1606
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA SERTIFIKATLASHTIRISH VA
LITSENZIYALASH TIZIMI
O’ljaboyev Mirzabek Uzoqboy o‘g‘li
Jizzax politexnika instituti
Metrologiya, standartlashtirish va sifatni boshqarish yo’nalishi magistri
https://doi.org/10.5281/zenodo.15531785
Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida sertifikatlashtirish va
litsenziyalash tizimining nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Maqolada tizimlarning
huquqiy asoslari, davlat boshqaruvi mexanizmlari, xalqaro standartlarga muvofiqligi,
shuningdek, so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan islohotlar va raqamlashtirish jarayonlari
ko‘rib chiqilgan. Sertifikatlashtirish va litsenziyalashning iqtisodiyotdagi roli, tadbirkorlik
muhitini tartibga solishdagi ahamiyati, shuningdek, iste’molchilar huquqlarini himoya
qilishdagi vazifalari yoritiladi. Tadqiqot O‘zbekiston sharoitida tizimni yanada takomillashtirish
istiqbollariga ham e’tibor qaratadi.
Kalit so‘zlar: Sertifikatlashtirish, litsenziyalash, davlat boshqaruvi, huquqiy-me’yoriy
baza, raqamlashtirish, iqtisodiyotni tartibga solish, tadbirkorlik muhitini rivojlantirish, xalqaro
standartlar.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida mahsulotlar va xizmatlar sifatini ta’minlash, iste’molchilarni
himoya qilish, tadbirkorlik subyektlari faoliyatini tartibga solish maqsadida sertifikatlashtirish va
litsenziyalash tizimi muhim ahamiyat kasb etadi. Bu tizimlar davlat boshqaruvi va iqtisodiyotni
tartibga solish vositasi bo‘lib, jamiyatda ishonchli, xavfsiz va me’yorlarga muvofiq mahsulotlar
hamda xizmatlar aylanmasini ta’minlashga xizmat qiladi.
O‘zbekiston Respublikasida mustaqillik yillaridan boshlab sertifikatlashtirish va
litsenziyalash bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirildi. Bu borada, bir tomondan,
xalqaro standartlar va tajriba asosida huquqiy-me’yoriy baza shakllantirildi, ikkinchi tomondan
esa, davlatning iqtisodiy ishtiroki bosqichma-bosqich kamaytirilib, raqobatdosh muhit yaratishga
e’tibor qaratildi. Ayni paytda bu tizimlar mamlakatning Jahon savdo tashkilotiga (WTO)
integratsiyalashuvi jarayonida ham muhim vositalardan biri sifatida ko‘rilmoqda.
Sertifikatlashtirish — mahsulot, xizmat yoki tizimning belgilangan talablarga, me’yoriy
hujjatlar va standartlarga muvofiqligini tasdiqlovchi tartibdir. O‘zbekiston Respublikasi
“Mahsulot va xizmatlarni sertifikatlashtirish to‘g‘risida”gi Qonun (1993-yil 28-dekabrda qabul
qilingan) asosida ushbu faoliyat rasmiy ravishda yo‘lga qo‘yilgan. Sertifikatlashtirish mahsulot
xavfsizligi, atrof-muhitni muhofaza qilish, energiya samaradorligi va boshqa ko‘rsatkichlar
bo‘yicha amalga oshiriladi. Sertifikatlar majburiy va ixtiyoriy shakllarda berilishi mumkin.
Majburiy sertifikatlashtirish, asosan, inson salomatligi, hayoti, mol-mulki va ekologik xavfsizlik
bilan bog‘liq mahsulotlarga nisbatan qo‘llaniladi.
Mazkur tizimda O‘zbekiston milliy sertifikatlashtirish organi sifatida “O‘zstandart”
agentligi muhim rol o‘ynaydi. Ushbu tashkilot mahsulotlarning xalqaro standartlarga
muvofiqligini ta’minlash, akkreditatsiyadan o‘tgan sinov laboratoriyalari va inspeksiya organlari
orqali tekshiruvlar o‘tkazish bilan shug‘ullanadi. Bugungi kunda O‘zbekiston ISO (Xalqaro
standartlashtirish tashkiloti), IEC (Xalqaro elektrotexnika komissiyasi) va boshqa bir qator
xalqaro tashkilotlarning a’zosi hisoblanadi, bu esa ichki standartlashtirish tizimini global talablar
bilan uyg‘unlashtirish imkonini bermoqda.
Bundan tashqari, so‘nggi yillarda sertifikatlashtirishda “bir darcha” tamoyili,
1607
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
raqamlashtirish va elektron hujjat aylanishi jarayonlari keng joriy etilmoqda. Bu esa tadbirkorlar
uchun byurokratik to‘siqlarni kamaytirib, ularga tez, sifatli va shaffof xizmatlardan foydalanish
imkonini yaratmoqda. “E-sertifikat” elektron tizimi orqali mahsulot sertifikatlarini olish,
ularning amal qilish muddatini tekshirish, qonuniyligini aniqlash kabi imkoniyatlar yaratilgan.
