1685
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
DZYUDO TEXNIKASIN JETILISTIRIWDIŃ TIYKARǴI WAZIYPASI HÁM TAKTIK
TAYARLAWDIN TÚRLI USILLARI
Sapargeldieva Sarvinoz
Ózbekistan mámleketlik dene tárbiyasi hám sport universiteti nókis filiali
https://doi.org/10.5281/zenodo.15540035
Annotatsiya. Bul basqıshdıń metodikaliq qásiyetleri tómendegilerden ibarat :
dzyudoshilar orınlanǵan háreketlerdiń turaqlılıǵın hám avtomatikalıqlıǵına umtılıwları kerek;
individual texnikanı zárúr jetiliskenlik dárejesine jetkiziw; dzyudoshilar tárepinen texnikalıq
háreketlerdi maksimal kúsh hám tezlik, anıqlıq hám puxtalıq menen orınlawǵa jerisiw.
Dzyudoshilarni texnikalıq tayarlaw basqıshları jıllıq cikllerdiń ulıwma dúzilisine sáykes keliwi
kerek. Birinshi basqısh tayarlıq dáwirdiń birinshi yarımına tuwrı keledi.
Tayanish sózleri: Dzyudoshilarni texnikalıq tayarlaw basqıshları jıllıq cikllerdiń ulıwma
dúzilisine sáykes keliwi kerek. Birinshi basqısh tayarlıq dáwirdiń birinshi yarımına tuwrı keledi.
Abstract. The methodological features of this stage are as follows: judokas should strive
for the consistency and automaticity of the performed movements; individual technique should
be brought to the necessary level of perfection; judokas should achieve the performance of
technical movements with maximum strength and speed, accuracy and thoroughness. The
technical training stages for judokas must correspond to the overall structure of the annual
cycles. The first stage corresponds to the first half of the preparatory period.
Keywords: The technical training stages for judokas must align with the overall structure
of the annual cycle. The first stage corresponds to the first half of the preparatory period.
Dzyudo texnikasın jetilistiriwdiń tiykarǵı waziypası -ılaqtırıwlardı taktik tayarlawdıń túrli
usıllarınan (qayta hújim, kisenlew, manevr qılıw hám t.b) paydalanǵande túrli jaǵdaylarda
(hújim, qorǵaw) túrli baslanǵısh pozitsiyalardan (stendlar, tutqıshlar) texnikalıq háreketlerdi
orınlaw sheberligin qáliplestiriw). Rafdagi texnikanı jetilistiriw (ózgeriwshen sharayatlarda
úyreniwden programmaǵa izbe-iz ótiw) duellarda ámelge asıriladı : bir tárepleme qarsılıqqa yega
shártli duellar; qolǵa alıw, Tori hám Uke pozitsiyalari, háreketlerdiń tábiyaatı (hújim, qorǵaw),
háreketler izbe-izligi (qarama-qarsılıq jobası), texnikalıq túrme-túrlıq, qarsılıq dárejesi; bir
tárepleme qarsılıq hám juwap texnikası menen shártli duellarni anıqlaw múmkin.
Bul basqıshdıń metodikaliq qásiyetleri tómendegilerden ibarat : dzyudoshilar orınlanǵan
háreketlerdiń turaqlılıǵın hám avtomatikalıqlıǵına umtılıwları kerek; individual texnikanı zárúr
jetiliskenlik dárejesine jetkiziw; dzyudoshilar tárepinen texnikalıq háreketlerdi maksimal kúsh
hám tezlik, anıqlıq hám puxtalıq menen orınlawǵa jerisiw. Dzyudoshilarni texnikalıq tayarlaw
basqıshları jıllıq cikllerdiń ulıwma dúzilisine sáykes keliwi kerek. Birinshi basqısh tayarlıq
dáwirdiń birinshi yarımına tuwrı keledi.
