИКА СПОРТ ТУРИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА
УМУМИЙ ЎРТА ТЪАЛИМ МАКТАБЛАРИНИНГ ЖИСМОНИЙ ТАРБИЯ
ДАРСЛАРИДА
ЕНГИЛ
АТЛЕТИКА
ТУРЛАРИНИ
О
ЪРГАТИШ
МЕТОДИКАСИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ САМАРАДОРЛИГИ //Cентрал
Асиан Ресеарч Жоурнал фор Интердисcиплинарй Студиес (CАРЖИС). – 2021. –
Т. 1. – №. 3. – С. 348-355.
3.
Каримов Ф. М. и др. БОШЛАНҒИЧ ИХТИСОСЛИК ГУРУҲИДАГИ
УЗУНЛИККА
САКРОВЧИ
ҚИЗЛАРНИНГ
ДЕПСИНИШ
КУЧИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ //Cентрал Асиан Ресеарч Жоурнал фор Интердисcиплинарй
Студиес (CАРЖИС). – 2021. – Т. 1. – №. 4. – С. 119-125.
4.
Зияев Ф. C. эт ал. О ЪРТА МАСОФАГА ЮГУРУВЧИ ЕНГИЛ
АТЛЕТИКАЧИЛАРНИ
МУСОБАҚА
ОЛДИ
ТАЙЁРГАРЛИГИ
САМРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШ //Cентрал Асиан Ресеарч Жоурнал фор
Интердисcиплинарй Студиес (CАРЖИС). – 2021. – Т. 1. – №. 4. – С. 78-90.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
882
5.
Ч З. Ф. ЕНГИЛ АТЛЕТИКАЧИЛАРНИ УЗУНЛИККА САКРОВЧАНЛИГИНИ
МАХСУС МАШҚЛАР ЁРДАМИДА РИВОЖЛАНТИРИШ //ПЕДАГОГС
журнали. – 2022. – Т. 18. – №. 1. – С. 183-185.
6.
Каримов Ф. М. УЗУНЛИККА САКРОВЧИЛАРНИ ЧИДАМЛИК СИФАТИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ МЕЪЗОНЛАРИ //Эдуcатионал Ресеарч ин Универсал
Сcиенcес. – 2023. – Т. 2. – №. 1 СПЕCИАЛ. – С. 269-273.
7.
Каримов Ф. М. УЗУНЛИККА САКРОВЧИЛАРНИ ЧИДАМЛИК СИФАТИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ МЕЪЗОНЛАРИ //Эдуcатионал Ресеарч ин Универсал
Сcиенcес. – 2023. – Т. 2. – №. 1 СПЕCИАЛ. – С. 269-273.
8.
Зияев Ф. C. эт ал. БОСҚОН УЛОҚТИРУВЧИ СПОРТЧИЛАРНИ ТАЙЁРЛАШДА
МОДЕЛЛАШТИРИШ ОРҚАЛИ САМАРАДОРЛИГИНИ АНИҚЛАШ //Cентрал
Асиан Ресеарч Жоурнал фор Интердисcиплинарй Студиес (CАРЖИС). – 2022. –
Т. 2. – №. 10. – С. 280-285.
9.
Юсупов И. А. эт ал. ЎЗБЕКИСТОНДА ЕНГИЛ АТЛЕТИКА БЎЙИЧА ЁПИҚ
ИНШОАТЛАРДА
ЎТКАЗИЛГАН
2021-2022-ЙИЛДАГИ
ЎЗБЕКИСТОН
ЧЕМПИОНАТИ МУСОБАҚАЛАРИНИНГ ТАҲЛИЛИ //Cентрал Асиан Ресеарч
Жоурнал фор Интердисcиплинарй Студиес (CАРЖИС). – 2022. – Т. 2. – №. 10. –
С. 293-300.
10.
Ғанибоев И. Д. и др. МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИДА ЕНГИЛ
АТЛЕТИКА
МАШҚЛАРИНИ
ЎЗИДА
МУЖАССАМЛАШТИРГАН
ХАРАКАТЛИ ЎЙИНЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ ОРҚАЛИ БОЛАЛАРНИ
ЖИСМОНИЙ СИФАТЛАРНИ ТАРБИЯЛАШ //Cентрал Асиан Ресеарч Жоурнал
фор Интердисcиплинарй Студиес (CАРЖИС). – 2022. – Т. 2. – №. 10. – С. 286-293.
11.
Хўжамкелдиев Г. С. эт ал. АҲОЛИ ЎРТАСИДА ОММАВИЙ ЮГУРИШНИНГ
АҲАМИЯТИ //Cентрал Асиан Ресеарч Жоурнал фор Интердисcиплинарй
Студиес (CАРЖИС). – 2022. – Т. 2. – №. 10. – С. 120-125.
