May, 2025-Yil
797
QORONG’ULIKDA YONGA SO’NGI SHAM: MUNAVVARQORI
ABDURASHIDXONOV
Toshpo’latova Shahnoza Shuhratovna
Osiyo xalqaro universiteti, “Ijtimoiy fanlar va texnika fakulteti
Tarix va filologiya kafedrasi o’qituvchisi.
Xamidova Marjonabonu Umid qizi
Tarix ta’lim yo’nalishi ikkinchi bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15521446
Annotatsiya.
Mazkur maqola jadidchilik harakati yetakchilaridan biri — Munavvarqori
Abdurashidxonovning fojiali, ammo ibratli hayot yo‘liga bag‘ishlanadi. “Qorong‘ulikda yongan
so‘nggi sham” misolida muallif jadidlar orzusi, ularning ma’rifat yo‘lidagi kurashi va sovet
totalitar tuzumi tomonidan yo‘q qilingan milliy ziyolilar fojiasini yoritadi. Maqolada
Munavvarqorining pedagogik, ijtimoiy va siyosiy faoliyati bilan bir qatorda, uning millat taqdiri
yo‘lidagi fidoyiligi zamonaviy nuqtai nazardan baholanadi. Asar tarixiy haqiqatni ochib berish
bilan birga, bugungi avlodni xabardorlik, xotira va mas’uliyat ruhida tarbiyalashni maqsad
qiladi.
Kalit so’zlar:
Toshkent, Darxon, Yunusxon, Tarjimon, Rushdiya, muxtoriyat, gazeta, chor
ma’muriyati, usuli jadid, fiqh, Lenin maktabi.
Buyuk tariximizda bizlar ham, bizlardan keying avlodlarimiz ham, chet ellarda hamisha
qadrlaydigan buyuk ajdodlarimiz juda ham koʻp. Shulardan biri mamlakatimizdagi jadidchilik
harakatining yetakchilaridan biri Munavvar qori Abdurashidxonovdir. Ulugʻ jadid 1878-yil
Toshkent shahrining Shayx Xovandi Tahur dahasi, Darxon mahallasidagi elga taniqli oilada
dunyoga keldi. Uning padari buzrukvori Abdurashidxon Sotiboldixon Olimxon oʻgʻli madrasa
mudarrisi edi. Volidayi mehriboni otinoyi Xosiyatxon (1845-1931) Xonxoʻja Shorahimxoʻjayev
(1841-1941)ning qizlari edi. Ular kichkina jadidga Munavvar, ya’ni nurli va nur bilan yoʻgʻrilgan
degan ma'noni anglatuvchi ism qoʻyishadi. Munavvarning otasi Abdurashidxon oʻz hovlisida
maktab ochib, 40 nafar ilmga chanqoq oʻquvchilarga dars berar edi. Onasi Xosiyatxon ham shu
hovlida bir-biridan goʻzal boʻlgan xotin-qizlarni oʻqitib, ularga bilim bergan. 1885-yilda
Munavvar 7 yoshga kirganda padari buzrukvori olamdan koʻz yumdi. Abdurashidxon va
Xosiyatxon 3 oʻg’il koʻrishgan edi. Kattasi A'zamxon (1872-1919), oʻrtanchasi Muslimxon (1875-
1954), kichigi Munavvar edi. Munavvar yoshligidan oʻtkir zehnli, akalari qatori ilmga chanqoq
boʻlib oʻsdi. U onasidan boshlangʻich ta'limni oldi. Undan soʻng, dastlab Toshkentda Yunusxon
madrasasida oʻqiydi. Keyin esa oʻn yoshlarida Buxoroga borib, u yerdagi madrasalardan birida
besh yil hadis va fiqh ilmi tahsiliga beriladi.
Toshkentga qaytib Darxon mahallasi masjidida imomlik qiladi. Ilk bor mustaqil faoliyat
yuritib, xalqqa islom ilm nurini yoydi. U diniy, dunyoviy va ijtimoiy-siyosiy mazmundagi
kitoblarni, jurnal va gazetalarni sevib, qunt bilan oʻqiydi. Ayniqsa, jadidchilikning "otasi"
Ismoilbek Gaspirali Qrimda chop etayotgan "Tarjimon" (1883-1914) gazetasi Munavvarning
millatparvar, xalqchil boʻlib yetishishiga katta ta’sir qiladi.
