ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
6
ALISHER NAVOIYNING “MANTIQU’T-TAYR” ASARINING 6-SINFLAR UCHUN
TAHLILI
Olimova Ruxshona Ravshan qizi
Navoiy davlat universiteti Oʻzbek tili va adabiyoti yoʻnalishi 2-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15614006
Annotatsiya
Mazkur maqola 6-sinflar uchun moʻljallangan boʻlib , sodda, ravon ,tushunarli tilda
yozilgan.Bunda "Mantiq ut-tayr" asaridagi obrazlar haqida boʻlib, ushbu asarda odob, axloq,
ramziy obrazlar ,haqiqat, komillik kabi xususiyatlarga chorlaydi.
Kalit soʻzlar:
ma'naviy oʻsish, Farididin Attor, Hudhud, Simurgʻ.
Kirish
Aziz o‘quvchilar! Bugun biz sizlar bilan buyuk shoir va mutafakkir Alisher Navoiyning
mashhur asarlaridan biri — “Mantıq ut-tayr” haqida suhbatlashamiz. Bu asarda qushlar tilidan
foydalanib, inson hayoti, orzu-umidlari va ma'naviy o‘sish haqida juda chiroyli fikrlar berilgan.
Keling, ushbu asarni birgalikda tahlil qilamiz!
Asar haqida umumiy ma’lumot
“Mantıq ut-tayr” — bu asarning nomi arab tilidan olingan bo‘lib, “Qushlar tili” degan
ma’noni anglatadi. Bu asarni Alisher Navoiy Farididdin Attor degan forsiy shoirdan ilhomlanib
yozgan. Asar masnaviy shaklida yozilgan bo‘lib, unda qushlar sayohati orqali insonning ruhiy
o‘sishi haqida hikoya qilinadi.Aynan ruhiy oʻsish deganda, biz anglashimiz kerak boʻlgan narsa
aql-zakovatimizni , fahm -farosatimizni, odob -axloqimizni shakllantirishimiz zarurligini
uqtirmoqda .
Asarda barcha qushlar to‘planib, o‘zlariga podsho topmoqchi bo‘ladilar. Ular Simurg‘
degan afsonaviy qushni topishga qaror qilishadi. Ularning yo‘l boshlovchisi — Hudhud qushi
bo‘ladi.
Yo‘l juda uzoq va mashaqqatli bo‘ladi. Ular yetti vodiydan o‘tishlari kerak:
1. Talab vodiysi – bu yerda qushlar orzu-havaslarga beriladi.
2. Ishq vodiysi – yurakdagi sevgilar haqida gapiriladi.
3. Ma’rifat vodiysi – bu yerdan o‘tgan qushlar ko‘p narsani tushunib yetadi.
4. Istigno vodiysi – dunyo havaslaridan voz kechish haqida bo‘ladi.
5. Tavhid vodiysi – faqat bitta haqiqiy Zot borligi anglanadi.
6. Hayrat vodiysi – bu yerda qushlar hayratga tushib qoladi.
7. Faqr va fanov vodiysi – bu yerda o‘zligini unutish va Allohga yaqinlashish haqida bo‘ladi.
Bu yo‘lda juda ko‘p qushlar charchab qoladi, ba'zilari qo‘rqadi, ba'zilari o‘ziga bahona
topib, ortga qaytadi. Faqat 30 ta qush oxirigacha yetib boradi. Ular Simurg‘ni qidirsalar, aslida
Simurg‘ — ularning o‘zlari ekanini tushunadilar. Ya’ni, inson haqiqiy podshoni tashqaridan
emas, o‘zidan izlamog‘i kerak.
Bu asarda insonning o‘zini tanishi, ruhiy poklanishi va hayotdagi chin haqiqatni izlash
haqida hikoya qilinadi. Navoiy bizga shunday deyapti: har bir inson ichki dunyosiga nazar solib,
o‘zini anglashga harakat qilsa, haqiqiy baxtni topadi.Quyidagi keltirilgan obrazlardannsaboq
olishimiz zarur:
Hudhud – donishmandlik va yo‘l ko‘rsatuvchi timsoli.
Qushlar – turli xil insonlarning ramzi. Allohga Simurg‘ – haqiqat, komillik, yaqinlik
timsoli.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
7
Xulosa
“Mantıq ut-tayr” – bu faqat ertak emas, balki chuqur ma’noli asar. Bu asardan biz sabr,
qat’iyat, do‘stlik va o‘z ustimizda ishlash kerakligini o‘rganamiz. Har birimiz ham o‘z
ichimizdagi “Simurg‘”ni topishimiz kerak.Demak, oʻquvchilar bu asar Navoiy bobomizning
axloqiy ruhda yaratilgan asarlaridir.Yuqoridagi obrazlarda oʻrnak olib , ularni hayotimizda
qoʻllay olishimiz kerak.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Alisher Navoiy. Mantıq ut-tayr. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi NMIU, 2019.
2.
Karimov A. “Alisher Navoiy asarlarining tasavvufiy talqini”. – Toshkent, 2015.
3.
O‘zbekiston adabiyoti va san’ati gazetasi maqolalari.
4.
6-sinf “Adabiyot” darsligi. – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi,
2021.