12.
Ғанибоев И. Д. эт ал. УЗУНЛИККА САКРОВЧИЛАРНИ ТАЙЁРЛАШ
САМАРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШ //Эдуcатионал Ресеарч ин Универсал
Сcиенcес. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 725-729.
13.
Ғанибоев И. Д. эт ал. ЁШ ЕНГИЛ АТЛЕТИКАЧИ СПОРТЧИЛАРНИ
УЗУНЛИККА
САКРАШ
ТУРИГА
САРАЛАШДА
ЖИСМОНИЙ
СИФАТЛАРИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ //Эдуcатионал Ресеарч ин Универсал
Сcиенcес. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 736-741.
14.
Ғанибоев И. Д. эт ал. ҚИСҚА МАСОФАГА ЮГУРИШ ТЕХНИКАСИНИ
БОШЛАНГ ЪИЧ ТАЙЁРГАРЛИК БОСҚИЧИ СПОРТЧИЛАРИГА О ЪРГАТИШ
САМАРАДОРЛИГИ //Эдуcатионал Ресеарч ин Универсал Сcиенcес. – 2023. – Т.
2. – №. 14. – С. 730-735.
15.
Ғанибоев И. Д. эт ал. Г ЪОВЛАР ОША ЮГУРУВЧИЛАРНИ МУСОБОҚАЛАРГА
ТАЙЁРЛАШ ТИЗИМИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ //Эдуcатионал Ресеарч ин
Универсал Сcиенcес. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 718-724.
16.
Мухиддин ўғли К. Ф. Модерн Метҳодс оф Организинг Траcк анд Лонг Жумперс
ат тҳе Инитиал Препараторй Стаге //Веб оф Семантиcс: Жоурнал оф
Интердисcиплинарй Сcиенcе. – 2024. – Т. 2. – №. 3. – С. 34-38.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
883
17.
КАРИМОВ Ф. БОШЛАНГ ЪИЧ ТАЙЁРЛОВ БОСҚИЧИДАГИ УЗУНЛИККА
САКРОВЧИЛАРНИ
ЙИЛЛИК
МАШГ
ЪУЛОТЛАРИНИ
РЕЖАЛАШТИРИШДАГИ МУАММОЛАР //Неwс оф тҳе НУУз. – 2024. – Т. 1. –
№. 1.10. – С. 88-91.
18.
Каримов Ф. БОШЛАНГ ЪИЧ ТАЙЁРГАРЛИК БОСҚИЧИДАГИ УЗУНЛИККА
САКРОВЧИЛАРНИ ИНТЕРФАОЛ О ЪЙИНЛАР ОРҚАЛИ ЖИСМОНИЙ
ТАЙЁРГАРЛИГИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ //Модерн Сcиенcе анд Ресеарч. –
2024. – Т. 3. – №. 12. – С. 638-642.
19.
Каримов Ф. УЗУНЛИККА САКРОВЧИ СПОРТЧИЛАРНИ АНАТОМИК
МОРФОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ //Модерн Сcиенcе анд Ресеарч. – 2024. – Т. 3.
– №. 12. – С. 632-637.
20.
Каримов Ф. ПРОБЛЕМС ИН ТҲЕ ОРГАНИЗАТИОН ОФ ТҲЕ ТРАИНИНГ
ПРОCЕСС, ТҲЕ УСЕ ОФ ТООЛС АНД ТҲЕ ПЛАННИНГ ОФ ТРАИНИНГ ОФ
ЛОНГ ЖУМПЕРС ИН ТҲЕ ИНИТИАЛ ТРАИНИНГ СТАГЕ //Ментал
Энлигҳтенмент Сcиентифиc-Метҳодологиcал Жоурнал. – 2024. – Т. 5. – №. 08. –
С. 141-147.
21.
КАРИМОВ Ф. БОШЛАНГ ЪИЧ ТАЙЁРЛОВ БОСҚИЧИДАГИ УЗУНЛИККА
САКРОВЧИЛАРНИ
ЙИЛЛИК
МАШГ
ЪУЛОТЛАРИНИ
РЕЖАЛАШТИРИШДАГИ МУАММОЛАР //Неwс оф тҳе НУУз. – 2024. – Т. 1. –
№. 1.10. – С. 88-91.
22.
Мухиддин ўғли К. Ф. Модерн Метҳодс оф Организинг Траcк анд Лонг Жумперс
ат тҳе Инитиал Препараторй Стаге //Веб оф Семантиcс: Жоурнал оф
Интердисcиплинарй Сcиенcе. – 2024. – Т. 2. – №. 3. – С. 34-38.