Bilimga chanqoq jadid XIX asrning 90-yillarida Ismoilbek Gaspirali tomonidan Qrimda
joriy qilingan "usuli jadid"—"usuli savtiya" (tovush usuli)ga asoslangan yangi maktab ochishga
May, 2025-Yil
798
bel bogʻlaydi. Ammo, unga chor ma'muriyati, rus ziyoli missionerlari, mahalliy musulmon
mutaassiblari qarshilik qiladi. Juda katta mehnat va turli ta'qiblarga qaramasdan 23 yoshida oʻz
uyida 1901-yil Turkistonda birinchilar qatorida jadid maktabini ochishga muyassar boʻladi. Unda
bolalar oʻqish-yozishni olti oyda o‘rganib toʻla savodli boʻladi. Buning uchun usuli qadim—eski
an'anaviy maktablarda esa besh yil vaqt sarflanar edi. Oʻz mehnatidan toʻla ma'naviy qoniqish
hosil qilgan va ilgʻor usulning natijalarini chuqur his etgan Munavvar qori asosiy e'tiborni xalqqa
ma'rifat tarqatishga, shuningdek, chorizm mustamlakasining xilma-xil nayranglariga qaratdi.
Inqilobdan oldin u bu "qilmishi" uchun bir necha bor chor amaldorlari tomonidan ta'qib
qilinadi, surgun qilinishi haqida ogohlantiriladi, ammo bu tahdidlar jasur jadidni sira choʻchita
olmas edi.Munavvar qori birgina maktab bilan cheklanib qolmay, yana bir nechta xususiy jadid
maktablarini ochdi. U yanada oldinga qadam tashlab, birinchi boʻlib, ikki yillik "Rushdiya" jadid
maktabini ochib, hozirgi milliy dunyoviy oʻrta maxsus ta'limga asos soldi. Bu maktab ham juda
keng miqyosda boshqa joylarda tez rivojlanib, hatto sovet davrida ham asqotdi. Hatto "Lenin
maktabi", "Muxtoriyat maktabi" deb nomlandi. Maorif taraqqiyotiga qoʻshgan boshqa xizmatlari
evaziga Munavvar qori mahalliy sovet hukumatining 1923- yil 7-martdagi e'tirof etilgan qaroriga
koʻra, "Maorif qahramoni" univoniga sazovor boʻldi. Munavvar qorining "Rushdiya" maktabida
juda koʻp qiyinchiliklar bilan Turkiston general-gubernatorligidan rus tilini oʻqitishga ruxsat oladi.
Rus tili bilan birga, diniy va dunyoviy ta'lim, ya'ni ijtimoiy-gumanitar va tabiiy bilimlar
chuqur oʻqitildi. Mazkur maktabni bitirganlar xorijiy oʻquv yurtlarida oʻqidilar, mahalla
masjidlarida imom, oʻsha davr korxona va tashkilotlarida ish yurituvchi kabi mutaxassisliklarda
ishlay boshladilar. Munavvar qori Abdurashidxonovning ikki bosqichli jadid maktablari pullik
boʻlgan, har bir bola uchun ota-onasi 50 tiyindan bir yarim soʻmgacha toʻlov qilishi lozim boʻlgan.
Ammo, xursandchiligidan 3 soʻmdan ko'p toʻlov qilganlar ham boʻlgan. Xullas, jadid
maorifning moddiy asosini xalqning oʻzi ta'minladi. Munavvar qori jadid maktablari uchun dastur
va darsliklarni ham ilk bor oʻzi ishlab chiqdi. Xullas, jadid maorifining moddiy asosini xalqning
o’zi ta’minladi. Munavvar qori jadid maktablari uchun dastur va darsliklarni ham ilk bor o’zi ishlab
chiqdi. Masalan, “Adibi avval”-alifbo darsligi (1907), “Adibi soniy”(1907) -O’qish kitobi, “Yer
yuzi”-3-4-sinflar uchun Geografiya darsligi, “Havoyiji diniya”, “Til saboqlari” (1925) darsliklari,
“Tajvid”- Qur’on harflarini o’qish qoidalari va “Sabzavor” adabiy to’plami vaboshqa shu kabilar.
