Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Technology of development of students
’
reflexive culture
through interactive methods
Nigora KHAYDAROVA
1
Fergana Public Health Medical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2021
Received in revised form
30 January 2022
Accepted 20 February 2022
Available online
15 March 2022
This article discusses how to improve students
’
professional
skills in English lessons through interactive methods of
reflection. Practical aspects of organizing students
’
learning
activities using reflection in English lessons are also discussed.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
reflexive methods,
pedagogical thinking,
reflexive position,
reflexive relationships,
linguistic means,
means of thinking.
Interаktiv usullаr orqаli tаlаbаlаrning refleksiv mаdаniyatini
rivojlаntirish
texnologiyasi
ANNOTATSIYA
Kalit s
o‘
zlar:
refleksiv usullar,
pedagogik tafakkur,
refleksiv pozitsiya,
refleksiv munosabatlar,
lingvistik vositalar,
fikrlash vositalari.
Ushbu maqolada refleksiyaning interaktiv usullari orqali
talabalarning ingliz tili mash
g‘
ulotlarida kasbiy layoqatlarini
oshirish haqida s
o‘
z boradi. Shuningdek, ingliz tili darslarida
refleksiyadan foydalangan holda talabalarning
o‘
quv faoliyatini
tashkil etishning amaliy jihatlariga t
o‘
xtalib
o‘
tiladi.
Технология
развития
рефлексивной
культуры
учащихся посредством интерактивных методов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
рефлексивные методы,
педагогическое
мышление,
рефлексивная позиция,
рефлексивные отношения,
языковые средства,
средства мышления.
В данной статье рассматриваются способы повышения
профессиональных
навыков
учащихся
на
уроках
английского языка с помощью интерактивных методов
рефлексии. Также обсуждаются практические аспекты
организации
учебной
деятельности
учащихся
с
использованием рефлексии на уроках английского языка.
1
Dean of international faculty, Fergana Public Health Medical Institute. Fergana, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
188
Taʼlim tizimidagi yangilanish va shuningdek, oliy taʼlim o‘
qitish tizimini
o‘
zgartirish
jarayonlari ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning asosiy maqsadi hisoblanadi. Pedagogik
fikrlashning noanʼanaviy uslubi bilan ajralib turadigan, kasbiy vazifalarni malakali hal
qila oladigan, yangi turmush sharoitida yaratuvchanlik qobiliyatlariga ega b
o‘
lgan
mutaxassislargina pedagogik jarayonlarni
o‘
zgartira oladilar va samarali natijalarga
erishadilar.
Chet tilini
o‘
qitishda refleksiv usullardan foydalanish alohida rol
o‘
ynaydi, chunki
bu talabalarning hayajon va q
o‘
rquv darajasini kamaytirishga yordam beradi. Hatto oddiy
amaliy mash
g‘
ulotlarda ham talabalar yuqori darajadagi hayajonda va not
o‘g‘
ri javob
berish q
o‘
rquv hissini his qilishlari mumkin, chunki ular, k
o‘
pincha, boshqa talabalar va
o‘
qituvchilarning k
o‘
zida bilimsiz k
o‘
rinishlaridan q
o‘
rqib,
o‘
zlari xohlamagan holda
savollarga javob berishga majbur b
o‘
ladilar. Shuning uchun talabalarning q
o‘
rquv
darajasini pasaytiruvchi usullarni
o‘
zlashtirish har bir talaba uchun egallangan bilim,
k
o‘
nikma va malakalarni amalda tatbiq etishni bilish jarayonini optimallashtirish uchun
o‘
ta zarurdir.
Ushbu maqolada refleksiyadan foydalanishning nazariy asoslarini, shuningdek,
xorijiy til mash
g‘
ulotlarida refleksiyadan foydalangan holda talabalarning
o‘
quv
faoliyatini tashkil etishning amaliy jihatlarini k
o‘
rib chiqishga harakat qilingan.
Talabalarning refleksiya holatiga kirishiga imkon beruvchi ikki xil vosita mavjud
–
bular lingvistik vositalar va sof tafakkur vositalaridir. Lingvistik vositalar
–
lu
g‘
aviy
birliklar, sintaktik konstruksiyalar va boshqalar. Ikkinchi toifaga turli xil (ilmiy, falsafiy,
estetik va boshq.) tushunchalar va toifalar kiradi. Ushbu vositalarning mash
g‘
ulotlar
davomida yetarli darajada mavjudligi refleksiv holatga kirishga imkon beradi,
shuningdek, aks ettirilgan vaziyatni taqdim etish va tushunishning turli usullarini amalga
oshiradi. Xorijiy til darslarida
o‘
qituvchi talabalarga doimo sof fikrlash maydoniga kirish
uchun vositalarni (diagrammalar, grafiklar, formulalar, jadvallar, xaritalar va boshqalar)
berishi va ulardan foydalanishni
o‘
rgatishi lozim.
Talabalar faoliyatini shunday tashkil etish kerakki, ular kuchliroq reflektor holatga
tushsin. Bunga talabaning harakatlarini kuchli toifalar yordamida talqin qilish, ularni
ushbu toifalar tomonidan
o‘
z harakatlarini vosita sifatida aks ettirishga va ushbu toifalar
tomonidan belgilangan harakatlarni amalga oshirishga majbur qilish orqali erishish
mumkin.
