Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Criteria for determining cyberspace factors hindering
educational and educational efficiency
Ulugbek YAZDONOV
1
, Farkhod DJUMANIYAZOV
2
Samarkand Agroinnovation and Research University,
The Ministry of Internal Affairs, Samarqand Academic Lyceum
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2023
Received in revised form
15 September 2023
Accepted 25 September 2023
Available online
15 October 2023
In this article, the social trends of the cyber space factor,
which is becoming established in modern society, its sphere of
influence: local, regional, and global forms, the scientific research
conducted in the advanced research centers of the world in this
regard, and the practical results obtained from them are
comparative
ly analyzed. The issue of “social threat” to the
process of education and upbringing was considered.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss8/S-pp30-35
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
effectiveness of education
and upbringing
cyber education,
process of education and
upbringing,
social importance of
education,
individual-human-personal
development.
Ta’lim va tarbiya samaradorligiga to‘siq bo‘luvchi
kibermakon omillarini aniqlashtirish mezonlari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
ta’lim va tarbiya
samaradorligi,
kiber ta’lim,
ta’lim va tarbiya jarayoni,
ta’limning ijtimoiy
ahamiyati,
individ-inson-shaxs
kamoloti.
Ushbu maqolada zamonaviy jamiyatda qaror topib
borayotgan kibermakon omilining ijtimoiy tendensiyalari, uning
ta’sir doirasi: lokal, regi
onal va global shakllari, bu borada
jahonning ilg‘or tadqiqot markazlarida olib borilayotgan ilmiy
izlanishlar, ulardan olinayotgan amaliy natijalar qiyosiy tahlil
etilib, “kiber tahdid”ning ta’lim va tarbiya jarayoniga
o‘tkazayotgan “ijtimoiy tahdidi” masalasi ko‘rib chiqilgan.
1
Doctor of Philosophy, Professor, Head of the Department of Fundamental and Humanitarian Sciences, Samarkand
Agroinnovation and Research University
2
Teacher,
The Ministry of Internal Affairs, Samarqand Academic Lyceum
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
31
самарадорлигини
оширишга
қаратилган
таклифлар
шакллантирилган
.
Критерии
для
определения
факторов
киберпространства, влияющих на эффективность
обучения и воспитания
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
эффективность
образования и
воспитания,
киберобразование,
образовательно
-
воспитательный процесс,
социальная значимость
образования,
индивидуально
-
человеческо
-
личностное
развитие
В данной статье исследуются социальные тенденции
киберпространства,
активно
формирующиеся
в
современном обществе. Обозначены сферы его влияния на
разных уровнях: локальном, региональном и глобальном.
Освещены научные исследования по данной тематике,
проводимые в ведущих научно
-
исследовательских центрах
мира. Статья предоставляет сравнительный анализ
практических результатов, выявленных в ходе этих
исследований, и акцентирует внимание на проблеме
«киберугроз». Отдельное внимание уделено анализу
«социальных угроз» для процессов образования и
воспитания.
Kirish.
Jamiyat hayotida kuzatilayotgan ijtimoiy muammolarni aniqlashtirish, ularni
harakatga keltiruvchi sub’yektiv elementlarni, ob’yektiv vositalarni topish, bir
-birini
to‘ldiruvchi, o‘zaro korrelyatsion aloqadorlikka olib chiquvchi “ta’sir elementlari”ga aniqlik
kiritish dolzarb masala hisoblanadi. Xususan, ta’lim va tarbiya uzviyligini ta’minlash, tadrijiy
taraqqiyot bosqichga olib
chiqishda kibermakon omilining salbiy ta’sir doirasini
“kuchsizlantiruvchi” mexanizmni ishlab chiqish zarurati kun tartibida qolmoqda.
Tadqiqot metodologiyasi.
