Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Increasing the capabilities of human resources in public
administration
Shuhrat ISMOILOV
1
Tashkent state law university
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2021
Received in revised form
15 October 2021
Accepted 15 November 2021
Available online
25 December 2021
In this article, the features of the regulation of labor relations,
civil servants and issues of increasing the possibility of human
resources in public administration are analyzed. Such concepts
as civil service, state political service, state civil service, state
special service are disclosed.
2181-
1415/©
2021 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss11/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
administrative reforms,
public service,
state political service,
state civil service,
state special service,
labor legislation,
дифференциация,
special legal regulation.
Давлат
бошқаруви
органларида
кадрлар
салоҳиятини
такомиллаштириш
АННОТАЦИЯ
Калит
сўзлар:
маъмурий
ислоҳотлар,
давлат
хизмати,
давлат
сиёсий
хизмати,
давлат
фуқаролик
хизмати,
давлатнинг
махсус
хизмати,
меҳнат
тўғрисидаги
қонун
ҳужжатлари
,
дифференциация,
махсус
ҳуқуқий
тартибга
солиш.
Мазкур
мақолада
давлат
хизматчиларининг
меҳнатини
тартибга
солиш
хусусиятлари
ва
давлат
бошқаруви
органларида
кадрлар
салоҳиятини
такомиллаштириш
масалалари
таҳлил
этилган.
Давлат
хизмати,
давлат
сиёсий
хизмати,
давлат
фуқаролик
хизмати,
давлат
махсус
хизмати
каби
янги
тушунчаларнинг
тавсифи
очиб
берилган.
1
doctor of law, head of the department, Tashkent state law university, Tashkent, Uzbekistan
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
2
№
6 (2021) / ISSN 2181-1415
153
Повышение
возможностей
кадрового
потенциала
в
органах
государственного
управления
АННОТАЦИЯ
Ключевые
слова:
административные
реформы,
государственная
служба,
государственная
политическая
служба,
государственная
гражданская
служба,
государственная
специальная
служба,
законодательство
о
труде,
дифференциация,
специальное
правовое
регулирование.
В
данной
статье,
анализируются
особенности
регулирование
трудовых
отношений,
государственных
служащих
и
вопросы
повышения
возможности
кадрового
потенциала
в
органах
государственного
управления.
Раскрыты,
такие
понятия,
как
государственная
служба,
государственная
политическая
служба,
государственная
гражданская
служба,
государственная
специальная
служба.
Ўзбекистон
Республикасида
давлат
хизматини
ислоҳ
қилишнинг
ҳуқуқий
асосларини
такомиллаштириш
давлат
бошқарувини
ташкил
этишнинг
долзарб
масалаларидан
бири
ҳисобланади.
Давлат
хизмати
институтини
ва
давлат
бошқаруви
органларида
кадрлар
салоҳиятини
ошириш
ҳозирда
кун
тартибида
турган
асосий
вазифадир.
Мазкур
вазифаларнинг
бажарилиши
шаклидаги
давлат
бошқарувининг
ислоҳ
қилиниши
иқтисодий
кўрсаткичларга
ҳам
ижобий
таъсир
ўтказади.
Фикримизни,
МДҲ
мамлакатларининг
давлат
бошқаруви
соҳасидаги
ислоҳотлари
ва
унинг
ялпи
ички
маҳсулотнинг
ҳажмига
боғлиқлигини
таҳлил
қилиш
орқали
кўриб
чиқамиз.
Маълумот
ўрнида
айтиш
лозимки,
2020-
йилда
Ўзбекистоннинг
ялпи
ички
маҳсулот
(ЯИМ)
ҳажми
580,2
трлн
сўмни
ташкил
қилди.
2019-
йил
билан
солиш
-
тирганда,
1,6 %
га
ўсишга
эришилган[1].
Бироқ
Жаҳон
банкининг
маълумотларига
таянадиган
бўлсак,
2019-
йил
якунларига
кўра
Ўзбекистон
собиқ
иттифоқ
республикалари
ичида
ялпи
ички
маҳсулотининг
аҳоли
жон
бошига
тўғри
келадиган
улуши
бўйича
13-
ўринда
турибди
(кейинги
ўринларни
Қирғизистон
ва
Тожикистон
эгаллаган).