Bular qayta-qayta chop etilib, juda keng tarqaldi. Ammo bu osonlikcha yuz bermadi.
Munavvar qori va, umuman, jadidlar o’ta jiddiy ikki qarama-qarshi ijtimoiy-siyosiy kuch
bilan to’qnash keldi. Birinchisi, mustamlakachilik siyosati bo’lsa, ikkinchisi, shu siyosatga itoatda
bo’lgan mahalliy ulamo va ziyolilar orasidagi ba’zi bir jaholatparastlik bo’ldi. Aslida, Munavvar
qori va boshqa jadidlar islomning sof, ma’rifat v ilm-fan dini ekanligini himoya qilib, ochiq
tanqidiy fikrlar bilan jadid matbuotida maqolalar e’lon qildilar. Masalan, Munavvar qori 1906-yil
14-iyunda “Taraqqiy” gazetasida bosilgan “Bizni(ng) jaholat-jahli murakkab” maqolasida “Ko’p
dindoshlarimizni ko’ramizki, o’z farzandlarini aslo maktabga bermay, … dunyo va oxirat saodati
olg’an ilm va maorifdin mahrum qilmoqdan hech bir ibo qilmaslar”, deb yozadi.
Tarixiy voqealarga asoslanib shuni aytish lozimki, Munavvar qori Abdurashidxonov Milliy
uyg’onish-jadidchilik harakatining asosiy yetakchilaridan biri bo’lib, qadim islom tamaddunni
mamlakatimizda qayta tiklanishiga kata hissa qo’shdi. Shaxsan uning o’zi yangi tamaddunning
eng muhim poydevori-hozigi uch bosqichli Milliy ta’lim tizimiga bevosita asos soldi.
May, 2025-Yil
799
U matbuot millatni uyg’otuvchi vosita ekanligini yaxshi anglagan holda bir maqsadidan
qaytmaydi. Bir uchrashuvda Fansurollobek Munavvar qoriga davlatga qarshi fikrlar uchun surgun
qilinishi mumkinligini aytadi. Shunda u shunday javob beradi: “Men surgun qilishlariga
achinmayman, xalqni matbuotsiz qoldirganlariga achinaman”. Munavvar qori 1915-yil mart
oyida Abdurahmon Sayyoh Sodiqov nomiga rasmiylashtirib Toshkentda chiqa boshlagan “Al-
Isloh” jurnaliga asos soldi. Jurnalning bir sonida bank bilan bog’liq sudxo’rlik haqida material
bosiladi. Shunda 1916-yil 23-aprelda Turkiston maxfiy bo’limiga chaqirilib, undan “Banklar
xususidagi savolga javob”ga o’xshash maqola joylashtirsam, Turkiston o’lkasidan “surgun
qilinaman” degan mazmunda tilxat yozdirib oladi. 1917-yil Fevral inqilobidan so’ng “Turkiston
viloyatining gazeta” Munavvar qorining qo’liga o’tadi. U gazetani “Najot” deb qayta nomlaydi.
