SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
186
HUDUDIY BIZNES-ANALITIKA XIZMATLARI PAXTA-
TO’QIMACHILIK SEKTORIDA INTEGRATSION TUZILMALARNI
TAKOMILLASHTIRISH VOSITASI SIFATIDA
Shamsiyeva Mohigul Olimjon qizi
Buxoro davlat texnika universiteti
tayanch doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15718209
Tarixan klasterlarning raqobat ustunliklarini oshiruvchi eng asosiy
xususiyati - bu klaster ichida hamkorlik muhitni, jumladan, paxta-to’qimachilik
texnologik zanjirlari ishtirokchilari o'rtasidagi samarali va barqaror
kompaniyalararo manfaatli munosabatlarni ta'minlaydigan integratsion
aloqalarni kuchaytirish evaziga sinergik effektga ega bo’lish hisoblanadi. Ammo
jahon tajribasidan nafaqat agrosanoat majmuasida, balki boshqa sohalarda ham
hududiy klasterlarini shakllantirishning yagona sxemasi, qolipi va mexanizmi
mavjud emas. D.M. Begov mintaqaviy paxta-to'qimachilik klasterining asosiy
maqsadi tranzaksiya xarajatlarini kamaytirish orqali sinergik samaraga erishish
uchun majburiy raqobat, investitsion jozibadorlik va innovatsiyalarga
yo'naltirilganlik kombinatsiyasiga erishish ekanligini ta’kidlaydi [1].
Buxoro viloyatida shakllangan klasterlashtirish tizimining o’ziga xos
xususiyatlari va mavjud reallikdan kelib chiqib paxta-to’qimachilik
klasterlarining qo’shimcha tuzilmalariga ehtiyoj sezilmoqda. Buxoro viloyatida,
bizning
fikrimizcha,
paxta-to’qimachilik
klasterlari
faoliyatini
takomillashtirishda “Biznes-analitika markazi”ni va uning tarkibida “Eksport
salohiyatini rivojlantirish”, “Ilmiy-ta’lim”, “Loyihaviy boshqaruv” bo’linmalarini
tashkil etish taklif etiladi. Bizningcha, ushbu biznes-analitika markazini paxta
yetishtiruvchilar va paxtani qayta ishlovchi korxonalarning notijorat sheriklik
shaklidagi uyushmasi shaklida tuzish kerak va boshqaruv birgalikda amalga
oshirilishi kerak.
Bizning fikrimizcha, yangi taklif etilayotgan biznes-analitika markazi
xarajatlari mahalliy byudjet tomonidan qoplanishi va uning tarkibidagi loyihaviy
boshqaruv bo`linmasining xarajatlari esa, manfaatdor tomonlarning
buyurtmalari asosidagi ilmiy-tadqiqot ishlariga sarf-xarajatlari, shuningdek,
davlat ilmiy-texnika dasturlari doirasidagi grant mablag’lari, xalqaro va xorijiy
donor tashkilotlarning grantlari mablag’lari doirasidagi manbalardan qoplanishi
ko’zda tutiladi.
“Biznes-analitika markazi”ning asosiy maqsadi Buxoro viloyatida joylashgan
paxta-to’qimachilik klasterlari ishtirokchilari, ta'lim va ilmiy muassasalar, ishlab
chiqarish va boshqa strategik hamkorlarni yagona maqsad sari, ya’ni paxta-
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
187
to’qimachilik klasterlarining xalqaro bozorlarda raqobatbardoshligini oshirish
yo’lida birlashtirishga qaratilgan.
Ushbu tashkiliy tuzilmani tashkil etishdan avvalambor, sohaga dahldor
viloyat boshqarmalari, viloyat agrosanoat majmuasini rivojlantirish va tashqi
iqtisodiy va tashqi savdo sohasidagi mahalliy boshqaruv organlari, paxta-
to`qimachilik texnologik zanjirining barcha bosqichlari ishtirokchilari (fermer,
dehqon xo’jaliklari, hatto tomorqa xo’jaliklari, sanoat korxonalari, klaster
tuzilmalari), oliy ta’lim va ilmiy-tadqiqot muassasalari, kollejlar, mavjud
uyushmalar, mintaqaviy xoldinglarning boshqaruv kompaniyalari, mahalliy,
milliy, xorijiy va xalqaro miqyosdagi moliyaviy muassasalar, yordamchi
korxonalar qatoriga kiruvchi savdo kompaniyalari, mineral o'g'itlar, mashina va
uskunalar, idishlar va qadoqlash ishlab chiqaruvchilari va yetkazib beruvchilari,
konsalting kompaniyalari:, xomashyo va asbob-uskunalar yetkazib beruvchilar,
litsenziyalash va nazorat laboratoriyalari (xususiy va davlat) va boshqalar
manfaatdor bo’lishlari mumkin. Ushbu tashkiliy tuzilma nafaqat yuridik shaxslar,
balki jismoniy shaxslarning ham uyushmaga qo'shilish imkoniyatini beradi.
