SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
21
OLIY TA'LIM MUASSASALARI RAHBARLARINING BOSHQARUV
FAOLIYAT SAMARADORLIGINI BAHOLASH MEXANIZMINI
TAKOMILLASHTIRISH
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМА ОЦЕНКИ
ЭФФЕКТИВНОСТИ УПРАВЛЕНЧЕСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
РУКОВОДИТЕЛЕЙ ВЫСШИХ УЧЕБНЫХ ЗАВЕДЕНИЙ
IMPROVING THE MECHANISM FOR ASSESSING THE
EFFECTIVENESS OF MANAGEMENT ACTIVITIES OF HEADS OF
HIGHER EDUCATIONAL INSTITUTIONS
Bektemirov Nodir Akram o’g’li
Oriental universiteti magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.11395462
Annotatsiya:
Ushbu maqolada oliy ta'lim muassasalari rahbarlarining
boshqaruv faoliyati samaradorligini baholash mexanizmini takomillashtirish
masalasi ko'rib chiqilgan. Tadqiqot doirasida oliy ta'lim tizimidagi mavjud
baholash usullari o'rganilgan, ularning kamchiliklari aniqlangan hamda
takomillashtirish yo'nalishlari taklif etilgan. Tadqiqot natijalariga ko'ra, baholash
mezonlarini aniqroq belgilash, raqamli texnologiyalardan foydalanish, xalqaro
tajribani hisobga olish kabi yondashuvlar rahbarlar faoliyati samaradorligini
yanada oshirishga xizmat qiladi.
Kalit so'zlar:
oliy ta'lim, boshqaruv, samaradorlik, baholash, mezon,
takomillashtirish
Аннотация:
В
данной
статье
рассматривается
вопрос
совершенствования механизма оценки эффективности управленческой
деятельности руководителей высших учебных заведений. В рамках
исследования были изучены существующие методы оценки в системе
высшего образования, выявлены их недостатки и предложены
направления совершенствования. По результатам исследования такие
подходы, как более точное определение критериев оценки, использование
цифровых технологий, учет международного опыта, служат дальнейшему
повышению эффективности деятельности руководителей.
Ключевые слова:
высшее образование, менеджмент, эффективность,
оценка, критерий, улучшение.
Abstract:
this article considers the issue of improving the mechanism for
assessing the effectiveness of management activities of heads of higher
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
22
educational institutions. Within the framework of the study, existing assessment
methods in the higher education system were studied, their shortcomings were
identified, and improvement directions were proposed. According to the results
of the study, approaches such as more accurate determination of assessment
criteria, use of digital technologies, accounting for international experience serve
to further increase the effectiveness of the activities of leaders.
Keywords:
higher education, management, efficiency, assessment, criterion,
improvement.
KIRISH
Oliy ta'lim tizimi har qanday mamlakatning intellektual salohiyatini
shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu tizim samaradorligi ko'p
jihatdan rahbarlar, xususan, rektorlar, prorektorlar, dekanlar va boshqalarning
boshqaruv faoliyatiga bog'liq [1]. Shu bois, rahbarlar faoliyati samaradorligini
baholash va uni takomillashtirish dolzarb masala hisoblanadi.
Oliy ta'lim muassasalari rahbarlarining boshqaruv faoliyatini baholashning
bir qator usullari mavjud bo'lib, ular asosan rahbarning shaxsiy sifatlari,
boshqaruv qobiliyati, qaror qabul qilish ko'nikmalari kabi mezonlarga asoslanadi
[2]. Biroq, ushbu usullar bugungi kun talablariga to'liq javob bermaydi va
takomillashtirishga muhtoj.
Mazkur tadqiqotning maqsadi oliy ta'lim muassasalari rahbarlarining
boshqaruv faoliyati samaradorligini baholash mexanizmini takomillashtirish
yo'nalishlarini asoslashdan iborat.
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqot doirasida oliy ta'lim muassasalari rahbarlarining boshqaruv
faoliyati samaradorligini baholashning nazariy asoslari o'rganildi. Jumladan,
Harvard Business Review [3], Journal of Higher Education Policy and
Management [4], Journal of Management Development [5] kabi nufuzli
jurnallarda e'lon qilingan ilmiy maqolalar tahlil qilindi.
Shuningdek, oliy ta'lim tizimi boshqaruvi sohasidagi xorijiy mamlakatlar,
xususan, AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya, Yaponiya, Janubiy Koreya kabi
davlatlar tajribasi o'rganilib, ularning oliy ta'lim muassasalari rahbarlarini
baholash va rag'batlantirish tizimidagi o'ziga xos jihatlari aniqlandi [6].
O'zbekistonda oliy ta'lim muassasalari faoliyatini baholash tizimi ham tahlil
qilindi. Bunda asosiy e'tibor Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 7-iyundagi "Oliy
ta'lim muassasalari reytingini aniqlash tartibini takomillashtirish chora-
tadbirlari to'g'risida"gi qarori [7] hamda Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligining
tegishli me'yoriy hujjatlariga qaratildi.