Litsenziyalash tizimi esa davlat tomonidan muayyan faoliyat turlarini amalga oshirish
uchun ruxsatnoma — litsenziya berish jarayonini anglatadi. Bu jarayon “Litsenziyalash
to‘g‘risida”gi Qonun asosida tartibga solinadi. Litsenziya beriladigan faoliyat turlari hayotiy
muhim sohalar bilan bog‘liq bo‘lib, ular inson salomatligi, xavfsizligi yoki davlat xavfsizligiga
ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Masalan, tibbiy xizmatlar, dori-darmon ishlab chiqarish, energetika,
geologik qidiruv, qurilish-pudrat ishlari kabi sohalar litsenziyalashga tortiladi.
Litsenziyalash
jarayoni
O‘zbekiston
Respublikasida
bosqichma-bosqich
soddalashtirilmoqda. Birinchidan, litsenziyalanadigan faoliyat turlari soni kamaytirilib, faqat
strategik va xavfli sohalar bilan cheklab qo‘yilmoqda. Ikkinchidan, litsenziya olish uchun talab
etiladigan hujjatlar ro‘yxati qisqartirildi, muddatlar aniq belgilandi va korrupsiyaviy xavflarni
kamaytirish choralari ko‘rilmoqda. Uchinchi muhim yo‘nalish — bu jarayonni to‘liq
raqamlashtirishdir. “Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali” (my.gov.uz) orqali hozirda
ko‘plab litsenziya turlarini elektron tarzda rasmiylashtirish imkoniyati mavjud.
Sertifikatlashtirish va litsenziyalash tizimlarining samarali faoliyat ko‘rsatishi
iqtisodiyotda tartib va adolatni ta’minlaydi, raqobat muhitini sog‘lomlashtiradi, iste’molchilar
huquqlarini himoya qiladi va eng asosiysi, xalqaro bozorlarga chiqish uchun zarur shart-
sharoitlar yaratadi. Ayniqsa, eksport salohiyatini oshirish uchun mahsulotlar va ishlab chiqarish
jarayonlarini xalqaro talablar asosida baholash imkoniyati — mamlakat iqtisodiyotining
barqarorligi uchun muhim mezondir.
Shuni ham alohida ta’kidlash kerakki, bugungi kunda O‘zbekiston hukumati tomonidan
xalqaro standartlarga muvofiqlikni ta’minlash bo‘yicha maxsus dasturlar ishlab chiqilmoqda.
Bunda, ayniqsa, kichik va o‘rta biznes subyektlariga metodik yordam, moliyaviy ko‘mak va
treninglar orqali sertifikatlashtirish va litsenziyalash talablariga javob berish imkoniyatlari
kengaytirilmoqda. Bu esa mamlakatda tadbirkorlik muhitini yaxshilash, sog‘lom raqobatni
rivojlantirish va iqtisodiy o‘sishni jadallashtirishga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston Respublikasida sertifikatlashtirish va litsenziyalash
tizimi iqtisodiyotni modernizatsiyalash, xalqaro bozorlarga integratsiyalashish va fuqarolarning
1608
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
huquqlarini ta’minlashda muhim mexanizm sifatida xizmat qilmoqda. Bu tizimni yanada
takomillashtirish, xolis va shaffof boshqaruv mexanizmlarini joriy etish, raqamli
texnologiyalarni chuqur integratsiyalash esa kelgusida islohotlarning uzluksizligini ta’minlaydi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi “Mahsulot va xizmatlarni sertifikatlashtirish to‘g‘risida”gi
Qonuni, 1993-yil 28-dekabr.
2.
O‘zbekiston Respublikasi “Litsenziyalash to‘g‘risida”gi Qonuni, 2018-yil 1-yanvar.
3.
“Davlat standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish tizimi to‘g‘risida”
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 2017-yil 30-may, PQ-3076.
4.
ISO 9001:2015 – Sifat boshqaruv tizimlari. Talablar.
5.
Abdullayev S., Qo‘qonov N. “Sertifikatlashtirish va litsenziyalash tizimlari: nazariy va
amaliy masalalar”, Toshkent, 2020.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi “Tadbirkorlik subyektlari faoliyatini
litsenziyalash tartibini soddalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori, 2022-yil 15-
aprel.
7.
Xalqaro savdo tashkiloti (WTO) hujjatlari va O‘zbekiston integratsiyasi jarayonlari,
2019.
8.
Murodov B. “O‘zbekistonda iqtisodiyotni tartibga solishda sertifikatlashtirish va
litsenziyalashning roli”, ilmiy maqola, 2021.