Ta’lim va tarbiya
samaradorligiga to
‘siq bo‘luvchi
kibermakon omillari
o‘rtasidagi o‘zaro
korrelyatsion aloqadorlik koeffitsi
y
entining mavjud yoki
mavjud emasligi analiz va sintez metodi ko‘magida tahlil etilib, muammoni keltirib chiqaruvchi
sababiyat turkumlashtiriladi, ya’ni hodisa mohiyati tarkibiy qismlariga ko‘ra boʻlaklarga
ajratilib, olingan natijalar murakkablik darajasiga nisbatan yaxlitlashtiriladi. Tadqiqot
xulosalari o‘zaro ta’sir kuchidagi differensi
yallashuv darajalariga qarab, mantiqiy asoslanib,
taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Natija
.
Yangilanayotgan O‘zbekistonning ko‘plab sohalarida jiddiy islohotlarni olib
borish taqozo etilmoqda. Xususan, 2023-
yilga “Insonga e’tibor va sifatli ta’lim yili” deb nom
berilishi − ta’lim va tarbiya samaradorligi borasida qilinishi zarur bo‘lgan ishlarning ko‘lamidan
dalolat beradi. Prezidentimiz ta’biri bilan aytganda − bugun biz ulug‘ niyatlar bilan poydevorini
qo‘yayotgan yangi Uyg‘onish davrida, xalqimiz hayotini farovon qilishga va kelgusi avlodlarga
o‘zimizdan munosib meros qoldirishga xizmat qiladigan konsepsiyani ishlab chiqishimiz, ya’ni
“2022
-2030-
yillarda O‘zbekiston Respublikasining uzluksiz ta’lim va tarbiya sohasini
gumanitarlashtirish strategiyasi”ni yaratishimiz maqsadga muvofiqdir[1]. Shu maqsadda,
davlatimiz tomonidan “Insonga e’tibor va sifatli ta’lim yili”da amalga oshirilishi reja qilingan
davlat dasturi qabul qilindi (2023-yil 28-fevral, PF-27-son). Dasturda quyidagi vazifalarni
amalga oshirish belgilab olindi:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
32
2023-yil 1-sentabrdan boshlab har bir tuman (shahar)ning bittadan umumiy
o‘rta ta’lim
muassasasida o‘quvchilarni ikkita xorijiy til va bitta kasb
-
hunarga o‘rgatish amaliyotini
bosqichma-
bosqich yo‘lga qo‘yish;
−
2023/2024-
o‘quv yilidan boshlab bosqichma
-
bosqich umumiy o‘rta ta’lim
muassasalarida o‘quvchilarni umuminsoniy va mil
liy qadriyatlar, vatanparvarlik ruhida
tarbiyalash, shuningdek, ularda kommunikativ ko‘nikmalar, tanqidiy va
kreativ fikrlash, jamoa
bo‘lib ishlash, tadqiqotchilik kabi ko‘nikmalarni shakllantirishga yo‘naltirilgan ta’lim dasturlari
amaliyotga kiritish;
−
umumiy o‘rta ta’lim muassasalarining 1
-4-
sinflarida o‘quvchilarni ilg‘or xorijiy tajriba
asosida ishlab chiqilgan darsliklar bo‘yicha o‘qitish;
−
professional ta’lim tizimini rivojlantirish, mehnat bozori va ish beruvchilarning
talablariga mos bo‘lgan malakali o‘rta bo‘g‘in kadrlarini tayyorlash;
−
2023-yil 1-
sentabrga qadar Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent
shahrida malakali xorijiy ekspertlarni jalb qilgan holda Yevropa kasbiy ta’lim va kasbga o‘qitish
sifatini ta’minlash tizimi talablariga to‘liq javob beradigan 1 tadan namunaviy professional
ta’lim muassasalari faoliyatini yo‘lga qo‘yish[7] masalalari belgilab olindi.
Umuman olganda O‘zbekiston Respublikasi hukumati bosh islohotchiligida olib
borilayotgan amaliy ishlar o‘z natijasini bermoqda. Jumladan, maktabgacha ta’limdagi qamrov
darajasi hozirda 62 foizni tashkil etmoqda[8]. Bu ko‘rsatgich 2016
-yilgacha 27 foizdan[9]
oshmagan edi. yoshlarni oliy ta’lim bilan qamrov darajasi 9 foizdan 32 foizga oshirildi. Agar bu
ko‘rsatgichni 2017
-
yilga qadar bo‘lgan vaqt oralig‘idagi “maktab bitiruvchilarini oliy ta’limga
qamrov” ko‘rsatgichi bilan taqqoslaydigan bo‘lsak, 3,5 baravar[10]ga ortganini ko‘rishimiz
mumkin bo‘ladi.
