SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
13
МОРФОЛОГИЧЕСКОЕ ОСОБЕННОСТИ ВНУТРИМОЗГОВЫХ
СОСУДОВ ПРИ ЦЕРЕБРОВАСКУЛЯРНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЯХ
Абдуолимов Абдумани Абдунабиевич
Email: abduolimov727@gmail.com
Мамажонов Бохадир Солижанович
Ферганский медицинский институт общественного здравоохранения
Андижанский государственный медицинский институт 1
https://doi.org/10.5281/zenodo.11384515
Резюме
При цереброваскулярных заболеваниях проявляется изменениями в
виде атеросклероза или гиалиноза сосудов головного мозга.
Ключевые слова:
цереброваскулярные заболевания, гиалиноз
магистральных артериальных сосудов головного мозга, атеросклероз,
атероматоз, морфология, интима, гипертоническая болезнь.
Муаммонинг долзарблиги
Бутун дунёдаги инсон популяциясига асосланган тадкикотлар шуни
курсатадики, сунгги кирк йил ичида мия/кон томирлари ишемияси,
энцефаломаляция, 49 ёшдан 55 ёшгача булган ораликдаги инсонларда энг
кжори даражада учрашини кайд килишган. Мия кон томирлари 70-75%
гипертония ва семизлик таъсирида атеросклерознинг юзага келиши ва
бош миянинг ишемик синдромлари билан давом этуишини инобатга
олган холда, аксарият, бош мия асосини ташкил этувчи Виллизи
халкасидаги томирларнинг агреосклерози, хар хил невролог ик ва
когнитив бузилишлар билан давом этиши жами касалликларнинг 40-56%
да аникланган.
Атеросклерознинг
локализацияси
буйича
кон
томирнинг
шикастланиши натижасида юзага келади: олдинги кушувчи ва олдинги
мия артериялари 40-50%, ички уйку ва орка кушувчи артериялари 15-
20%, мия урта артерияси 15-20%, базиляр ва орка мия артериялари -5%,
бош ка артериялар 4-9% ни ташкил килади.
Тадкикот максадн
: Цереброваскуляр касалликларда мия ичи артериал
кон томирларининг морфологик холатини урганиш.
Натижа ва тахлиллар
Гипертония касаллиги ривожланган беморларда уртача 50-55 ёшдан
кейин хар хил стресс омилларда кон томирларнинг торайиши, Виллизи
халкасида сурункали гемодинамик бузилишларга олиб келади. Виллизи
халкасини ташкил этувчи томирлар эндотелийсида липидли догларнинг
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
14
пайдо булиши ва жараённинг кучайиши окибатида, атероматоз ва
субэндотелий кавати атерматози, интимани зарарланишига олиб келиб,
бора бора теросклеротик пилакчаларнинг шаклланиш ва томир
бушлигини торайишига олиб келади.
Юкорида келтирилгандек, бош мия Виллизи халкасидаги гемодинамик
узгаришларда, олдинги кушувчи артерия деворидаги морфоффункционал
зурикиш окибатида. урта каватида асосий мушак ва толали каватларида
деструкция ва некрозга учраши, томир деворини шикастланишига ва
турбулент оким таъсирида. деформацияга учраган ва аневризматик
кенгайган томир деворларининг ёрилиши, томир деворининг кон билан
шимилиши ва тукима бирликларини деструктив узгаришларига олиб
келади (3.13-расмга каранг). Бош мия Виллизи халкаси томирларида
атеросклероз фонида юзага келган томир девори эндотелийси ва интима
каватида дезорганизация ва строма-томир оксилли дистрофия
ривожланиши натижасида, томир деворининг деформацияси ва шарсимон
кенгайиш куринишдаги аневризма учокларининг юзага келиши
ривожланади. Морфологик жихатдан эндотелий базал мембранаси ва
интима тукимасининг шишга, мукоид букишга, айрим жойларида
фибриноид букиш каби прелипоидозли узгаришлар ривожланганлиги
аникданди. Виллизи халкаси олдинги кушувчи артерия томири, ички уйку
артерияси, урта артерия сохаларида томир девори интимасида
холестерин шимилишидан липоидоз учоклари пайдо булганлиги, унинг
таркибида оралик моддада липидлар, бириктирувчи тукима хужайралари,
жумладан макрофаглар цитоплазмасида липидлар тупланишидан
купиксимон хужайраларнинг пайдо булиши кузатилди. Ушбу дистрофик
ва дегенератив узгаришларга жавобан гистиоцитар ва лимфоид
хужайралар купайиб, инфильтрат пайдо килганлиги ва эластик
толаларида юзага келган эластолиз ва фибромускуляр дисплазия жараёни
ривожланиши томир деворида кескин деформация ва аневризматик
учокларнинг юзага келши билан давом этганлиги аникланади.