Шу
ўринда
таъкидлаш
лозимки,
Болтиқбўйи
давлатлари
ялпи
ички
маҳсулотнинг
аҳоли
жон
бошига
улуши
бўйича
кучли
учталикни
банд
этган
(Литва,
Эстония,
Латвия).
Бунга
ушбу
давлатларда
аҳоли
сонининг
қисқариши
ҳам
таъсир
этган.
Масалан,
1990-
йилдан
2020-
йилга
қадар
ушбу
давлатларнинг
жами
аҳолиси
сони
25 %
га,
яъни
7,9
млн.дан
6
млн.га
камайган.
Аксинча,
Ўзбекистон
аҳолиси
1989-
йилдан
2018-
йилгача
49,8 %
ўсишни
кўрсатган
бўлиб,
30
млн.лик
чегарага
етиб
келган.
Шунга
қарамасдан,
Жаҳон
банкининг
маълумотларига
кўра,
Ўзбекистон
2020-
йилга
келиб,
реал
ЯИМнинг
1991-
йилга
нисбатан
ўсиш
суръати
3,4
бараварни
ташкил
қилиб,
собиқ
иттифоқ
давлатлари
ичида
иккинчи
ўринни
эгаллаган.
Маълумотларга
кўра,
Ўзбекистонда
2022-
йилда
ялпи
ички
маҳсулотнинг
ўсиш
суръатлари
6
фоиз
кўринишида
прогноз
қилинмоқда
[2].
Renaissance Capital
инвестиция
банкининг
Россия
ва
МДҲ
давлатлари
бўйича
бош
иқтисодчиси
Софя
Донецнинг
таъкидлашича,
собиқ
иттифоқ
макро
ҳудудида
“кучсизлар
ривожланганларни
қувиб
ўтмайди,
аҳоли
жон
бошига
тўғри
келадиган
ялпи
ички
маҳсулот
бўйича
ҳам
,
харид
қобилияти
бўйича
ҳам
ривожланган
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
2
№
6 (2021) / ISSN 2181-1415
154
давлатларга
етиб
олиш
ёки
ҳудуд
ичида
конвергенция
(яқинлашув)
мавжуд
эмас”.
Бундан
ташқари,
мустақилликдан
кейинги
давр
мобайнида
ҳам
постсовет
мамлакатларининг
иқтисодий
ўсишида
юқори
корреляция
сақланиб
қолган
бўлиб,
агар
биронтасида
инқироз
кузатилса,
у
барчага
таъсир
қилади
ва
бирдай
муам
-
моларга
дуч
келишади.
Мазкур
мутахассиснинг
фикрича,
собиқ
иттифоқ
мамлакат
-
ларидаги
иқтисодий
тебранишларга
бир
қанча
омиллар
таъсир
ўтказган.
Булар:
бошқарув
услубларидаги
(
моделларидаги)
фарқ
ва
мазкур
соҳада
илгари
силжишнинг
мавжудлиги
ёки
мавжуд
эмаслиги;
демографик
омил;
ташқи
омил;
табиий
ресурсларнинг
мавжудлиги [3].
Таъкидлаш
лозимки,
иқтисодий
кўрсаткичларнинг
ўсиши
бошқарув
услуб
-
ларига
(моделларига)
ҳам
бевосита
боғлиқ
эканлигини
юқоридаги
фикр
-
мулоҳаза
-
лардан
кўришимиз
мумкин.
Масалан,
Грузия,
Арманистонда
бошқарув
ислоҳотлари
(шунингдек,
маъмурий
ислоҳотлар
ҳам)
ижобий
чиққан
бўлса,
Россия
ва
Озарбайжонда
эса
нисбатан
муваффақиятсиз
чиққан.
Ўзбекистон
ҳам
давлат
бошқарувини
ихчамлаштириш
ва
профессионал
-
лаштириш
бўйича
ишлар
суръатини
жадаллаштирмоқда.