Ammo masalaning ikkinchi tomoniga ham e’tibor qaratish zarur. Ya’ni faqat “qamrov”
darajasiga ko‘ra ta’lim sifatini oshirib bo‘lmaydi. Aksincha, ilmga layoqatli yoshlarni yetishtirish,
malakali kadrlarni tayyorlash, zamon talabiga javob beradigan avlodni shakllantirish orqali −
jamiyat taraqqiyotiga erishish mumkin. Albatt
a, mamlakatimizda bu borada ko‘plab ishlar
qilinmoqda. Buni e’tirof etgan holda, yoshlarni sifatli ta’lim olishiga, milliy o‘zligimiz,
mentalitetimizga mos va xos ravishda tarbiya topishida jiddiy to‘siq bo‘lib kelayotgan omillar
keng qamrovda tus olmoqda.
Shavkat Mirziyoyev haqli ravishda ta’kidlaganidek, “dunyo
shiddat bilan o‘zgarib, barqarorlik va xalqlarning mustahkam rivojlanishiga raxna solayotgan
turli yangi tahdid va xavflar paydo bo‘layotgan bugungi kunda ma’naviyat va ma’rifatga, axloqiy
tarbiya,
yoshlarning bilim olish, kamolga yetishga intilishiga e’tibor qaratish har qachongidan
ham muhim”[2] bo‘lib qolmoqda. Shu nuqtai nazardan kelib chiqqan holda yondashganda,
zamonaviy kibermakon ta’sirida yoshlarni buyuk avlodlarga munosib bo‘lib tarbiya
to
pishiga quyidagi omillarning salbiy ta’siri sezilmoqda
:
1.
Ommaviy axborot vositalarining globallashuvi. OAV auditoriyasining cheksizligi, bir
vaqtning o‘zida psixologik, pedagogik, sotsiologik, siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy ta’sir etish
imkoniyatining kengligi, bu vositaga ko‘plab “inson qalbiga yo‘l eshiklarini” ochib bermoqda.
Albatta, XXI asrda OAVdan foydalanmaslikning iloji yo‘q. Ya’ni OAV insonlar (
bizlarning
)
hayotining ajralmas qismiga aylandi. Bu borada Maxatma Gandining quyidagi fikrini keltirib
o‘tish kifoya: “Men uyimning darvoza va eshiklarini doim ham berkitib o‘tira olmayman, chunki
uyimga toza havo kirib turishi kerak. Shu bilan birga, ochilgan eshik va derazalarimdan
kirayotgan havo dovul bo‘lib uyimni ag‘dar
-
to‘ntar qilib tashlashi, o‘zimni esa yiqitib
yuborishini ham istamayman”[3]. Bundan xulosa shuki, OAV yoshlar tarbiyasiga salbiy ta’sir
etmasligi uchun, avvalo “ommaviy axborot vositalari seleksiyasini” to‘g‘ri yo‘lga quyish kerak.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
33
Birgina misol, O‘zbekiston telekanallarida qo‘yilayotgan bugungi seriallar (
Masalan, Turk
seriallari
), o‘zida mujassam etilgan “Sharq va G‘arb mentaliteti qorishmasi”ga oid g‘oyalari bilan,
yoshlar ongi shuurida, dunyoqarashida “ommaviy madaniyat”ga moyillik “instink”larini
oshirmoqda.
2.
Dunyoviy davlat sifatida o‘z taraqqiyot yo‘lini belgilab olishga urinayotgan
jamiyatimizda fikrlar xilma-
xilligi, e’tiqod erkinligi, so‘z
-fikr bildirish demokratiyasining
mustahkamlanib borayotganligi ortidan − aksariyat yoshlar qalbida (
ongida
) “qadriyatsizlik”,
“ma’naviyatsizlik” elementlari ham sezilarli darajada oshib bormoqda. Milliy ma’naviy
qadriyatlarga sodiq bo‘lib tarbiya topish o‘rniga kosmopolitistik g‘oyalar qaror topmoqda.
