SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
112
O‘ZBEKISTONDA CNC DASTGOHLAR
Zamirbek Muxtorovich Xametov
Farg‘ona politexnika instituti, Mexanika-mashinasozlik fakulteti
Ilmiy rahbar: YeUTT va E kafedrasi mudiri, PhD
Rashidov Azamatjon Akmaljon o‘g‘li
Isroilov Jamshidbek Ikromjon o‘g‘li
iamjamshidbekisroilov@gmail.com
Isroilov Davlatbek Ilxmomjon o‘g‘li
isroilovdavlatbek7777@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.10907656
Biz Yangi O‘zbekistonni barpo etish yo‘lida g‘oyat muhim va hal qiluvchi
bosqichga qadam qo‘ymoqdamiz. Sizlarning fidokorona mehnatingiz,
innovatsion fikr va yondashuvingiz bugun har qachongidan ham muhim va bu
o‘rinda siz barcha soha vakillariga o‘rnak bo‘lishingizga ishonaman.
SH.M.Mirziyoyev
Anotatsiya:
Ushbu maqolada mamlakatimizda, butun dunyoda rivojlanyotgan
CNC mashinalari va ulardan foidalanish haqida yetarli bilim va ko‘nikmalarni
olish hamda CNC mashinalarini ishlatishda oddiy usuldan afzalliklari haqida
yoritilgan.
Аннотация:
В этой статье рассказывается о простом способе
приобретения станков с ЧПУ и получении достаточных знаний и
возможностей для разработки станков с ЧПУ в зарубежных странах и по
всему миру.
Annotation:
This article covers the simple way to acquire CNC machines and get
enough knowledge and power about the development of CNC machines in
foreign countries and around the world.
Kalit so‘zlar:
CNC mashinasi, ishlab chiqarish jarayonlari,ishlov berish, aniqlik,
metallar, ishlab chiqarish,tayyor mahsulot.
Ключевые слова:
Станок с ЧПУ, производственные процессы, обработка,
точность, металлы, производство, готовая продукция.
Keywords:
CNC machine, production processes, processing, precision, metals,
production, finished product.
CNC qisqartmasi bo‘lib, kompyuterning raqamli boshqaruvini anglatadi.
Bu atama materialni zaxiradan (shuningdek, ish qismi yoki blanka deb ataladi)
olib tashlashi mumkin bo‘lgan avtomatlashtirilgan ixtisoslashtirilgan
mashinalarga (ba’zan ishlov berish markazlari deb ataladi) yoki ushbu ishlov
berish operatsiyalarini bajaradigan xizmatga nisbatan qo‘llaniladi.
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
113
CNC atamasi "kompyuterning raqamli boshqaruvi" degan ma'noni
anglatadi va CNC ishlov berishning ta'rifi shundaki, u odatda
kompyuterlashtirilgan boshqaruv elementlari va dastgoh asboblaridan
foydalanadigan, bo‘sh yoki ishlov beriladigan qism deb nomlanuvchi bo‘lakdan
material qatlamlarini olib tashlash uchun ajratuvchi ishlab chiqarish jarayonidir.
buyurtma asosida ishlab chiqarilgan qismni ishlab chiqaradi. Ushbu jarayon
metallar, plastmassalar, yog‘och, shisha, ko‘pik va kompozitlarni o‘z ichiga olgan
keng turdagi materiallarga mos keladi va yirik CNC ishlov berish,
telekommunikatsiya uchun qismlar va prototiplarni qayta ishlash va CNC kabi
turli sohalarda qo‘llanilishini topadi. boshqa sohalarga qaraganda qattiqroq
bardoshlik talab qiladigan aerokosmik qismlarga ishlov berish. E'tibor bering,
CNC ishlov berish ta’rifi va CNC mashinasi ta’rifi o‘rtasida farq bor - biri jarayon,
ikkinchisi esa mashina.
Ishlab chiqarish jarayoni va xizmat sifatida CNC ishlov berish butun
dunyoda mavjud. Siz CNC ishlov berish xizmatlarini Evropada, shuningdek,
Osiyo, Shimoliy Amerika va dunyoning boshqa joylarida osongina topishingiz
mumkin. Lenta kartalaridan foydalangan holda raqamli boshqaruv (NC) ishlov
berish jarayonidan kelib chiqqan holda, CNC ishlov berish - bu ishlab chiqarish
jarayoni bo‘lib, u birja materiallarini (masalan, metall, plastmassa, yog‘och,
ko‘pik, kompozit) shakllantirish uchun mashina va kesish asboblarini
boshqarish va boshqarish uchun kompyuterlashtirilgan boshqaruv vositalaridan
foydalanadi. CNC ishlov berish jarayoni turli xil imkoniyatlar va operatsiyalarni
taklif qilsa-da, jarayonning asosiy tamoyillari ularning barchasida deyarli bir xil
bo‘lib qoladi.