Ekinshi basqısh úlken oqıw ciklleriniń tayarlıq dáwirdiń ekinshi yarımınıń kóp bólegin
(arnawlı tayarlıq, jarıstan aldınǵı basqıshlar) óz ishine aladı. Úshinshi basqısh tayarlıq dáwirdiń
juwmaqlawshı bólegine tuwrı keledi hám jarıs dáwirine tuwrı keledi." Rossiya Federatsiyasida
dene tárbiyası hám Sport tuwrısında" Federal nızam sport shınıǵıwları basqıshlarınıń tómendegi
tastıyıqlanǵan atların názerde tutadı: sport hám salamatlandırıw basqıshı, dáslepki tayarlıq
basqıshı; shınıǵıw basqıshı (sport qánigeliklashuvi basqıshı); sport sheberligin asırıw basqıshı ;
joqarı sport uqıpı basqıshı.
Oqıw basqıshı eki bólek komponentti óz ishine aladı: dáslepki qánigeliklashuv basqıshı
(eki jılǵa shekem oqıtıw ); tereń oqıtıw basqıshı (eki jıldan artıq oqıtıw ). Dáslepki
1686
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
qánigeliklashuv basqıshında Dzyudoshilardiń optimal jası 14-15 jas, tereń tayarlıq basqıshında—
16 -17 jas. Oqıw basqıshınıń dzyudo shınıǵıwların tashkil jetiw metodikası belgilengen maqset
hám wazıypalarǵa muwapıq ámelge asıriladı. Shınıǵıwdıń bul basqıshınıń wazıypaları hám
tiykarǵı baǵdarı: kóp qırlı fizikalıq hám funktsional tayarlıq dárejesin asırıw ; dzyudo texnikası
hám taktikasi tiykarların ózlestiriw; jarıslarda qatnasıw arqalı báseki tájiriybesin yegallash.
Dáslepki qánigeliklashuv basqıshında dzyudo sabaqları quramında ılaqtırıw, bo'ǵilish
texnikası, bir tárepleme hám kóp jónelisli kombinatsiyalardı úyreniwge qaratılǵan hár qıylı
texnikalıq tayarlıq quralları ajıratılǵan. Texnikalıq tayarlıq sheńberinde dóretiwshilik wazıypalar
qollanıladı -belgili qarsilas menen duelning taktik rejesin dúziw, belgili texnikanıń
kombinatsiyaların ǵárezsiz túrde dúziw. Dáslepki qánigeliklashuv basqıshında texnikalıq tayarlıq
qurallarına 5, 4 Kyu texnikasın jetilistiriw hám 3 Kyu texnikasın úyreniw kiredi; 3,4 Kyu
kórsetiw kompleksin ámelge asırıwǵa tayarlıq; 3 KYu texnikası boyınsha kombinatsiyalardı
ózbetinshe islep shıǵıw.
Shuqur qánigeliklashuv basqıshında texnikalıq tayarlıq quralları: 5, 4, 3 Kyu texnikasın
jetilistiriw, 2 KYu texnikasın úyreniw, qosımsha úskeneler tiykarında 2-3 KYu kórsetiw
kompleksin ámelge asırıwǵa tayarlıq, 2 Kyu texnikası kombinatsiyaların ózbetinshe islep shıǵıw.
Izertlew sheńberinde texnikalıq tayarlıq natiyjeliligin bahalaw maqsetinde biz" urıs kórkem óneri
orayi" Olimpiada rezervleri qánigelestirilgen balalar hám óspirimler sport mektepte shınıǵıwdıń
ekinshi jılı daǵı oqıw toparı dzyudoshilarining texnikalıq tayınlıǵın bahaladıq. Tambov). Izertlew
úsh basqıshda ótkerildi: 2016 jıl oktyabr ayında, 2017 jıl yanvarda hám 2017 jıl aprelde. Sınaqta
23-13 jas daǵı 16 ul balalar qatnasıw jetiwdi.
Oqıw shınıǵıwları dawamında pedagogikalıq test sınaqları ótkerildi.