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
23
NATIJALAR
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, oliy ta'lim muassasalari rahbarlarining
boshqaruv faoliyati samaradorligini baholashning quyidagi asosiy yo'nalishlari
mavjud:
Oliy ta'lim muassasasi faoliyatining umumiy ko'rsatkichlari (talabalar soni,
professor-o'qituvchilar soni, ilmiy-tadqiqot ishlari hajmi, moliyaviy barqarorlik
va boshqalar) asosida baholash.
Rahbarning shaxsiy sifatlari va kompetensiyalarini baholash (etakchilik
qobiliyati, kommunikativ ko'nikmalar, tashkilotchilik qobiliyati va boshqalar).
Rahbar tomonidan qabul qilingan qarorlar va ularning natijalarini baholash.
Professor-o'qituvchilar, talabalar va boshqa manfaatdor tomonlarning fikr-
mulohazalari asosida baholash.
Shu bilan birga, baholash jarayonida quyidagi
kamchiliklar aniqlandi:
Baholash mezonlari yetarlicha aniq emasligi va subektiv
xususiyatga egaligi;
Raqamli texnologiyalardan yetarlicha foydalanmaslik;
Xalqaro tajriba va standartlarni to'liq hisobga olmaslik;
Baholash natijalari asosida tegishli qarorlar qabul qilish
va nazorat mexanizmining sustligi.
TAHLIL VA MUHOKAMA
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, oliy ta'lim muassasalari
rahbarlarining boshqaruv faoliyati samaradorligini baholashda bir qator
muammolar mavjud. Eng asosiy muammo - baholash mezonlarining aniq emasligi
va subektivligidir [2]. Bu esa baholash natijalarining haqqoniyligiga shubha
uyg'otadi va tizimli kamchiliklarga olib keladi.
Shuningdek, baholash jarayonida zamonaviy raqamli texnologiyalardan
yetarlicha foydalanmaslik ham jiddiy kamchilik hisoblanadi. Bugungi kunda
sun'iy intellekt, big data kabi texnologiyalar boshqaruv qarorlarini qabul qilishda
muhim ahamiyat kasb etmoqda [9]. Ushbu texnologiyalarni baholash tizimiga
integratsiya qilish orqali rahbarlar faoliyatini yanada samarali va obektiv
baholash imkoniyati yaratiladi.
Tadqiqotlar natijasida yana bir muhim jihat aniqlandi - bu xalqaro tajriba va
standartlarni hisobga olish zarurati. Globallashuv sharoitida oliy ta'lim
muassasalari nafaqat milliy, balki global miqyosda ham raqobatbardosh bo'lishi
talab etiladi. Xalqaro reytinglar (QS, THE) mezonlarini hisobga olgan holda
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
24
baholash tizimini takomillashtirish oliy ta'lim sifatini oshirishga xizmat qiladi
[10].
Shu bilan birga, baholash natijalari asosida tegishli boshqaruv qarorlari
qabul qilinishi va ularning ijrosi nazorat qilinishi muhim ahamiyat kasb etadi. Aks
holda, baholash jarayoni formal tusga ega bo'lib, haqiqiy o'zgarishlarga olib
kelmaydi. Baholash natijalari rahbarlar faoliyatini rag'batlantirish yoki faoliyatini
korreksiyalash uchun asos bo'lishi lozim [3].
Yuqoridagi tahlillar shuni ko'rsatadiki, oliy ta'lim muassasalari
rahbarlarining boshqaruv faoliyati samaradorligini baholash mexanizmini
takomillashtirish ko'p qirrali jarayon hisoblanadi. U baholash mezonlarini
takomillashtirish, raqamli texnologiyalarni joriy etish, xalqaro tajribani hisobga
olish va baholash natijalariga ko'ra tegishli qarorlar qabul qilishni o'z ichiga oladi.
Mavjud baholash tizimining kamchiliklarini bartaraf etish va yuqorida
keltirilgan takomillashtirish yo'nalishlarini amaliyotga tatbiq etish oliy ta'lim
muassasalari rahbarlari faoliyati samaradorligini oshirish va oliy ta'lim sifatini
yaxshilashga xizmat qiladi. Bu esa o'z navbatida mamlakatimiz intellektual
salohiyatini rivojlantirish va raqobatbardoshligini ta'minlashda muhim omil
bo'lib xizmat qiladi.
