Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Training future teachers to use digital technology
Nargiza KUCHKOROVA
1
Urgench State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2022
Received in revised form
15 January 2023
Accepted 25 February 2023
Available online
15 March 2023
This article discusses information about teaching preschool
children to expand memory, perception, imagination, free
thinking, independently express their attitude to current events
through the use of digital technologies in preschool educational
organizations. The productive use of ICT in the process of
activity in order to form the intellectual abilities of children is
evidenced by the research work of a number of scientists.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss2/S-pp189-194
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
digital technologies,
pedagogical technologies,
kindergartener,
ICT tools,
computer technologies,
interactive game,
interactivity,
electronic textbook.
Bo‘lajak
tarbiyachilarni
raqamli
texnologiyadan
foydalanishga o‘rgatish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
raqamli texnologiya,
pedagogik texnologiya,
tarbiyachi,
AKT vositalari,
komputer texnologiyalari,
interaktiv o‘yin,
interaktiv qobilyat,
elektron qo‘llanma.
Ushbu maqolada hozirgi davrda maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida raqamli texnologiyalardan foydalanish orqali
maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni xotira, idrok,
tasavvularini kengaytirish, erkin fikrlash, voqea-hodisalarga
mustaqil o‘z munosabatlarini bildirishga o‘rgatish haqida
ma’lumotlar berilgan.
Ularning intellektual qobilyatlarini
shakllantirish maqsadida faoliyatlar jarayonida AKTlardan
unumli foydalanish haqida bir qancha olimlarning ilmiy-
tadqiqot ishlari ko‘rsatib o‘tilgan.
1
PhD, Associate Professor, Department of Methods of Preschool Education, Urgench State University, Urgench,
Uzbekistan. E-mail: kuchqarova06071979@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
190
Обучение будущих воспитателей использованию
цифровых технологий
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
цифровые технологии,
педагогические
технологии,
воспитатель,
средства ИКТ,
компьютерные
технологии,
интерактивная игра,
интерактивность,
электронные пособия.
В данной статье представлена информация о том, как
научить детей дошкольного возраста расширять память,
восприятие,
воображение,
свободное
мышление,
самостоятельно выражать свое отношение к происходящим
событиям с помощью использования цифровых технологий в
дошкольных образовательных организациях в современный
период. О продуктивном использовании ИКТ в процессе
деятельности с целью формирования интеллектуальных
способностей
детей
свидетельствуют
научно
-
исследовательские работы ряда ученых.
KIRISH
Hozirgi davrda har tomonlama yetuk shaxsni tarbiyalashda yoshlarni intellektual
qobilyatini oshirish va ularni barcha jabhalarda faol, barkamol inson qilib voyaga
yetkazish mamlakatimizda davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgan.
Sababi, ham jismonan
yetuk ham ma’nan boy shaxslargina buyuk davlatni b
arpo qiladi.
Yurtimizda maktabgacha ta’lim tizimini tubdan isloh qilish, tarmoqlarini
kengaytirish, yanada rivojlantirish, maktabgacha ta’lim tashkilotlari faoliyatini yaxshilash,
tarbiyalanuvchilarni maktabga tayyorlash sifatini oshirish, ta’lim–
tarbiyaviy faoliyat
jarayonlarida zamonaviy ta’lim dasturlarini qo‘llash, bolalarni har tomonlama: jismoniy,
aqliy, axloqiy, estetik, intellektual salohiyatlarini oshirish uchun shart-sharoitlar yaratish
maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevn
ing 2017-yil 9-sentabrdagi
“Maktabgacha ta’lim tashkilotlarini tubdan takomillashtirish chora
-
tadbirlari to‘g‘risida”gi
PQ
–
3261-son [1], 2018-yil 30-
sentabrdagi “Maktabgacha ta’lim tizimini boshqarishni
takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–
3955-son [2]
hamda O‘zbekiston
Respublikasining 2019-yil 16-
dekabrdagi “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi
595-sonli Qonuni [3] yaratildi.
Bolaga ta’lim
-tarbiya berish jarayoni qanchalik erta boshlansa, natijasi ham
shuncha erta namoyon bo‘
ladi.
Bu esa insonning kelajakdagi butun hayot tarziga o‘z
ta’sirini o‘tkazadi. Shu boisdan ham, maktabgacha ta’lim tizimiga hozirgi kunda alohida
e’tibor qaratilmoqda. Ta’lim
-tarbiyaviy jarayonga yangi pedagogik, innovatsion va
raqamli texnologiyalar joriy qilinmoqda.