Shunda gazetaning sobiq rahbari N.P.Ostrumov norozi bo’lib yozadi: “34 yil mobaynida
sartlarning ruslarga yaqinlashtirish va o’ziga xosligini saqlash”ga… amal qilib kelgan “viloyat
gazetasi”… Munavvar qori qo’liga o’tib ketdi”. Xullas, jadidchilik harakatiga o’xshashi yo’q. XIX
asr oxiri-XX asr boshidagi buyuk hodisa edi. U garchand tub mi milliy xarakterga ega, o’z millati
manfaati va taraqqiyoti uchun kurashgan bo’lsa-dabirinchidan, tor doiradagi milliylikdan mutlaqo
xolis, millatlararo birlik va bagʻrikenglik, umuminsoniy mazmun-mohiyat kasb etdi. 1928-yilning
boshlarida SSSR Xalq Komissarlari qoshidagi Siyosiy boshqarmaning Oʻrta Osiyodagi muxtor
vakilligi boʻlimi boshligʻi Belskiy Munavvar qorini chaqirib, jadidchilik harakati haqida toʻliq
ma'lumot qoldirish hamda siyosiy mavqeni yaxshilash umidida jadidchilik harakati haqida u paydo
boʻlgandan Fevral inqilobigacha, undan Oktabr toʻntarishigacha va shoʻro davridan iborat uch
qismli qilib yozish uchun reja tuzadi. Buni Belskiy ma'qullaganidan soʻng oʻz xotiralarini yoza
boshlaydi-da, undan moddiy yordam soʻrab shoʻroga qilgan xizmati uchun nafaqa talab qiladi,
lekin hech bir natija boʻlmaydi. Reja boʻyicha birinchi qism toʻla yozilib, ikkinchisi
oxirlayotganida, 1929-yil 6-noyabrda Belskiy bularni olib, Munavvar qorining uyida tinted
oʻtkazadi va "xalq dushmani" degan nohaq ayblov bilan uni qamoqqa oladi. Bundan tashqari, yana
jami 87 kishi "Munavvar qori guruhi" nomi ostida xalq dushmani sifatida qamoqqa olingan edi.
Ular Toshkentdan tergov qilinib, Moskvaga olib ketiladi. 1931-yil 24-aprelda ular ustidan
hukm chiqariladi va 15 tasi Munavvar qori bilan birga otuvga hukm qiladi. Qolganlari sovuq
oʻllalarga uzoq muddatlarga surgun qilinadi. Keyingi ma'lumotlarga koʻra, 271 ta sobiq
ma'rifatparvar jadid qatagʻon qilingan. Munavvar qori qamoqxonada boshqalardan ajratilib,
alohida xonada saqlangan va undan xotiraning uchinchi qismini Munavvar qorining GPUdagi
"delo"sida ruscha tarjimasi mavjud. Bu "delo"ni kamida oʻzbekchaga agʻdarib 2001-yilda ilk bor
kitob holida chop ettirdi. Asl nusxasini esa, Sirojiddin Ahmedov Munavvar qorining "Tanlangan
asarlar"i bilan birgalikda 2003-yilda e'lon qildi. Xotiralarning dastlabki ikki qismi hali topilmadi.
Ularda Milliy uygʻonish-jadidchilik harakati tarixning eng asl qaymogʻi aks ettirilgan
boʻlsa kerak.
Xulosa qilib aytganda, Munavvar qori Abdurashidxonov o’zi yetakchi bo’lgan milliy
uyg’onish-jadidchilik harakatining jamoat va siyosat, madaniyat va ma’rifat arbobi sifatida hozirgi
milliy adabiyot, matbuot, jurnalistikaning yuzaga kelishi va rivojlanishiga kattagina hissa
qo’shgan atoqli va buyuk tarixiy shaxs edi. Sovet hukumatining tazyiqlariga qaramasdan, maqsadi
sari intilgan ma’rifatvar inson edi. To’g’ri biz u davrda nima bo’lgani haqida faqat kitoblardan
o’qiganmiz, xolos.
May, 2025-Yil
800
U davrda yashab ko’rmaganmiz. Jadidlarga qilingan adolatsizlar, jabr-zulmlarni bizga
qilishganda edi, biz maktablar ochich u yoqda tursin, hattoki, o’zimiz bilimsiz bo’lib, hayotda
maqsadi yo’q insonga aylanib qolar edik. Ular Vatanimizni, xalqimizni chor hukumati tomonidan
botqoqlikka, zulmatga botib ketayotgan o’zligimizni nur sari, yorug’lik sari olib chiqishga harakat
qilgan buyuk shaxslar edi. Zero, bu harakatlar bizning hozirgi hayotimizda yashashimiz uchun
poydevor bo’lib xizmat qildi!
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Абдурашидхонов М. Хотираларимдан (Жадидчилик тарихидан лавхалар).-
Тошкент:Шарк,2001.