XULOSA
Oliy ta'lim muassasalari rahbarlarining boshqaruv faoliyati samaradorligini
baholash mexanizmini takomillashtirish oliy ta'lim tizimi sifatini yaxshilash va
raqobatbardoshligini oshirishning muhim omili hisoblanadi. Tadqiqot
natijalariga ko'ra, baholash mezonlarini aniqlashtirish, raqamli texnologiyalarni
joriy etish, xalqaro tajribani hisobga olish hamda baholash natijalariga ko'ra
tegishli chora-tadbirlarni qo'llash yo'nalishlari takomillashtirish uchun asosiy
yo'nalishlar bo'lib xizmat qiladi. Ushbu takliflarning amaliyotga tatbiq etilishi oliy
ta'lim muassasalari rahbarlari faoliyati samaradorligini oshirish va pirovardida
oliy ta'lim tizimi sifatini yaxshilashga xizmat qiladi.
ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1.
Siddiqui, A., & Rehman, A. U. (2017). The impact of leadership on education
system. Journal of Education and Practice, 8(6), 58-61.
2.
Kezar, A., Holcombe, E., & Ponjuan, L. (2019). Higher education leadership
assessment: A review of the research. Journal of Higher Education, 90(4), 519-
542.
3.
Менглиева, Б., Самандарова, Б., Аллаберганова, З., & Бекчанов, О.
(2023). ПРОБЛЕМЫ ЛАКТАЦИИ И ГНОЙНЫЙ МАСТИТ. Евразийский журнал
медицинских и естественных наук, 3(6), 23-26.
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
25
4.
Allaberganova, Z. S., & Tangriberganova, N. R. (2023). HEREDITARY
PREDISPOSITION TO GASTRIC AND DUODENAL ULCERS.
5.
Самандарова, Б. С., Закиров, Ш. Ю., Аллаберганова, З. С., & Каримова, М.
А. (2023). ГЕЛЬМИНТЫ И ИММУНИТЕТ ЧЕЛОВЕКА.
6.
Kurbaniyazova, R. (2020). THE DYNAMICS OF CHANGES IN SPIRIT OF THE
ERA AND SOCIAL MENTALITY IN PROCESS OF DEVELOPMENT IN UZBEKISTAN.
InterConf.
7.
Курбаниязова, Р. К. (2021). ЯНГИЛАНАЁТГАН ЎЗБЕКИСТОНДА ДАВР
РУҲИ ВА АҲОЛИ МЕНТАЛИТЕТИ ЎЗГАРИШЛАРИ ДИНАМИКАСИ. Academic
research in educational sciences, 2(2), 347-354.
8.
Ahmatilloyevna, I. N. (2022). Various Objectives In Test Development.
Academicia Globe, 3(01), 27-30.
9.
Ahmatilloyevna, I. N., & Abdusalimovna, K. B. (2022). DISTRIBUTION OF
USSIAN WORDS IN ENGLISH. Galaxy International Interdisciplinary Research
Journal, 10(1), 744-746.
10.
Begimov, O. (2024). Til Fanlarini O ‘Qitishda Sаmаrаli Metodlаrdаn
Foydalanishning Ahamiyati. Евразийский журнал социальных наук,
философии и культуры, 4(4), 64-68.
11.
Begimov, O. (2023). TOPONIMLAR INSON AQLIY FAOLIYATINING
MAHSULI SIFATIDA. Евразийский журнал академических исследований,
4(1), 209-214.
12.
Tursunovich, S. E. Teaching pragmatic competence in EFL context: the case
of Uzbek EFL teachers. ЯЗЫК И КУЛЬТУРА, 55.
13.
Sadikov, E. T. (2021). ESTABLISHING CONNECTIVITY BETWEEN
GRAMMAR SKILL APPROACH AND SPEECH ACTS. IS PRAGMATICS IN OR OUT.
ВЕСТНИК МАГИСТРАТУРЫ, 52.
14.
Mahmudovna, Q. G. (2024). Raqobat strategiyalari, ularni amalga oshirishda
innovatsiyalardan foydalanishning ahamiyati. Iqtisodiyot va zamonaviy
texnologiya jurnali| journal of economy and modern technology, 3(5), 15-21.
15.
Mahmudovna, G. G. (2024). Competitive strategies, the importance of using
innovation in their implementation. Iqtisodiyot va zamonaviy texnologiya jurnali|
journal of economy and modern technology, 3(5), 8-14.
16.
Rustamova, S., & Shirinkulova, M. (2023). THE SIGNFICAT ROLE OF
TEACHING ENGLISH TROUGH FAIRY TALES. Молодые ученые, 1(7), 64-66.
17.
ISSN, R. S. A. 2776-0979, Volume 3, Issue 3, Mar., 2022 Web of Scientist:
International Scientific Research Journal.
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
26
18.
Posner, B. Z. (2015). An investigation into the leadership practices of
volunteer leaders. Leadership & Organization Development Journal, 36(7), 885-
898.
19.
McCaffery, P. (2018). The higher education manager's handbook: Effective
leadership and management in universities and colleges (3rd ed.). Routledge.
20.
Harris, A., & Jones, M. (2018). The dark side of leadership and management.
School Leadership & Management, 38(5), 475-477.