Бу
ўринда
мамлакатнинг
маъмурий
ислоҳотларни
ўтказишга
бўлган
уринишларини
келтириб
ўтиш
мумкин.
Хусусан,
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг
2017-
йил
8-
сентябрдаги
ПФ–
5185-
сонли
Фармони
билан
“Ўзбекистон
Республикасида
Маъмурий
ислоҳот
-
лар
концепцияси”
тасдиқланган
ва
унинг
VI
бўлими
профессионал
давлат
хизмати
-
нинг
самарали
тизимини
шакллантиришга
бағишланган
эди[4].
2021-
йил
охирига
келиб,
маъмурий
ислоҳотларнинг
таркибий
қисми
сифатида
давлат
хизмати
институтини
қайта
кўриб
чиқишга
оид
бир
қанча
маълумотлар
расмий
ва
бошқа
сайтларда
пайдо
бўлди.
Хусусан,
“Давлат
хизматчиларининг
одоб
-
ахлоқ
кодексини
тасдиқлаш
тўғрисида”ги
Олий
Мажлис
палаталарининг
Қарори
лойиҳаси
Лойиҳа
яратувчиси
сифатида
Ўзбекистон
Республикаси
Адлия
вазирлиги
кўрсатилган.
Мазкур
Одоб
-
ахлоқ
кодекси
лойиҳаси
6
та
боб
ва
53
та
моддадан
иборат
бўлиб,
давлат
хизматчи
-
ларининг
давлат
органи
ва
ташкилоти
зиммасига
юклатилган
вазифа
ва
функция
-
ларни
амалга
оширишда
риоя
қилиниши
лозим
бўлган
талабларни
ўз
ичига
қамраб
олган.
Расмий
ахборот
каналларининг
қайд
қилишича,
давлат
раҳбарининг
2019-
йил
3-
октябрдаги
ПФ–
5843-
сонли
“Ўзбекистон
Республикасида
кадрлар
сиёсати
ва
давлат
фуқаролик
хизмати
тизимини
тубдан
такомиллаштириш
чора
-
тадбирлари
тўғрисида”ги,
2021-
йил
6-
июлдаги
ПФ–
6257-
сонли
“Коррупцияга
қарши
муросасиз
муносабатда
бўлиш
муҳитини
яратиш,
давлат
ва
жамият
бошқарувида
корруп
-
циявий
омилларни
кескин
камайтириш
ва
бунда
жамоатчилик
иштирокини
кенгай
-
тириш
чора
-
тадбирлари
тўғрисида”ги
Фармонларида
белгиланган
вазифалар
ижросини
таъминлаш
мақсадида
ишлаб
чиқилган
“Давлат
фуқаролик
хизмати
тўғрисида”ги
Қонун
лойиҳаси
Қонунчилик
палатасига
киритилди[6].
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг
2018-
йил
22-
январдаги
ПФ–
5308-
сон
–
2021-
йилларда
Ўзбекистон
Республикасини
ривожлан
-
тиришнинг
бешта
устувор
йўналиши
бўйича
Ҳаракатлар
стратегиясини
“Фаол
тадбиркорлик,
инновацион
ғоялар
ва
технологияларни
қўллаб
-
қувватлаш
йили”да
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
2
№
6 (2021) / ISSN 2181-1415
155
амалга
оширишга
оид
Давлат
дастурида
2018-
йил
1
июлга
қадар
Ўзбекистон
Республикасининг
“Давлат
хизмати
тўғрисида”ги
Ўзбекистон
Республикаси
Қонуни
лойиҳасини
ишлаб
чиқиш
назарда
тутилган
эди.
Албатта,
йил
якунида
давлат
хизматининг
ислоҳоти
бўйича
қабул
қилинган
ушбу
иккита
лойиҳани
муҳим
натижа
сифатида
қабул
қилиш
мумкин.
Шу ўринда Ўзбекистон Республикасининг “Давлат хизмати тўғрисида”ги илк
Қонун лойиҳаси 2017
-
йилнинг ёзида
Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги
томонидан ишлаб чиқилганлигини ҳам (олимлар томонидан эса мазкур лойиҳа анча
илгари ишлаб чиқилганлиги таъкидлаб келинади) қайд этиб ўтиш ўринлидир [7].