Bizningcha, biznes-analitika markazini tashkil etishda quyidagi
qadamlardan o’tiladi:
•
tuzilmani tashkil etish tashabbuskorlarini aniqlash;
•
klaster ishtirokchilarining o‘zaro munosabatlari va javobgarligi
qoidalarini belgilab beruvchi tuzilmaning tashkiliy-huquqiy shaklini tanlash;
•
muvofiqlashtiruvchi organlar (bo‘linmalar) majmuini va ular o‘rtasida
funksiyalarni taqsimlashni birlashtiruvchi tashkiliy tuzilmani ishlab chiqish;
•
klasterlar strategiyasi, uni amalga oshirish dasturi va harakatlar rejasi
(klaster yo'l xaritasi) ni ishlab chiqish;
•
klasterlashning tabiiy-iqlimiy, texnik-texnologik, insoniy, moliyaviy
resurs salohiyati va innovatsion salohiyatini faollashtirish uchun klaster siyosati,
korxonalarning kooperatsiya shartlarida uzoq muddatli hamkorlik dasturlarini
taqdim etish va boshqalar.
Biznes-analitika markazi koordinatori sifatida viloyat hokimligining tegishli
boshqarmalari vakillari, klaster korxonalari rahbarlari kollegial boshqaruv
organi
hisoblangan
biznes-analitika
markazining
muvofiqlashtiruvchi
kengashiga doimiy a’zo bo’lishi kerak, bizningcha. Biznes-analitika markazi
minimal vazifalarni bajarish bilan bog’liq moliyaviy va moddiy fondlari mahalliy
byudjet mablag'lari va klaster tuzilmalari mablag’lari evaziga shakllantiriladi.
Manfaatdor tomonlar o'rtasida kooperatsion aloqalar tobora chuqurlashib borgani
sayin, tegishli moddiy-moliyaviy manbalar oshib borgani sayin keyinchalik ishlab
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
188
chiqarishni ilmiy-tadqiqot, loyihalash va texnologik ta'minlash idoraviy
muassasalari va konstruktorlik byurolari, universal va ixtisoslashgan
laboratoriyalar tashkil etilishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati:
1.
Бегов Д. М., Эффективность формирования регионального хлопково-
текстильного кластера (на материалах Согдийской области). Диссертация
на соискание ученой степени кандидата экономических наук по
специальности 08.00.05 – Экономика и управление народным хозяйством
(региональная экономика). Душанбе – 2020, стр. 110
2.
Azimov, B., & Nazirov, H. (2025). THE IMPORTANCE OF EXTERNAL
COMMUNICATION STRATEGY IN MODERN CONDITIONS. Journal of Applied
Science and Social Science, 1(2), 3-5.
3.
Azimov, B. (2025). WHAT DOES THE EFFICIENCY OF FREE ECONOMIC
ZONES AND INNOVATION ZONES DEPEND ON?. International Journal of
Artificial Intelligence, 1(2), 280-282.
4.
Azimov, B., & Botirov, S. (2025). THE FIGHT AGAINST THE HIDDEN
ECONOMY: CAUSES, CONSEQUENCES AND BEST PRACTICES. Journal of Applied
Science and Social Science, 1(2), 879-883.
5.
Qudratova, G. M. (2025). MINTAQAVIY ILMIY-TADQIQOT INSTITUTLARI:
RIVOJLANISH YO'NALISHLARI VA TAQQOSLAMA TAHLIL. IZLANUVCHI, 1(6), 6-
12.
6.
Qudratova, G. M. (2025). INNOVATSION YARMARKALARNI TASHKIL
ETISHDAGI ENG KOP UCHRAYDIGAN MUAMMOLAR VA ULARNING AYRIM
YECHIMLARI. YANGI O ‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI, 2(9), 722-
729.
7.
Qudratova, G. M. (2025). MAHALLIY HUKUMAT VA TARTIBGA SOLUVCHI
ORGANLARINING
INNOVATSIYALARNI
RIVOJLANTIRISHDAGI
ROLI:
O'ZBEKISTON VA RIVOJLANGAN DAVLATLAR TAJRIBASI. ZAMIN ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI, 1(5), 152-158.