2.
Абдурашидхонов М. Танланган асарлар (Нашрга тайёрловчи С.Ахмедов).—Т.:
Маънавият, 2003.
3.
Абдурашидхонов М. "Мен сендаман". Асарлар (иккинчи, тўлдирилган нашри).—
Тошкент: Info Capital Group, 2019ошкент:Шарк,2001.
4.
Toshpo’latova, S. (2025). BO’LAJAK TARIX O’QITUVCHILARINING PEDAGOGIK-
PSIXOLOGIK
TAYYORGARLIGINING
UMUMIY
KONTSEPTSIYASI
VA
AHAMIYATI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 481-484.
5.
Toshpo’latova, S. (2025). FOROBIYNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA
O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA QIZIQTIRISH METODIKASI. Modern Science
and Research, 4(1), 177-186.
6.
Toshpo’latova, S., & Tursunova, S. (2025). TURKISTONDAGI–BIRINCHI
DRAMMA.
Modern Science and Research
,
4
(3), 468-480.
7.
Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ
ALLOMALARINING DIDAKTIK QARASHLARI. Modern Science and Research,
3(12), 985-993.
8.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Sadullayev, U. (2024). TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI. Modern Science and Research, 3(12), 994-1003.
9.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–
QADRIYATLAR BESHIGI. Modern Science and Research, 3(12), 1228-1238.
10.
Toshpo'latova
Shaxnoza
Shuhratovna.
(2024).
ILK
UYG'ONISH
DAVRI
NAMOYONDALARNING DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O'QUVCHILARNI
TARIX FANIGA QIZIQTIRIS METODIKASI.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14520996
11.
Toshpo’latova, S. (2024). TARIX FANINI O’QITISHDA SAMARALI METODLAR.
Modern Science and Research, 3(11), 774-782.
12.
Тошполатова, Ш. (2024). THE PRESENT IRANIANS. Журнал универсальных
научных исследований, 2(5), 453-462.
13.
Toshpo’latova, S. (2024). BUXORODAGI SAROYLAR. Modern Science and Research,
3(5), 522-529.
14.
Toshpo’latova, S. (2024). O’RTA ASRLARDA OILA PEDAGOGIKASIGA OID
FIKRLAR. Modern Science and Research, 3(12), 353-361.
15.
Toshpo’latova, S., & Xudoyqulov, S. (2024). History And Ethnology Of Olot District.
Modern Science And Research, 3(5), 148-151.
May, 2025-Yil
801
16.
Toshpo’latova, S., & Jo’rayeva, M. (2024). HISTORY AND ARCHITECTURAL
MONUMENTS OF JONDOR DISTRICT. Modern Science and Research, 3(2), 447-450.
17.
Qizi, R. S. S., Shukhratovna, T. S., & Karamatovna, M. A. (2024). Implementation of
Education and Protection of Children's Rights in the age of Technology. SPAST Reports,
1(7).
18.
Shuhratovna, T. S. (2024). Linguistic Anthropology. European Journal Of Innovation In
Nonformal Education, 4(3), 432-437.
19.
Toshpo‘latova, S. S., & Naimov, I. N. (2023). MS ANDREYEV–O’RTA OSIYO
XALQLARI ETNOGRAFIYASINING YIRIK OLIMI. Innovations in Technology and
Science Education, 2(8), 1214-1222.
20.
Toshpo’latova, S., & Tursuntoshova, S. (2024). Khoja Abdulkholiq Gijduvani. Modern
Science and Research, 3(2), 87-93.
21.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics Of Ethnologies Of Bukhara. Modern Science
and Research, 3(2), 1004-1011.
22.
Toshpo’latova, S. (2024). Ethnolinguistics. Modern Science and Research, 3(2), 500-507.
23.
Toshpo’latova, S. (2024). Religious Anthropology. Modern Science and Research, 3(1),
504-510.
24.
Shakhnoza Shuhratovna, T. (2023). MS Andreyev’S Way Of Life. American Journal of
Language, Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769), 1(10), 655-659.
25.
