SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
49
GEMOFILIYA KASSALLIGI HAQIDA.
Yo’ldasheva Zuxraxon
“Central Asian Medical University”
Davolash ishi yo’nalishi 2 – kurs talabasi
Dadaboyev Dilshodbek
“Central Asian Medical University”
Davolash ishi yo’nalishi 2 – kurs talabasi
Isojonov Yusufjon
“Central Asian Medical University”
Davolash ishi yo’nalishi 2 – kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13917393
ANNOTATSIYA:
Ushbu maqolada bugungi kunda ayrim insonlarda uchrab
turadigan irsiy kasallik hisoblangan gemofiliya haqida ma’lumot berilgan.
KALIT SO’ZLAR:
Jinsiy,autasoma,globulin,qon,avlod, X xromosoma.
Gemofiliya irsiy kasallikdir. Uning rivojlanishiga mas’ul bo’lgan genlar jinsiy X
xromosomaga bog’liq. Shuning uchun, bu kasallik faqat ayoldan meros bo’lib,
kasallik sifatida doimo erkaklarda kuzatiliadi. Ayollar kasallik tashuvchisi
hisoblanadi. Shunga qaramay, gemofiliya bilan qizlarning tug’ilish hollari ham
qayd qilingan. Bunday hollarda bemor qizlarning ota-onasi ikkovlari ham kasal
bo’lishadi, ya’ni bemorning otasi kasallangan, onasi esa kasallik tashuvchisi
hisoblanadi.
Gemofiliyaning uch turi ajratiladi:
Gemofiliya A
— X xromosomasida retsessiv mutatsiya. Gemofiliya A da
antigemofil globulin yetishmasligi (omil VIII) qayd qilinadi. Bu 80-85% hollarda
yuzaga keladigan, gemofiliyaning eng keng tarqalgan turi. VIII omil darajasida 5-
20% bo’lganda, shikastlanish va jarrohlik aralashuvlarida og’ir qon ketish
kuzatiladi.
Gemofiliya B
— X-xromosomadagi retsessiv mutatsiya bo’lib, u Kristmas
omili yetishmasligi (IX omil) bilan tavsiflanadi. Ushbu turdagi gemofiliyada
ikkinchi darajali koagulyatsion plastinkaning shakllanishi buziladi.
Gemofiliya C
(autosomal-retsessiv yoki nasldan-naslga o’tishning to’liq
bo’lmagan penetratsiyali dominant turi). Bunday patologiya ham erkak, ham
ayollarda rivojlanishi mumkin. XI omil yetishmasligi qayd qilinadi.
Patologiyaning mazkur shakli ashkenaz-yahudiylari orasida keng tarqalgan.
Gemofiliyaning asosiy alomatlari — bu o’z-o’zidan yoki jarohat sodir bo’lganda,
hatto eng kichik shikastlanishlarda bo’g’imlar, mushaklar va ichki organlardagi
qon ketishlaridir. Kasallik bola hayoti birinchi yilnining ikkinchi yarmida yoki
ikkinchi yilining boshida o’zini namoyon qila boshlaydi. Kamdan-kam hollarda
SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
50
alomatlari tug’ilishdan keyin yoki darhol paydo bo’ladi.O’smirlar va kattalar
orasida gemofiliya belgisi — jarohatlardan so’ng, ayniqsa bo’g’imlarga qon
ketishidir. Shikastlangan bo’g’imlar hajmi kattalashib, shishib ketadi va juda
og’riqli bo’ladi. Gemofiliyada takroriy gemartrozlar ikkilamchi bo’g’im
shikastlanishlariga olib keladi. Xususan, kontraktatsiya va ankiloz rivojlanadi.
Bemorda passiv harakat miqdori cheklangan bo’ladi, ankilozda esa umuman
bo’g’imning to’liq harakatsizligi ro’y beradi.Odatda gemofiliyada faqat katta
bo’g’imlar shikastlanadi, kichik bo’g’imlarga juda kamdan-kam hollarda shikast
yetadi. Kasallikning rivojlanishi bilan birga patologik o’zgargan bo’g’imlar soni
ham ortadi. Aynan shu, bir vaqtning o’zida bir nechta bo’g’imlarning
shikastlanishi bemorning 15-20 yoshida nogironligiga olib keladi.Shuni
ta’kidlash kerakki, kasallik nafaqat bo’g’imlarga, balki boshqa organlarga va
anatomik tuzilmalarga ham ta’sir qiladi. Ehtimol, retroperitoneal, subfastsial va
mushaklararo
gematomalar
(ko’karishlar)
paydo
bo’lishi
mumkin.
Gematomadagi qon hajmi 0,5 dan 3 litrgacha bo’lishi mumkin.Ba’zi hollarda
gemofiliyada gematomalar nervlarni yoki qon tomirlarini ezib qo’yishi mumkin.
Bunday holatda bemorda kuchli og’riq, ishemiya belgilari, shuningdek parez va
falajlik rivojlanadi.Gemofiliyaning og’ir shakllarida bemorda oshqozon-ichak va
buyrakda qon ketishi xavfi mavjuddir. Qon bilan qusish, qora, suyuq najas
kuzatiladi. Buyrakda qon ketishi bilan esa siydik bilan qon ajralishi qayd
qilinadi.
Gemofiliyani davolash.
Yaqin vaqtgacha gemofiliya bilan og’rigan bemorlar
ko’p hollarda balog’at yoshigacha yetib bormasdilar. Kerakli davolanish
bo’lmasa, bemorlar doimiy nogironlik va erta o’limga duch kelishadi.Bugungi
kunda kasallik bemorning tanasiga yetishmayotgan koagulyant omilni kiritish
orqali nazorat qilinishi mumkin. Bunday davolanish yordamida ko’p qon ketishi
va u bilan bog’liq oqibatlarni oldini olish mumkin.Gemofiliyada mushak ichiga,
teri ichiga va teri ostiga inyektsiyalar taqiqlanadi. Barcha dorilar vena yoki og’iz
orqali kiritilishi kerak. Har qanday operatsiyani bajarishda gemofiliya bilan
og’rigan bemorlarga antigemofil preparatlar beriladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Лолтарёв С.С., Курцина И.Т. Физиология пищеварения. Учебн. Пособие.
М.: “Высшая школа”. 1984. –C. 87-100.
2.Мак-Мюррей У. Обмен вешеств у человека. М.: “Мир”, 1980. –C. 35-43.
3. Матохина З.П. Основы физиологии питания, гигиены и санитарии.
Учебник. Москва, 2002. –C. 198-233. 6. Salomatlik kutubxonasi. // Ilmiy jurnal.-
Toshkent, 2015. - 23 b.