Хулоса
Гипертония касаллиги фонида юзага келган томир ўзгаришлардан бири,
бош мия томирларида атеросклерознинг ривожланиши ва томир ичи
диаметрини торайишига олиб келади. Айнан, гипертония касаллигида
томир деворидаги дистрофик ва склеротик узгаришлар динамикасида
томир девори анатомик каватларининг кетма кет изчилликда
шикастланиши ва асосий морфологик субстрат булган атероматоз
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
15
учокларининг шаклланишга олиб келади. Томир девори коллаген ва
эластик толаларининг деструкцияси ва дефрагментацияси натижасида,
томир девори сирт эластик каршилик курсатувчи юзасида, атеросклероз,
атероматоз ва пилакчаларнинг ривожланаишига олиб келади. Шу билан
бирга айнан Виллизи халкаси, олд кушувчи артериясининг энг куп
даражада
шикастланиши
хам
айнан
толали
компонентларини
деструкцияси ва томир деворида эластолиз, коллгенолиз, фибромускуляр
дисплазия учокларини юзага келиши ва томир деворининг кайта
тузилиши юзага келиши яъни атеросклерозга характерлидир.
Адабиётлар руйхати:
1.
Kim DK, Lee HS, Park JY, Kim JW, Ha JS, Kim JH, Yang WJ, Cho KS. Does
androgen* deprivation therapy increase the risk of ischemic cardiovascular and
cerebrovascular diseases in patients with prostate cancer? A nationwide
population-based cohort study. J Cancer Res Clin Oncol. 2021 Apr; 147(4): 1217-
1226Kirn J, Freeman K, Ayala A, Mullen M, Sun Z, Rhee JW. Cardiovascular
Impact of Androgen Deprivation Therapy: from Basic Biology to Clinical Practice.
//Curr Oncol Rep. 2023 Sep ;25(9):965-977
2.
Nakanishi K, Jin Z, Homma S, Elkind MSV, Rundek T, Tugcu A, Sacco RL, Di
Tullio MR. Association of Blood Pressure Control Level With Left Ventricular
Morphology and Function and With Subclinical Cerebrovascular Disease. Hi Am
Heart Assoc. 2017 Jul 30;6(8):e006246
3.
Salvetti M, Paini A, Bertacchini F, Stassaldi D, Aggiusti C, Agabiti Rosei C,
Bassetti D, Agabiti-Rosei E, Muiesan ML. Changes in left ventricular geometry
during antihypertensive treatment. // Pharmacol Res. 2018 Aug; 134:193-199.
4.
Yamamoto N, Sato K, Tokitsu T, Taguchi T, Shiosakai K, Sugimoto K, Tsujita
K; ESES-LVH investigators. Efficacy and Safety of Esaxerenone in Hypertensive
Patients with Left Ventricular Hypertrophy (ESES-LVH) Study: A Multicenter,
Open-Label, Prospective, Interventional Study. //AdvTher. 2024 Mar;41(3):
1284-1303.
5.
Williams B, Mancia G, Spiering W, et al. 2018 Practice Guidelines for the
management of arterial hypertension of the European Society of Hypertension
and the European Society of Cardiology: ESH/ESC Task Force for the
Management of Arterial Hypertension. Hi Hypertens. 2018;36:2284-2309.
6.
Whelton PK, Carey RM, Aronow WS, et al. ACC/AHA/AAPA /АВС/АСРМ/
AGS/APhA/ASH/ASPC/NMA/PCNA guideline for the prevention, detection,
evaluation, and management of high blood pressure in adults: a report of the
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
16
American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on
Clinical Practice Guidelines. // J Am Coll Cardiol. 2018;71 :e 127-248.