Shuningdek YUNISEF tashkilotining “Bolaga yo‘naltirilgan ta’lim dasturi”da
maktabgacha ta’lim tashkilotlarining ta’lim
-tarbiya jarayonida yangi pedagogik
texnologiyalardan foydalanishi dolzarb masala ekanligi ta’kidlangan. Qolaversa, bunga
t
aalluqli o‘laroq MTTlarda raqamli texnologiyalardan foydalanish ham bugungi kunning
dolzarb masalalaridan biri desak, mubolag‘a bo‘lmaydi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Hozirgi zamon maktabgacha ta’lim tashkilotlarida raqamli texnologiyalar
hisoblangan AKTlar(interaktiv doskalar, televizorlar, smartfonlar)dan keng foydalanishni
talab qiladi. MTTlarda AKTlardan foydalanish maktabgacha yoshdagi bolalarni e’tiborini
tortadi, fikrlash jarayonlarini rivojlantiradi. Yangi axborot texnologiyalari o‘quv
jarayonini vizual (taqdimot, animatsiya), eshitish (tovush va videomateriallar) va taktil
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
191
(interfaol doska, klaviatura) idrokka asoslangan holda qurish imkonini beradi [5]. Olima
Djumabayeva bu jarayonlar tarbiyachi-
pedagogning ta’lim jarayonidagi bir qancha
muammolarini hal q
ilishi mumkinligini o‘rgangan.
Intellektual qobilyatlar bolaning shaxs sifatida shakllanishida muhim omil bo‘lgani
uchun uning asoslarini bolalarning eng yosh davrlaridan boshlab shakllantirish hamma
davrlarda ham dolzarb muammo bo‘lgan. Ko‘plab tadqiqotc
hilar bu muammoning
yechimini topish maqsadida turli yo‘nalishlar va yondoshuvlar asosida tadqiqotlar olib
borganlar va yaxshi natijalarga erishganlar.
Xususan, respublikamiz olimlaridan Sh.R. Sanarova, F.O. Xodjiyeva, O.P. Aslonova,
T.R. Azlarov, X.Yo. Najmiddinova, A.A.
Abduqodirov kabi olimlar ta’limda komputer
texnologiyalaridan foydalanishning turli muammolarini o‘rganganlar
[6].
Raqamli texnologiyalar yordamida bolalarda dastlabki iqtisodiy tushunchalar va
iqtisodiy bilimlar bilan qurollantirib borila
di. “Iqtisodiy ta’lim
-tarbiya haqidagi dastlabki
fikrlar bundan qariyb 3000 yil muqaddam Vatanimiz hududida zardushtiylikning
muqaddas kitobi bo‘lmish “Avesto” kitobida ham qayd etilgan. Bu asar aslida diniy
qarashlar asosida bitilgan, lekin bu durdona asar turli-
tuman sohalarga tegishli bo‘lgan
ilk g‘oyalarni ham o‘zida mujassamlashtirgan”
[7].
Ta’lim
-
tarbiya jarayonida AKTlardan, ya’ni raqamli texnologiyalardan foydalanish
bir tomondan tarbiyachining pedagogik mahoratidan unumli foydalanish bo‘lsa,
ikkinchi
tomondan bu ta’limga qaratilgan innovatsiya hisoblanadi. Bugungi kunda innovatsiya
tushunchasi va innovatsion faoliyatni boshqarish hamda yanada takomillashtirish
bo‘yicha masalalar olimlar A.N.
Aripov, A.M. Kadirov, K. Shakirova, M.A. Maxkamova va
boshqalar tomonidan o‘rganilgan hamda ularning ilmiy
-tadqiqot ishlarida yoritilgan.
Olim Merriam Vebster lug‘atida “Axborot texnologiyalari” ma’lumotlarni qayta
ishlash va tarqatish uchun komputer tizimlari, dasturiy ta’minot va tarmoqlarni ishlab
chiqis
h, texnik xizmat ko‘rsatish va foydalanishni o‘z ichiga olgan “texnologiya” deb
ta’riflanadi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Maqolada maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachisining faoliyat jarayonida turli
zamonaviy pedagogik dasturlardan, AKT
vositalaridan, elektron qo‘llanmalardan,
interaktiv o‘yinlardan foydalanish orqali bolalarda diqqat, xotirani kuchaytirish,
kuzatuvchanlikni oshirish, raqamli bilimlarning dastlabki bo‘g‘ini hisoblangan iqtisodiy
tushunchalarni shakllantirish va shunga o‘x
shash bir qancha ijobiy natijalarga erishish
yo‘llari muhokama qilinadi.