Shuhratovna, T. S. (2023). Ethnological Analysis Of National Costumes And Rituals Of
Tajiks In The Works Of MS Andreyev. International Journal Of History And Political
Sciences, 3(12), 42-47.
26.
Toshpo’latova, S. (2023). MS Andreyev-Scientific Career. Modern Science and Research,
2(12), 801-807.
27.
Shuhratovna, T. S. (2023). Etymology Of Tajik Marriage Ceremony. International Journal
Of History And Political Sciences, 3(11), 17-23.
28.
Toshpo’latova, S., & Ashurova, G. (2023). THE HISTORY AND DESCRIPTION OF
THE WORK OF MS ANDREYEV-" ARK BUKHARI". Modern Science and Research,
2(9), 404-409.
29.
Toshpo’latova, S. (2023). ETHNOLOGICAL ANALYSIS OF CALENDRICAL
CALCULATION AND LENGTH MEASUREMENTS OF KHUF VALLEY TAJIKS IN
THE RESEARCHES OF MS ANDREYEV. Modern Science and Research, 2(10), 291-
299.
30.
Toshpo’latova, S. (2023). A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE
TAJIKS OF AFGHANISTAN. Modern Science and Research, 2(9), 84-89.
31.
Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). Marriage Ceremony Of Tajiks In The Work Of
Mikhail Stepanovich Andreyev “Tadjiki Dolini Khuf”. International Journal of Intellectual
Cultural Heritage, 3(1), 12-16.
32.
Toshpo‘latova, S. S. (2023). Tojiklar Milliy Kiyim-Kechaklari Va “Beshmorak”
Marosimining Etnologik Tahlili. Scholar, 1(28), 395-401.
33.
Toshpo’latova, S., & Hoshimova, M. (2025). BERUNIY VA UNING DIDAKTIK
QARASHLARI. Modern Science and Research, 4(1), 344-351.
May, 2025-Yil
802
34.
Toshpo’latova, S. (2024). ILK UYG’ONISH DAVRI NAMOYONDALARNING
DIDAKTIK QARASHLARI ASOSIDA O’QUVCHILARNI TARIX FANIGA
QIZIQTIRISH METODIKASI. Modern Science and Research, 3(12), 643-651.
35.
Muyiddinov, B., Toshpo‘latova, S., & Gadayeva, M. (2025). TEMURIYLAR DAVRIDA
KUTUBXONACHILIK, HUJJATCHILIK VA ISH YURITISHNING O’ZIGA XOSLIGI.
Modern Science and Research, 4(2), 97-105.
36.
Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Muyiddinov, B. (2025). BO’LAJAK
O’QITUVCHILARNING
PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
TAYYORGARLIGINI
TARKIB TOPTIRISH MODELI. Modern Science and Research, 4(2), 106-116.
37.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Muyiddinov, B. (2025). TARIX DARSLARINI
OQITISHDA INTERFAOL METODLARNING AHAMIYATI. Modern Science and
Research, 4(2), 87-96.
38.
Toshpo‘latova, S. (2025). O’QITUVCHILARNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
TAYYORGARLIGINI TARKIB TOPTIRISH MODELINING MAZMUNI VA
AHAMIYATI. Modern Science and Research, 4(2), 581-590.
39.
Toshpo‘latova, S. (2025). BO’LAJAK TARIX O’QITUVCHILARINING PEDAGOGIK-
PSIXOLOGIK TAYYORGARLIGI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 235-245.
40.
Toshpo’latova, S., & Tursunova, S. (2025). MAHMUDXO’JA BEHBUDIY-O’ZBEK
JADIDCHILIGINING ASOSCHISI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 770-781.
41.
Toshpo‘latova, S. (2025). TARIX DARSLARIDA INNOVATSION METODLARDAN
FOYDALANISH:
ZAMONAVIY
YONDASHUVLAR.
Modern
Science
and
Research
,
4
(5), 561-567.
42.
Toshpo’latova, S. (2025). BUXORO AMIRLIGINING HAYOT TARZI.
Modern Science
and Research
,
4
(4), 429-438.
43.