Bunga albatta o‘zimiz (
chuqur tafakkur etmay qabul qilgan qarorlarimiz
) sabab bo‘lmoqda.
Masalan, aksariyat ota-
onalar hayot tarzida − bolamni moddiy ta’minotini ta’minlash mening
asosiy burchim, qabilidagi tushuncha ortidan kirib kelayotgan “bola tarbiyasiga
e’tiborsizlik”,
yoshlar (
balog‘atga yetmagan farzandlar
) o‘rtasidagi ko‘plab ijtimoiy muammolarni yuzaga
keltirmoqda. Aniqroq aytganda, farzandini yo
shi ulg‘ayib, “farzand tashvishlari” boshlanguniga
qadar, uning moddiy jihatdan ta’minotini qondirishga qaratilgan harakatlari (
masalan, chet
davlatlariga borib ishlash maqsadida − mehnat migratsiyasini amalga oshirish
), guldek beg‘ubor,
yosh niholdek tarb
iyaga muhtoj bo‘lgan farzandini − ma’naviy qashshoq, ilmiy salohiyatsiz,
mehri kamtik, xudbin bo‘lib voyaga yetishiga olib kelmoqda.
3.
Yoshlarni hayotga “yengil
-
yelpi” qarashi, shoshqaloqlik bilan qarorlar chiqarishi,
“ommaviy madaniyat”ga bo‘lgan moyilligini ortishi, ilm olishni sharafli mashg‘ulot emas,
aksincha majburiyat sifatida baholashi, ularda ilmsizlikni qaror topishiga olib kelmoqda. Bu
jarayonga kibermakon imkoniyatlari yanada kuchli ta’sir etmoqda. Masalan, aksariyat yoshlar
o‘zini onlayn “qahramonlar” obrazi kabi tutishga urinishi, kitob orqali ilm izlashdan ko‘ra
onlayn (
Google, Instagram, Twitter, Facebook va boshqalar
) ilm izlashni afzal bilishi,
tasdiqlanmagan, rasmiy manbaga ega bo‘lmagan ma’lumotlar orqali “ilmiy qurollanishi”, ya’ni
hayotiy
tajribaga, diniy e’tiqodga oid ilmlarni onlayn xizmatlardan izlashi natijasida − yoshlar
ongida ishonchsiz ma’lumotlarni to‘planib borayotganligi, natijada ularda ilmsizlik ortib,
fundamental bilim olishga urinishdan ko‘ra “noaniq manbali” yoki “tajribada sinalmagan o‘git,
pand-
nasihat”ga ishonish alomatlari avj olmoqda.
4.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, internet tarmoqlaridan unumli foydalanish
tizimini tartibga solish bo‘yicha davlat dasturlari zamon talablariga mos holda ishlab
chiqilmayotgani, y
oshlarda “axborot seleksiyasi”ni amalga oshirish ko‘nikmasi ojizligicha
qolishiga turtki bo‘lmoqda. Masalan, ijtimoiy tarmoqlar bilim va kerakli axborotni olish uchun
ulkan imkoniyatlar yaratish bilan birgalikda, inson hayotining deyarli barcha jihatlariga
(
xususiy
) daxl qilmoqda[6]. U shaxsga o‘z bilimlarini oshirish, professionalizmini yuksaltirish,
ehtiyoj va mayllaridan “tartibsiz” qondirishga sabab bo‘lmoqda. Bu borada psixolog Turman
Sornuris shunday xulosa beradi: zamonaviy texnologiya inqilobi oldin
ma’lum bo‘lmagan
komputer va internetga qaramlik − ruhiy kasalliklarni keltirib chiqarmoqda. Bu kasalliklarning
xatarli jihati shundaki, ular omma xulq-
atvoriga salbiy ta’sir ko‘rsatib, giyohvandlik kabi og‘ir
asoratlarni beradi. Keyingi yillarda ruhiy-as
ab va boshqa kasalliklar ko‘paydi. Bunga komputer,
internet, video va uyali telefonning ommalashgani sabab bo‘ldi. Chunki bular insonning
yolg‘izlanishi, oilaviy aloqalarning uzilishiga olib keldi. Bular insonni boshqalarga emas, balki
faqat o‘zi bilan o‘zi band qilib qo‘ydi[4].
