ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
91
SIFAT SO‘Z TURKUMINI O‘RGATISHDA ZAMONAVIY TA’LIM
TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Аtаxаnovа Mаnzurа Rаjаbboyevnа
Toshkent ijtimoiy innovatsiya universiteti o‘qituvchisi
e-mail: manzurarajabboyevna@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15589373
Annotatsiya.
Mаzkur tezisda sifat so’z turkumini o’qitishning dolzarbligi, mavzu
o’rgatilish jarayonida qo’llaniladigan samarali metodik yondashuvlarni aniqlash va amaliyotga
tatbiq etishdan iborat. Shuningdek, mavzuni o’rgatishda interaktiv va innovatsion usullarning
o‘rnini ko‘rsatish, dars jarayonida o‘quvchilarda sifat so‘z turkumiga doir bilim, ko‘nikma va
malakalarni shakllantirish yo‘llari tahlil qilindi.
Kalit so’zlar
: sifat, texnologiya, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, vizual
vositalar, insert, sinkveyn, video, animatsiya, interaktiv doska.
Аннотация
: Актуальность преподавания имя прилагательная в данной тезисии
заключается в выявлении и применении на практике эффективных методических
подходов, применяемых в процессе преподавания предмета. Также было
проанализировано место интерактивных и инновационных методов в преподавании
темы, пути формирования у учащихся знаний, умений и навыков по качественному
словарному ряду в процессе урока.
Ключевые
слова
:
прилагательний,
технологии,
информационные
и
коммуникационные технологии, визуальные эффекты, вставка, синквейн, видео,
анимация, интерактивная доска.
Annotation
: The relevance of the teaching of the qualitative word category in this thesis
consists in the identification and implementation of effective methodological approaches used
in the process of teaching the subject. It was also analyzed ways to show the place of interactive
and innovative methods in teaching the topic, to form knowledge, skills and competencies in
the qualitative word category in students during the course of the lesson.
Key words
: quality, technology, ICT, visual media, insert, sinkwein, video, animation,
interactive whiteboard.
Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish,
bilimlarni mustahkamlash hamda ta’limni qiziqarli va samarali qilish zamonaviy texnologiyalar
yordamida amalga oshiriladi. Ayniqsa, ona tili fanini, xususan, sifat so‘z turkumini o‘rgatishda
bu vositalardan to‘g‘ri va samarali foydalanish darsning sifatini oshiradi.
Zamonaviy ta’lim texnologiyalari o‘quvchilarning darsdagi faolligini oshiradi, mavzuni
chuqur anglashlariga yordam beradi va ular orasida hamkorlik muhitini shakllantiradi. Bu
texnologiyalar sirasiga axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT), interfaol o‘qitish
metodlari, klaster, aqliy hujum, insert, sinkveyn kabi metodlar kiradi. Ayniqsa, sifat mavzusi
kabi nazariy jihatdan murakkab bo‘lgan bo‘limlarni o‘zlashtirishda zamonaviy texnologiyalar
mavzuni tushunishni yengillashtiradi.
Masalan, multimedia vositalaridan foydalanish orqali sifatning qanday? qanaqa? qaysi?
kabi savollarga javob bo‘lishini, sifatlarning turli guruhlari, ularning ot bilan bog‘lanishini vizual
tarzda ko‘rsatish mumkin. Rangli slaydlar, grafiklar, video va animatsiyalar yordamida mavzu
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
92
jonli ifodalanganida o‘quvchining diqqat-e’tibori kuchayadi, materialni eslab qolish
osonlashadi.
Ona tili darslarida sifat so‘z turkumini o‘rgatishda vizual vositalardan foydalanish
o‘quvchilarning mavzuga bo‘lgan qiziqishini oshirish, ularni faollikka undash va mavzuni ongli
o‘zlashtirishlariga yordam beruvchi muhim metodlardan biridir. Vizual vositalar, asosan,
ko‘rish orqali ta’sir etuvchi, o‘quvchini mavzuga ruhiy va aqliy jihatdan jalb etuvchi usullardir.
Bu vositalar orqali mavzu nafaqat eshitish va tushunish orqali, balki idrok va ko‘rish orqali ham
mustahkamlanadi.