TAHLILLAR VA NATIJALAR
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida raqamli texnologiyalardan, axborot
texnologiyalaridan foydalanish va ta’lim jarayonida qo‘llashning asosiy shartlaridan biri
shundaki, tarbiyachi bolalarga komputerdan foydalanish qoidalariga aniq rioya qiladigan,
komputer bilan ishlash ko‘nikmalariga ega bo‘lgan va komputerning texnik jihatidan
imkoniyatlarini to‘liq biladigan va maktabgacha yoshdagi bolalarga yangi bilimlarni
axborot texnologiyalari orqali faoliyat jarayonida qanday tushuntirishni biladigan
mutaxassislar bo‘lishi kerak. Shuni nazarda tutgan holda hozirgi davrning asosiy talabi va
sharti har bir tarbiyachi-pedagog faoliyat jarayonlarida AKT vositalari (interaktiv
doskalar, televizorlar), komputer texnologiyalaridan foydalangan holda ta’lim sifatini
hamda maktabgacha yoshdagi bolalarni maktabga tayyorgarlik darajasini sifat jihatdan
yangi bosqichga ko‘tarishni taqozo etmoqda.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
192
Qanday turda bo‘lishidan qat’i, nazar maktabgacha ta’lim tashkilotlaridagi har bir
tarbiyachi bugungi davrda faoliyatlar jarayonini AKTdan foydalangan holda tashkil etishi
kerak. Faoliyatlar jarayonida AKTdan foydalanish orqali bolalarga berilayotgan har
qanday bilim rang-
barang, ko‘rgazmali, esda qolarli, interaktiv bo‘lib, tarbiyachining
vaqtdan unumli foydalanishini ta’minlaydi va vaqtining tejalishiga sabab bo‘ladi. Vaqt
tejalishi orqali tarbiyachi bolalar bilan qo‘shimcha ravishda ishlash imkoniyatiga ham ega
bo‘ladi. Maktabgacha yoshdagi bolalarga takomillashtirilgan “Ilk qadam” o‘quv dasturi
asosida tashkil etilgan faoliyatlarni komputer texnologiylaridan foydalanib, tashkil
etishda bir qancha vazifalar bajarib olinadi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarni “Ilk qadam” o‘quv dasturi asosida har
tomonlama
komil inson qilib tarbiyalashda tarbiyachining ta’lim
-
tarbiya jarayonida to‘g‘ri yondasha
olishi muhim o‘rin egallaydi. Mashg‘ulot paytida bolaning erkin harakat qilishi, mustaqil
fikrlashi uchun tarbiyachi tomonidan vaziyat yaratiladi. Guruh xonasida markazlarni
to‘g‘ri joylashtirish, jihozlarning yetarli bo‘lishi, mavzuga mos qiziqarli topshiriqlarning,
metodlarning to‘g‘ri tanlanishi tarbiyachidan katta kuch, ko‘p mehnat va mahoratni talab
qiladi. Bolalarning oson o‘zlashtirishlariga imkon berish, o‘zaro tengdoshlari bilan
muloqotga kirishishlari uchun sharoit yaratish maqsadida tarbiyachi oldindan puxta
tayyorgarlik ko‘radi
[8].
Tarbiyachi faoliyat jarayoniga qanchalik puxta tayyorlangan va qurollangan bo‘lsa,
shuncha yaxshi natijalarga erishib boraveradi. Komputer orqali faoliyatlarni, masalan
shaxsiy gigiyena qoidalari (1-rasm) faoliyatini rasmlar, videoroliklar, slaydlar,
multifilmlar, ko‘rinishida taqdim qilish orqali bolalarga tozalikka rioya qilish o‘rgatiladi.
Bolalar komputerda tasvirlangan faoliyat jarayoniga oid rasmlarni hamda videroliklarni
ko‘rish orqali voqealarga o‘z munosabatlarini bildirishga, erkin fikrlashga, turli savollar
berishga, mustaqil hikoya tuzishga o‘rganib boradilar.
Ularning tasavvurlari kengayib,
diqqati oshib boradi, intellektual qobilyatlari shakllanadi.
Intellektual qobilyatlar deganda S.S.
Otayeva “Maktabgacha ta’limda STEAM
texnologiyalari” o‘quv qo‘llanmasida “idrok jarayonini amalga oshirish va muammolarni
samarali hal qilish qobilyati” tushuniladi, deb ta’
rif bergan. Maktabgacha yoshning oxiriga
kelib, bola kattalar va tengdoshlar bilan o‘zaro munosabatlarda, savollar berishda va
mustaqil ravishda sabab-
oqibat munosabatlarini o‘rnatishda faol qiziqish uyg‘otadi [9]
.