Pedagogikalıq testtiń mazmunı izertlewdiń maqsetleri menen belgilendi hám tg 2
dzyudoshilarining texnikalıq tayınlıǵınıń rawajlanıw dárejesi dinamikasın anıqlawǵa qaratılǵan
yedi. Texnikalıq tayarlıqtı baqlaw hám bahalaw Dzyudoshilardiń sheberligin anıqlawdan ibarat.
Oqıwdıń ekinshi jılı daǵı oqıw gruppalarında usınıs jetilgen oqıw materialı 3 KYu texnikasın
(jasıl qamar) úyreniw bolıp tabıladı. 3 KYu tiykarǵı texnikasınıń tiykarları: ılaqtırıw texnikası
(Nage-vaza), bólew háreketleri texnikası (Katame-vaza), qosımsha material — ılaqtırıw
texnikası (Nage-vaza) hám bólew háreketleri texnikası (Katame-vaza).
Studentler tárepinen ámelge asırilatuǵın texnikalıq háreketler sapasın bahalaw tabıslardıń
jaqsı kórsetkishi bolıp, olardı jáne de jetilistiriwge odaydı. Dzyudoda texnika dárejesin ózlestiriw
kriteryaları [5]: "zo'r" — texnikalıq háreketler anıq, birgelikte, juwmaqlawshı basqıshda
maksimal amplituda hám fiksatsiya menen ámelge asıriladı; "jaqsı" — texnikalıq háreketler kishi
keshigiwler menen, juwmaqlawshı basqıshda qabıllaw hám ustap turıwdı ámelge asırıwda
tutqısh tıǵızlıǵı jetkilikli bolmaǵan halda ámelge asıriladı; "qanaatlanǵan" - texnikalıq háreketler
sezilerli keshigiwler menen ámelge asıriladı, qabıllaw waqtında hám juwmaqlawshı basqıshda
qarsilasti ustap turǵanda ustawlar buz'ladı.
Texnikaleri toparına tıykarlanıp 3-Kyu tiykarǵı, TG 2 dzyudoshilarining texnikalıq
tayınlıǵı dinamikasın úyreniw ushın biz metodologiyaning xarakteristikası menen tómendegi
texnikanı (qadaǵalaw shınıǵıwları ) tańladıq. 1. Murabbań sırtqı tárepine ılgısh. Qolay shártler:
qarsilas ayaqların keń yoyadi, olardı qattı ustap turadı hám azmaz yegiladi. Atıwdı ózińizge
silkinıw arqalı tayarlaw múmkin, bul yesa qarsilastiń silkinıwǵa qarsılıq kórsetiwine alıp keledi.
Qabıl waqtında studentler keyin basıp chekinmasliklari kerek. Qabıldı ótkeriw. Silkinıw menen
bir waqıtta hújimshi qarsilas ayaǵınıń sırtından ayaǵın shıǵaradı, popliteal búklemdi keri
ayaǵınıń popliteal búrmesi menen ilib qóyadı, keyininen ayaǵın tısqarına shıǵarıp, ózine qaray
1687
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
uloqtiradi.
Ádetde qáteler:- hújimshi seriktiń ayaǵın ǵalınan jırtıp taslay almaydı ; - hújimshi ayaǵın
seriktiń ayaǵı arqasına qóyadı. 2. Qamar uslagichi menen kestirib taslang. Qolay shártler:
gúressheńlar jaqın aralıqta, qarsilas ortasha dárejede jeńis erisip atır. Tayarlanishi: tómenge
túsiw, tos súyeki tárepinen tepilgan ayaq tárepin yiqitish, ılaqtırıwǵa keri tárepke búklem, ashıq
ayaqtı yiqitish, ılaqtırıwǵa keri tárepke silkiw. Qabıldı ótkeriw. Orqangizni qarsilaske burang,
uzaq ayaǵıńızdı sannıń joqarı bólegine keyin basıp qaytarıń. Xarakterli qáte: qarsilasti ǵalınan
ajıratıw múmkin yemas. 3. Taban daǵı qaptal ayaq súyenishi (kúlreń). Qolay shártler: qarsilas tar
pozitsiyada turıptı. Qarsilas ayaqların kesip ótedi. Tayarlıq. Qarsilasti bir ayaǵina jigiltin. Qabıldı
ótkeriw. Palwanlar aldınǵı pozitsiyada. Kimononi shep qolı menen qarsilastiń oń tirsegi astınnan,
shep qolı menen oń dizesinen uslań.