Sifatni o‘rgatishda ishlatiladigan vizual vositalar sirasiga slaydlar, diagrammalar, rasm va
suratlar, jadvallar, real predmetlar, animatsiyalar, rangli belgilar, interaktiv doska tasvirlari
kiradi. Bu vositalar yordamida mavzu o‘quvchiga sodda, tushunarli va ta’sirchan shaklda
yetkaziladi.
Masalan, “qizil olma”, “katta kitob”, “yumshoq yostiq” kabi so‘z birikmalarini real
buyumlar yoki ularning rasmlari bilan namoyish qilish orqali o‘quvchilar belgi bildiruvchi
so‘zning aynan qaysi so‘zga bog‘langanini aniq ko‘ra oladi. Shuningdek, bu so‘z birikmalarini
sinfdagi buyumlar asosida ham jonli ko‘rsatish mumkin: masalan, "katta deraza", "ko‘k qalam",
"yumaloq to‘p" kabi.
Ko‘rgazmali kartochkalar
ham darsda katta samara beradi. Kartochkalarda turli rang,
shakl, hajm, xossa va boshqa belgilar bilan bog‘liq tasvirlar bo‘ladi. O‘qituvchi bu tasvirlar orqali
o‘quvchilardan unga mos sifatni topishni, uni ot bilan bog‘lab gap tuzishni so‘rashi mumkin. Bu
usul mashq jarayonini o‘yin tusiga kiritadi va qiziqarli qiladi.
Diagramma va sxemalar
orqali sifatlarning semantik guruhlari, grammatik belgilari va
boshqa so‘z turkumlari bilan aloqasi grafik ko‘rinishda yoritilishi mumkin. Bu usul ayniqsa
yuqori sinf o‘quvchilari uchun qulay bo‘lib, mavzularni tahlil qilish va umumlashtirishda
foydalidir.
Shuningdek,
multimedia slaydlar
orqali mavzuni bosqichma-bosqich tushuntirish, turli
ranglar, harakatli tasvirlar, video lavhalar yordamida o‘quvchilarning diqqatini darsga qaratish
mumkin. Masalan, sifatni bildiruvchi so‘z qizil rang bilan ajratilgan bo‘lsa, u o‘quvchining
diqqatini jalb qiladi, ko‘rish orqali tez eslab qoladi.
Bugungi kunda interaktiv doska vositalari bilan sifat mavzusini taqdim qilish, har bir
misol ustida animatsiya bilan ishlash, o‘quvchini darsga to‘g‘ridan-to‘g‘ri jalb etish mumkin.
Interaktiv platformalarda o‘quvchi mustaqil harakat qiladi: sifatni tanlaydi, to‘g‘ri javobni
belgilanadi, jumlani tuzadi, javobni tekshiradi. Bu esa bilimlarni faqat nazariy emas, balki
amaliy yo‘l bilan o‘zlashtirishga yordam beradi.
Yana bir samarali yo‘l – bu video lavhalar va qisqa animatsiyalar yordamida o‘rgatishdir.
Masalan, biror multfilm parchasida ishlatilgan sifatlarni aniqlash, ularning qanday belgini
ifodalashini tahlil qilish orqali mavzuni hayotiy misollar bilan bog‘lash mumkin.
Vizual vositalar nafaqat o‘quvchining mavzuga bo‘lgan qiziqishini oshiradi, balki
bilimning ko‘rgazmali, tez esda qoladigan va amaliy qismiga asoslanishini ta’minlaydi. Bunday
yondashuvlar dars samaradorligini oshirib, har bir o‘quvchining mavzuni ongli va chuqur
o‘zlashtirishiga xizmat qiladi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
93
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
"O'zbek tilining morfologiyasi" - G'ulomov, D. O'zbekiston Milliy Universiteti. (Toshkent,
2005).
2.
"O'zbek tilining sintaksisi" - Rahmonov, A. O'qituvchi. (Toshkent, 2003).
3.
"Sifat va uning o'rni" - Isakov, F. O'qituvchi. . (Toshkent, 2010).
4.
"Tilshunoslikka kirish" - Abdullayev, M. \O'zbekiston. (Toshkent, 2007).
5.
Abdukodirov, U. (2020). Materials development in teaching. In МИРОВАЯ НАУКА 2020.
ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ (pp. 3-5).
6.
"O'zbek tilining leksikologiyasi" - Xo'jaeva, D. O'qituvchi. (Toshkent, 2012).