Toshpo‘latova, S. (2025). BO’LAJAK TARIX O’QITUVCHILARINING PEDAGOGIK-
PSIXOLOGIK TAYYORGARLIGINI SHAKLLANTIRISH: NAZARIY VA AMALIY
JIHATLAR.
Modern Science and Research
,
4
(4), 385-394.
44.
Gadayeva, M. (2025). TARIX DARSLARIDA OQUVCHILARNING BILIM, MALAKA
VA KONIKMALARINI HOSIL QILISH VA BAHOLASH.
Modern Science and
Research
,
4
(5), 792-800.
45.
Gadayeva, M. (2025). TARIXIY BILIMLARNI SHAKLLANTIRISH JARAYONI VA
TARIX DARSLARINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI.
Modern
Science and Research
,
4
(4), 1423-1431.
46.
Gadayeva, M. (2025). SOMONIYLAR DAVRIDAGI DEVONLAR VA BUGUNGI
O‘ZBEKISTON
RESPUBLIKASI
VAZIRLIKLARINING
TAQQOSIY
TAHLILI.
Modern Science and Research
,
4
(4), 381-388.
47.
Gadayeva, M. (2025). CHOLPONNING SHERLARIDA ERK, OZODLIK VA OZLIK
MASALALARI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 549-563.
48.
Gadayeva,
M.
(2025).
ABDULHAMID
CHOLPONNING
JADIDCHILIK
HARAKATIDAGI ORNI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 1013-1019.
May, 2025-Yil
803
49.
Gadayeva, M. (2025). TURKISTONLIK GENERAL AYOL, MILLAT ONASI-
QURBONJON
DODXOHNING
MARD,
JASUR
VA
VATANPARVARLIGI
HAQIDA.
Modern Science and Research
,
4
(1), 344-352.
50.
Gadayeva, M. (2024). MARKAZIY OSIYODA JADID AYOLLARI TARIXI.
Modern
Science and Research
,
3
(12), 652-658.
51.
Muxamedovna, G. M. (2024). Millatimiz Faxri-Buxoro Ma’rifatparvari.
Miasto
Przyszłości
,
52
, 557-562.
52.
Muxamedovna, G. M. (2024). TA’LIM SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA
AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARINING O ‘RNI.
TA'LIM VA
RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI
,
4
(5), 97-102.
53.
Mukhamedovna, G. M. (2024). The Sad Fate Of The Women Of Turkistan: About The
“Hujum” Movement And Its Impacts On Agriculture.
SPAST Reports
,
1
(7).
54.
Muxamedovna, G. M. (2023). MAKTABLARDA TARIX FANINI O'QITISH
AHAMIYATI.
Научный Фокус
,
1
(5), 178-180.
55.
Muxamedovna, G. M. (2023). TARIX FANINI O'QITISHDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISHNING
AHAMIYATI.
Научный
Фокус
,
1
(5), 175-177.
56.
Gadayeva, M. (2024). ABOUT THE HISTORY OF THE VEIL OR MEDIEVAL
WOMEN'S DRESS.
Modern Science and Research
,
3
(2), 1097-1103.
57.
Gadayeva, M. (2023). THE UNIQUE SIGNIFICANCE OF MASTERING SOCIAL
SCIENCES DURING THE DEVELOPMENT OF THE NEW UZBEKISTAN.
Modern
Science and Research
,
2
(10), 459-464.
58.
Universiteti, G. M. M. O. X. (2023). Uchinchi Renesans Davrida Ajdodlarimiz Merosini
Organish Orqali Integratsion Ta’Limni Yanada Takomillashtirish Tamoyillari: Часть 1
Том 1 Июль 2023 Год.
Лучшие интеллектуальные исследования
,
1
(1), 11-16.
59.
Gadayeva, M. (2024). Attack Action.
Modern Science and Research
,
3
(1), 1028-1033.
60.
Gadayeva, M. (2024). Effective Ways To Use The" Thoughtstorm" Method On The
Theme Of The" Eastern Renaissance" Era.
Modern Science and Research
,
3
(1), 1024-
1027.
61.
Muxamedovna, G. M. (2023). KREATIV YONDASHUV ASOSIDA DIDAKTIK
MATERIALLAR YARATISH MEXANIZMLARI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
,
21
(3), 12-14.