Dialogik nutqni tashkil qilish va amalga oshirishda fikrlashni faollashtirish,
o‘
xshashliklardan foydalanish usuli sifatida savol mashqlari, kinoya yoki hazillar
yordamida talabalarga o
‘
zini sinashga (refleksiyaga) murojaat qilish, muloqotdagi har bir
ishtirokchining pozitsiyasini aniqlash, erkin fikr almashishni boshlash kerak b
o‘
ladi.
Shuningdek, talqinlar, rolli
o‘
yinlar va munozaralar paytida ijobiy hissiy muhitni doimiy
ravishda saqlab turish muhimdir.
Talabalarning refleksiyasini faollashtirishda
“
Prognozlash
”
usulidan foydalangan
holda
“
keyin nima b
o‘
ladi?
”
,
“
Sizning fikringizcha, ... deb nomlangan matnning mazmuni
nimadan iborat?” va shunga o‘
xshash savollar tinglovchini t
o‘g‘
ridan t
o‘g‘
ri refleksiv
holatga olib keladi.
Turli darajadagi prognozlash k
o‘
nikmalarini rivojlantirishga yordam beradigan
asosiy mashqlar quyidagilarni
o‘
z ichiga oladi:
1. Fonema darajasida prognoz qilishga qaratilgan mashqlar.
А
)
o‘
qituvchi s
o‘
z boshini talaffuz qiladi,
o‘
quvchilar uni tugatadilar, masalan:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2022) / ISSN 2181-1415
189
Symp … (symptom), circul… (circulatory), nerv… (nervous), treat… (
treatment).
B)
o‘
qituvchi s
o‘
z oxirini talaffuz qiladi,
o‘
quvchilar uni boshini q
o‘
yadilar, masalan:
… ringe (syringe), … cine (medicine), … tem (system).
1) Matn yuzasidan savollar beriladi:
What is the meaning of the title of the text?
What is the text about?
Is the text interesting?
Did you understand the text?
Can you retell the short meaning of the text?
Matn tahlili refleksiv pozitsiyalarni talabalarga
o‘
tkazish va mavjud refleksiv
munosabatlarni modellashtirish imkonini beradi.
Xorijiy til mash
g‘
ulotlarini olib borishda refleksiv yondashuvdan foydalanishga
yana bir misol sifatida interfaol vazifalar bilan birga k
o‘
rgazmali qurollar bilan
jihozlangan amaliy mash
g‘
ulotlarni ham olish mumkin. Bunday holda,
o‘
quv jarayonida
talabalarga motivatsiya berish emas, balki tinglovchining fikrini, uning reflektsiyasini
tartibga soladi.
Yana bir misol sifatida suhbat usulidan foydalanishni ham aytish kerak. Bu usul
talabalarni q
o‘
z
g‘
atuvchi kuchli mexanizmga egadir.
O‘
qituvchi savollar beradi, lekin
tayyor javoblarni aytmaydi, bu bilan talabalarni refleksiya muhitiga jalb qiladi.
Mash
g‘
ulot davomida refleksiv fikrlashni kuchaytiruvchi turli xil vositalardan faol
foydalanish mumkin. Bularga misol sifatida guruhli munozaralar, tuzilgan suhbatlar
usullari, ishbilarmonlik
o‘
yinlarini keltirish mumkin.
А
lbatta, refleksiya xorijiy tillarni
o‘
qitish amaliyotiga kiritilgan. Bu
o‘
qituvchiga
o‘
qitishga ijodiy yondashish imkoniyatini
beradi.
Yuqoridagilarga asoslanib, xulosa qilish mumkinki, xorijiy tillarni
o‘
qitishda
refleksiyadan foydalanish shaxsiy xususiyatdir va u shaxs bilan birgalikda shakllanadi va
bu esa talabalarga
o‘
z harakatlarini, fikrlarini, ularning natijalarini baholashga imkon
beradi,
“
til t
o‘
si
g‘
ini
”
olib tashlaydi va lingvistik motivatsiyani shakllantiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
А
.
А
. Smirnova
“
Universitetda chet tilini
o‘
rganish jarayonida advokatning chet
tilidagi kommunikativ kompetentsiyasini shakllantirish
”.
Hozirgi bosqichda huquq va
huquqni muhofaza qilish faoliyatining dolzarb muammolari. 2014 yilgi xalqaro amaliy
konferentsiya materiallari.
2.
V.G.
Аseev “Xulq
-
atvor va shaxsni shakllantirish motivatsiyasi”.
M., 2006
–
B. 304.
3.
А.А.
Bizyaeva “Fikrlaydigan o‘qituvchining psixologiyasi: pedagogik refleksiya”.
Pskov: PDPI.
–
2004.
–
B. 216.
4.
V.
А
.
Bodrov “Shaxsning motivatsion sohasining nochiziqli modeli”.
Pedagogik
jurnal. Qism 22.
–
B. 90.
5.
Ye.N.
Solovova. “Chet tillarni o‘qitish metodikasi”. Intensiv kurs: pedagogika oliy
o‘
quv yurtlari talabalari va
o‘
qituvchilari uchun q
o‘
llanma. M.,
АST. Аstrel, –
B. 200.