Bu ma’lumotlar yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan fikrlarning isboti desak mubolag‘a bo‘lmaydi.
“Taraqqiyotga erishish uchun raqamli bilimlar va zamonaviy axborot
texnologiyalarini egallashimiz zarur va shart.
Bu bizga yuksalishning eng qisqa yo‘lidan
borish imkoniyatini beradi.
Shu sababli hammamiz uchun zamonaviy bilimlarni
o‘zlashtirish, chinakam ma’rifat va yuksak madaniyat egasi bo‘lish uzluksiz hayotiy
ehtiyojga aylanishi kerak”
[4]ligi ta’kidlanadi. Bu fikrlardan ko‘rinadiki, raqamli
bilimlarning dastlabki bo‘g‘ini hisoblangan iqtisodiy
tushunchalar maktabgacha ta’lim
tashkiloti tarbiyachisi ta’lim
-tarbiya jarayonida raqamli texnologiyalardan foydalanishi
orqali bolalarda shakllantirib boriladi. Iqtisodiy ta’lim
-tarbiya jarayonini samarali tarzda
olib borish tarbiyachi-pedagoglarning iqt
isodiy rivojlanishi bilan o‘zaro uzviy bog‘liqdir.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
193
1-rasm
XULOSA VA TAVSIYALAR
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, O‘zbekistonda hozirgi davrda maktabgacha
ta’lim tizimiga kuchli e’tibor qaratilayotgan ekan, bundan ko‘zlangan asosiy maqsad:
maktabga
cha ta’lim yoshidagi
bolalarni har tomonlama barkamol, ma’nan yetuk shaxslar
qilib voyaga yetkazishda hamda dunyo hamjamiyatida o‘z o‘rnini topishi uchun
zamonaviy ta’lim
-tarbiya berib, zarur bilimlar bilan qurollantirishdadir.
Shunday ekan, yaratilayotga
n imkoniyatlardan to‘laqonli foydalangan holda
maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarga ta’lim berishni raqamli texnologiyalardan
foydalangan holda sifat jihatdan eng yuqori darajaga ko‘tarmoq lozim. Bunda har bir
tarbiyachi-pedagog bolalar vaqtini natija be
rmaydigan sabablar uchun o‘g‘irlamasdan,
vaqtni to‘g‘ri taqsimlay olishi, faoliyatlar jarayonini bolalarni xotira, idrok, tasavvurlarini
kengaytirishda raqamli texnologiyalardan foydalangan holda tashkil etishi kerak.
AKT vositalari ishtirokida tashkil qilingan faoliyatlar orqali maktabgacha yoshdagi
bolalarda erkin fikrlash, jarayonga munosabat bildirish, intellektual qobilyatlar kabi bir
qancha ijobiy xususiyatlarni shakllantirish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Sh.M.
Mirziyoyev. “Maktabgacha ta’lim tashkilotlarini tubdan takomillashtirish
chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori, 2017
-yil 9-sentabr, PQ
–
3261-son.
2. Sh.M.
Mirziyoyev. “Maktabgacha ta’lim tizimini boshqarishni takomillashtirish
chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori, 2
018-yil 30-sentabr, PQ
–
3955-son.
3.
O‘zbekiston Respublikasining,
2019-yil 16-dekabrdagi 595-
sonli “Maktabgacha
ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi Qonuni..
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020
-yil 24-yanvardagi Oliy Majlisga
Murojaatnomasidan.
5. G.B. Djumabaeva. Introduction Of Innovation in Education in Preschool
Organizations “Eurasian Journal of Humanities and Social Sciences” jurnali 114–
116-bet.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
194
6. A.A. Abduqodirov,
G.U.
Umarova.
“Boshlang‘ich
ta’limda
informatika
elementlarini o‘qitish metodikasi”, “Fan va texnologiya” nashriyoti, 2016 y.
–
6 s.
7. Quchqorova N.M.
Tarbiyachilarga “Avesto”da iqtisodiy qarashlar va iqtisodiy
tarbiya masalalarini o‘rgatish”. Journal of Advensed Research and Stability, 1–
2-bet.
8. N.M. Quchqorova, R.S.
Nuraddinova. “Ilk qadam” Davlat o‘quv dasturi
namunasida o‘tkaziladigan mavzuli faoliyatlarni tashkil etish”. “Bookmany print”
nashriyoti. Toshkent
–
2022.
–
84-bet.
9. S.S.
Otayeva. “Maktabgacha ta’limda STEAM texnologiyalari” “Bookmany print”
nashriyoti. Toshkent
–
2022.
–
57
–
58-bet.