Komponentning kompyuterlashtirilgan 3D dizayni CNC ishlab chiqarishni
boshlashdan oldin kompyuter quvvatli dizayn (SAPR) dasturi yordamida ishlab
chiqariladi. Muhandislar SAPR dasturidan foydalangan holda qismlarning vizual
tasvirlarini yaratishi mumkin. 3D shakllar ekranda kerak bo‘lganda
o‘zgartirilishi mumkin va dastur vaqti-vaqti bilan yaxshi ishlab chiqilgan
mahsulotlar amalda qanday ishlashini aniqlash uchun simulyatsiyalarni amalga
oshiradi.
SAPR dizayni tugallangandan so‘ng, u “G-kod” ga aylantiriladi, bu
kompyuter yordamida ishlab chiqarish (CAM) dasturidan foydalangan holda
CNC mashinasi uchun samarali ko‘rsatmalar to‘plamidir. Mashinaning o‘zi odam
kabi uch o‘lchovli (3D) shakllarni tushuna olmaydi, lekin u bajarilganda oxir-
oqibat 3D shaklining rivojlanishiga olib keladigan bir qator oddiy ko‘rsatmalarni
tushuna oladi.
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
114
G-kod mashina motorlarining qachon, qayerda va qanchalik tez ishlashi
haqida
ko‘rsatmalar
beradi.
Ushbu
motorlar
mashinani
G-kodda
ko‘rsatilganidek, kerakli qismlardan materialni olib tashlashi uchun boshqaradi.
artefakt.
Agar barcha ko‘rsatmalarga rioya qilingan bo‘lsa, SAPR dasturida
yaratilgan asl dizaynga mos keladigan to‘liq qism natija bo‘ladi. Keyin
komponentni yaxshilash, mo‘ljallangan vazifasi uchun ishlatish yoki qayta-qayta
ishlab chiqarish mumkin.
Asosiy CNC ishlov berish jarayoni quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga
oladi:
-
SAPR modelini loyihalash
-
SAPR faylini CNC dasturiga aylantirish
-
CNC mashinasini tayyorlash
-
Ishlov berish operatsiyasini bajarish
CNC mashinalarida yuqori aniqlikda detallarga ishlov berish, yuqori sirt
qoplamalasi bilan turli xil ishlov berish operatsiyalarini bajarish mumkin bo‘lgan
yoqori darajadagi dastgohdir.
1-rasm. CNC mashinasida detal tayyorlanishi.
Bundan ko‘rinib turibdiki CNC mashinalari istalgan detallarni yuqori
darajadagi sifat va yuqori aniqlikga ega bo‘lgan mashina. O‘zbekistonda asosan
yog‘och o‘ymakorligida keng qo‘llanilmoqda. Biz avtomobilsozlikda ham katta
o‘zgarishlar qilib dunyo bozorida o‘zining brendi hamda yuqori darajadagi sifati
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
115
bilan zabt etish uchun bizga avvalo CNC mashinalar haqida chuqur bilimga ega
bo‘lgan mutaxassislar kerak bo‘ladi.
Xulosa
Xulasa o‘rnida shuni aytish mumkinki bizning mamlakatimiz kundan kunga
rivojlanib bozor iqtisodiyotiga o‘tib bormoqda. Bunda ko‘rinib turibdiki
tadbirkorlik ham yanada rivojlanib yuqori sifatli hom ashyolarga bo‘lgan ehtiyoj
ortadi. Mashinasozlikda esa hozirda CNC mashinalari bilan amalga oshiriladi.
Bizning mashinasozlik yo‘nalishida aniqlik juda muhim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi 22.08.2022 yildagi nutqidan
2. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘grisida”gi Qonuni // Barkamol avlod-
O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. –T.: “Sharq” nashriyot matbaa-konserni.
1997-yil
3. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob halqimiz bilan birga
quramiz. – T.: “O‘zbekiston”, 2017
4. Vhattachrya. Electrical machinees 3E book. 2008, N/A p
5. Fitzgerald. Electric machinery, 6/E book. 2002, N/A p
6. Umarbekovich O.F., & Urazimbetovich A.N. (2022). Zamonaviy axborot
kommunikatsion texnologiyalardan foydalanib yo‘l-transport hodisalarini oldini
olish. barqarorlik va yetakchi tadqiqotlar onlayn ilmiy jurnali, 2(9), 148-154.