Ҳуқуқшунос
Ж.
Неъматовнинг
қайд
этишича,
Президентимизнинг
2017-
йил
8-
сентябрдаги
“Ўзбекистон
Республикасида
Маъмурий
ислоҳотлар
концепциясини
тасдиқлаш
тўғрисида”ги
Фармонида
назарда
тутилган
ҳамма
ислоҳотлар
ҳам
охирига
етказилди,
деб
бўлмайди.
Мазкур
Фармон
билан
белгилаб
берилган
маъмурий
адлия
тизимини
такомиллаштириш
сезиларли
ўзгаришларга
сабаб
бўлмади.
Давлат
хизматчиларининг
ҳуқуқий
мақомини
кафолатлашга
қаратилган
“Давлат
хизматчилари
тўғрисида”ги
Қонун
ҳануз
қабул
қилинмади.
Бироқ
энг
катта
муаммо
бу
эмас,
балки
давлат
бошқарувида
ҳали
-
ҳануз
эскича
–
маъмурий
буйруқбозлик,
кўзбўямачилик
асосида
ишлашнинг
кенг
тарқалгани,
давлат
хизматчиларида
таҳлилий
фикрлаш,
ўз
устида
доимий
ишлаш,
танқидий
ва
конструктив
фикрлаш
асосида
маъмурий
бошқарувнинг
истиқболларини
белгилаш
етишмаяпти [8].
Айтиш
лозимки,
давлат
хизматини
ислоҳ
қилиш
бўйича
ҳали
ишлар
давом
этмоқда.
Буни
давлат
хизматчиларини
таснифлашга
бўлган
ёндашувлардан
ҳам
кўрсак
бўлади.
Масалан,
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг
2019-
йил
3-
октябрдаги
“Ўзбекистон
Республикасида
кадрлар
сиёсати
ва
давлат
фуқаролик
хизмати
тизимини
тубдан
такомиллаштириш
чора
-
тадбирлари
тўғрисида”ги
ПФ–
5843-
сон
Фармонида
“давлат
фуқаролик
хизмати”
ва
“давлатнинг
махсус
хизмати”
иборалари
қўлланилган
бўлса[9],
муҳокамага
қўйилган
“Давлат
хизмат
-
чиларининг
одоб
-
ахлоқ
кодексини
тасдиқлаш
тўғрисида”ги
Олий
Мажлис
палаталарининг
Қарори
лойиҳасида
давлат
хизматининг
турлари
сифатида
“давлат
сиёсий
хизмати”,
“давлат
фуқаролик
хизмати”,
“давлат
махсус
хизмати”
каби
асосий
тушунчалар
пайдо
бўлди [10].
Ҳуқуқшунос
олим
Ж.
Неъматовнинг
фикрича,
2022-2023-
йилларга
мўлжал
-
ланган
Янги
Ўзбекистон
маъмурий
ислоҳотлари
дастурини
ишлаб
чиқишда
қуйида
-
гиларни
эътиборга
олишни
таклиф
этади:
Биринчидан,
сифатли
давлат
хизматчиларини
тайёрлаш
ва
доимий
равишда
малакасини
ошириб
бориш
зарур.
Бунга
эришиш
воситаси
сифатида
эса
“Давлат
хизматчилари
тўғрисида”ги
Қонунни
қабул
қилиш
лозим.
Иккинчидан,
вазирлик
ва
идоралар
ишини
ташкил
этишда
яхши
ғоя
ва
инновацияларни
рағбатлантириш
асосида
ишни
ташкил
этиш
талаб
этилади.
Учинчидан,
вазирлик
ва
идоралар
сони
ва
кўлами,
функционал
вазифаларини
тўғри
белгилаб
олишимиз
лозим.
Тўртинчидан,
вазирлик
ва
идораларнинг
ўзаро
ва
бир
тизим
ичида
амалга
оширадиган
вазифаларини
аниқ
белгилаб
олиш
лозим.