Ol shep ayaǵı menen qaptal tárepke yuradi, magistral hám qolın keskin silkitib, qarsilasti
oń ayaǵına tartadı. Shep qolıńız menen shepke tartıwda dawam etin, shep saninizga otirin hám
shep ayaǵıńızdı aldınǵa alıp barıń, onı tabanǵa qoyın, sonda hújimshiniń shep baltırı qarsilastiń
oń ayaǵına bekkem basıladı. Qarsilas jigilganda, oń qolın shep qolı menen ılajı bolǵanınsha
ózine jaqınlaw tartıń hám oń qolı menen denesin iyterip, qarsilasti arqa táreptiń qiyiqi boylap —
oń jelkeden shep quyrıq. Xarakterli qáte: hújimshi qarsilas teń salmaqlılıqtan shiqpasdan aldın
ǵalına o'tiradi. 4. Shep ayaq astına burıw arqalı ayaq arqalı taslan. Qolay shártler: qarsilas
aldınǵa jigiladi yamasa hújimshini iyteredi.
REFERENCES
1.
Dzurenda V.. Struktura uchebnogo materiala nachal'noy taktikotexnicheskoy podgotovki
dzyudoistov. Avtoreferat dissertatsii kandidata pedagogicheskix nauk,- M., 1990,-22 s.
2.
Donchenko P. I.. Trenajernie texnicheskie sredstva podgotovki i kontrolya v basketbole.
Tashkent, 1984,-198 s.
3.
Dutov V. S. Individualizatsiya podgotovki dzyudoistov na osnove podbora sparring-
partnerov. Avtoreferat dissertatsii kandidata pedagogicheskix nauk,-M., 1985, 20 s.
4.
Eganov A. V. Sirotin A. O., Kamenin V. N., Gúreskin A. I. Struktura pokazateley
sportıvnogo masterstva dzyudoistov. Yejegodnik “Sportıvnaya bar'ba”, M., 1982,-S. 12-
14.
5.
Zatsiorskiy V. M., Aruin A. S., Seluyanov V. N. Biomexanika dvigatel'nogo apparata
cheloveka. FiS, M., 1981.
6.
Jumaniyazov, D., & Jumanov, B. (2024). MEKTEPKE SHEKEMGI BALALARǴA
HÁREKETLI OYINLARDAN PAYDALANIW ZÁRÚRLIGI HÁM ONIŃ MAQSETI,
WAZIYPALARI.
Modern Science and Research
,
3
(11), 546-550.
7.
Jumaniyazov, D., & Yuldashov, U. (2024). TÁJIRIYBELI BASKETBOLSHILARDIN
JARÍS
ISKERLIGINE
TEXNIKALÍQ
TAYARLÍǴÍ.
Modern
Science
and
Research
,
3
(12), 664-666.
8.
Jumaniyazov, D. (2024). DENE TÁRBIYASI SISTEMASINDA HÁR TÁREPLEME
TÁLIM HÁM TÁRBIYA BERIW USILLARI.
Modern Science and Research
,
3
(12),
396-400.
9.
Yuldashov, U. K., & Jumanıyazov, D. Q. (2024). FIZIKALIQ SAPALAR HÁM
OLARDIŃ BIR-BIRI MENEN FIZIOLOGIYALIQ BAYLANISLIǴINA SIPATLAMA.