62.
Muxamedovna, G. M. (2023). Uchinchi renesans davrida ajdodlarimiz merosini organish
orqali integratsion ta’limni yanada takomillashtirish tamoyillari.
Образование наука и
инновационные идеи в мире
,
22
(1), 35-38.
63.
Muxamedovna, G. M. (2023). History Of Patriotic Women.
International Journal Of
History And Political Sciences
,
3
(12), 69-75.
64.
Muxamedovna, G. M. (2023). Innovatsion TaLim-Buyuk Kelajak Poydevori.
World
scientific research journal
,
17
(1), 74-76.
65.
Gadayeva, M. (2024). Effective Ways To Use The" Thoughtstorm" Method On The
Theme Of The" Eastern Renaissance" Era.
Modern Science and Research
,
3
(1), 1024-
1027.
May, 2025-Yil
804
66.
Gadayeva, M., & Ismoilova, Z. (2024). The Importance Of Studying The Science Of Youth
Psychology In Improving People'S Lives.
Modern Science and Research
,
3
(2), 676-683.
67.
Gadayeva, M., & Hamroqulova, N. (2024). The Basis Of The Use Of Development-
Pedagogical Skills In Pedagogical Activity.
Modern Science and Research
,
3
(2), 684-689.
68.
Gadayeva, M., & Sabriddinova, G. (2025). JADIDLAR FAOLIYATIDA XOTIN-
QIZLARNING ORNI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 648-655.
69.
Gadayeva, M., Toshpolatova, S., & Muyiddinov, B. (2025). TARIX DARSLARINI
OQITISHDA INTERFAOL METODLARNING AHAMIYATI.
Modern Science and
Research
,
4
(2), 87-96.
70.
Sadullayev, U., Gadayeva, M., & Toshpo‘latova, S. (2024). MAHALLA–
QADRIYATLAR BESHIGI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 1228-1238.
71.
Muxamedovna, G. M., Shuhratovna, T. S., & Shokir ogli, S. U. TARIX FANLARINI
OQITISHDA MUZEYLARNING ORNI.
72.
Toshpo‘latova, S., Gadayeva, M., & Sadullayev, U. (2024). SHARQ
ALLOMALARINING
DIDAKTIK
QARASHLARI.
Modern
Science
and
Research
,
3
(12), 985-993.
73.
Gadayeva, M., & Sabriddinova, G. (2025). BOBURNOMADA DIPLOMATIK
MUNOSABATLAR TALQINI.
Modern Science and Research
,
4
(3), 409-416.
74.
Uktamovna, N. G. (2024). STRATEGIES TO IMPROVE THE QUALITY OF HIGHER
EDUCATION SYSTEM.
Web of Teachers: Inderscience Research
,
2
(5), 223-228.
75.
Uktamovna, N. G. (2025). THE INTERCONNECTION OF EDUCATION, ECONOMIC
GROWTH, AND SOCIAL STABILITY.
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH,
MODERN VIEWS AND INNOVATIONS
,
1
(3), 68-71.
76.
Uktamovna, N. G. (2025). IMPLEMENTATION AND ADVANTAGES OF THE DUAL
EDUCATION SYSTEM IN UZBEKISTAN.
Modern education and development
,
20
(4),
14-19.
77.
Uktamovna, N. G. (2025). THE CONCEPT, CONTENT AND ESSENCE OF
COLLABORATION
BETWEEN
HIGHER
EDUCATION,
SCIENCE
AND
PRODUCTION.
Modern education and development
,
22
(4), 320-325.
78.
Navruzova, G. U. (2024). INNOVATION MANAGEMENT: IMPLEMENTING A
SUCCESSFUL STRATEGY.
American Journal of Modern World Sciences
,
1
(2), 28-36.
79.
Navruzova, G. U. (2024). ECONOMIC INDICATORS AND FACTORS IN
SUSTAINABILITY.
CONCEPTS,
BASIC
PRINCIPLES
AND
TYPES
OF
ECONOMIES.
American Journal of Modern World Sciences
,
1
(3), 12-22.