Бешинчидан,
2017-
йилдаги
маъмурий
ислоҳотлар
концепцияси
шуни
кўрсатдики,
маъмурий
ислоҳотларни
амалга
оширишнинг
умумий
ва
концептуал
йўналишларини
белгилаб
олишнинг
ўзи
етарли
бўлмайди
ва
бу
кутилган
натижани
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
2
№
6 (2021) / ISSN 2181-1415
156
бермайди.
Шунга
кўра,
навбатдаги
маъмурий
ислоҳотларни
амалга
оширишда
ҳар
бир
соҳа
кесимида
давлат
бошқарувининг
мақсадли
кўрсаткичлари
ва
унга
эришиш
қадамлари,
аниқ
механизмлари
имкон
қадар
батафсил
кўрсатиб
ўтилиши
лозим.
Олтинчидан,
маъмурий
ислоҳотлар
ким
учундир
ёки
қайсидир
идора
манфа
-
атлари
учун
амалга
оширилмаслигини
тушуниб
олишимиз
лозим [8,
11].
ХУЛОСА
Ходимлар
билан
ишлаш
соҳасида
малакали
кадрларни
тайёрлаш
бўйича
катта
муаммолар
мавжуд.
Бу
ушбу
соҳага
ихтисослашган
олий
ўқув
юртларининг
мавжуд
эмаслиги
ёки
бошқа
таълим
муассасаларида
тегишли
йўналишларнинг
йўқлиги
билан
изоҳланади.
Хусусан,
Ўзбекистон
Республикаси
Бандлик
ва
меҳнат
муносабатлари
вазирлиги,
шунингдек,
Ўзбекистон
Касаба
уюшмалари
Федерацияси
қошида
фаолият
юритувчи
ўқув
марказларини
олий
ўқув
юртларига
айлантириш
мақсадга
мувофиқ
бўлар
эди.
Бу
борада
дастлабки
қадамлар
ташланганлигини
ҳам
таъкидлаш
лозим.
Масалан,
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг
2021-
йил
23-
августдаги
ПҚ–
5227-
сон
Қарори
билан
Меҳнат
ва
ижтимоий
муносабатлар
академиясини
ташкил
этиш
ва
унинг
муассиси
сифатида
Ўзбекистон
касаба
уюшмалари
Федерацияси
белгиланди.
Чунки
асосий
муаммолар
пакети
ушбу
ташкилотларда
йиғилганлиги
сабабли
уларда
амалиётга
йўналтирилган
билимни
олиш
асосида
юқори
малакали
олий
маълумотли
кадрларни
етиштириш
мумкин.
Мазкур
таклифнинг
амалга
оширилиши
инсон
ресурслари
бўйича
мутахассисларни
ҳамда
меҳнат
инспекторларини
тайёрлашга
катта
хизмат
қилган
бўлар
эди.
ФОЙДАЛАНИЛГАН
АДАБИЁТЛАР
РЎЙХАТИ:
1.
https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/7510-yalpi-ichki-
mahsulotni-ishlab-chiqarish-2020-yil-yanvar-dekabr.
2.
@xushnudbek.
3.
https://www.rbc.ru/economics/08/12/2021/61ae2d289a794770fcecad56.
4.
Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2017 й., 37
-
сон, 979
-
модда.
5.
https://regulation.gov.uz/uz/d/51956.
6.
https://uza.uz/uz/posts/davlat-xizmatchisining-hayoti-va-sogligi-mazhburiy-
sugurta-qilinishi-kozda-tutilmoqda_328826.
7.
https://kun.uz/news/2021/12/09/davlat-xizmatchilarining-har-qanday-
turdagi-mukofot-va-sovga-olishiga-taqiq-ornatiladi.
8.
Неъматов
Ж. Ўзбекистон маъмурий ислоҳотларнинг янги босқичини
бошлашга тайёрми? // https://uza.uz/uz/posts/ozbekiston
-mamuriy-islohotlarning-
yangi-bosqichini-boshlashga-tayyormi_329198.
9.
Қонун
ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 04.10.2019 й.,
06/19/5843/3900-
сон.
10.
https://regulation.gov.uz/uz/d/51956.