5.
Kibermakonning texnologik qurilmasi bo‘lgan axborot
-kommunikatsiya rivoji, birinchi
navbatda inson shaxsi, ongi va dunyoqarashiga ta’sir etib, uning ijtimoiy o‘lchovlarini
o‘zgarishiga olib keldi. Masalan, oilada olib borilishi zarur bo‘lgan farzand tarbiyasida
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
34
deformatsiyalashuvni olib keldi. Bu “universal tarbiya” qaror topishiga turtki bo‘ldi. Oxir oqibat
−
tarbiya borasida ijtimoiy amaliyotda “kristallashgan” an’analarda “transmilliy” buzilish
yuzaga kelib, ming yillar davomida s
hakllanib kelgan “milliy tarbiyaviy qadriyatlar” o‘rtasidagi
funksional institutsionallashuvga “qaqshatqich zarba” berildi. Demak, tarbiya bir tomonlama
olib borishga qaratilgan “ijtimoiy jarayon” emasligini, unga avvalo ota
-
ona mas’ulligini anglab
yetmas
ekanmiz, ta’lim va tarbiya uzviyligini ta’minlashga qaratilgan ishlarimiz samarasiz bo‘lib
qolaveradi.
6.
Ta’lim va tarbiya samaradorligiga to‘siq bo‘luvchi kibermakon omillarini aniqlashtirish
va oldini olishga qaratilgan mexanizmlar ishlab chiqishni tavsiya
etamiz. Buning uchun −
kiberfazoda nafaqat ta’lim va tarbiya tizimiga ta’sir elementlarini boshqarish, balki, ularni
yuqori murakkablikda ushlab turish, dinamik o‘zgarishini nazorat qilish, hududiy jihatdan ta’sir
elementlarini tashkillashtirish masalasig
a e’tiborni kuchaytirish zarur. Mutaxassislarning
fikricha, kibermakon hali yagona boshqaruv mexanizmiga ega emas. Demak, kibermakon
parametrlari turli darajadagi ta’sirga bardosh berishiga shubhalar bor. Masalan, ta’limga
nisbatan olganda boshqariladigan
ob’yektning holati to‘g‘risida ma’lumotni to‘plash, kerakli
jihozga yuklash, holat to‘g‘risida qaror qabul qilish, holatga iqtisodiy, huquqiy yoki ijtimoiy baho
berish murakkabligi saqlanib qolmoqda. Bu holatdan unumli foydalangan holda “ijtimoiy ong”
shak
lini o‘zgartirishga qaratilgan usullarni tavsiya etamiz. Masalan, “
psixologik aloqaga
kirishish
”
usuli[5]. Bu metod amaliyotga to‘rtta bosqichga asoslanib tadqiq etiladi:
1) yoshlar ongida o‘rnashgan kibermakonning zararli oqibatlariga qarshi motivat
sion
immunitet hosil etish;
2) yoshlarning aqliy salohiyatini inobatga olgan holda yondashuvni amalga oshirish;
3) yoshlarni ruhiy emotsional kechinmalarini hisobga olish hisobidan targ‘ibot ishlarini
olib borish;
4) tarbiyaviy jarayonlarni ijtimoiy muhi
tdagi o‘rniga nisbatan olib borish yuqori samara
berishi uchun quyidagi mexanizmlar amalda ishlashi kerak bo‘ladi:
−
yoshlar o‘rtasidagi kiber muloqotni prognoz qilishning markazlashgan tizimini joriy
etish zarur;
−
yoshlarni kibermakondagi harakatini tashkillashtirish, boshqarish va nazorat qilishga
qaratilgan mexanizmni ishlab chiqish kerak bo‘ladi;
−
talaba yoshlarni kiber kommunikativ layoqatini baholovchi milliy platforma yaratilishi
va uni ishlash mexanizmini joriy etish zarur;
−
talaba yoshlarni kib
erolamning qaysi jihatlari ko‘proq o‘ziga jalb etmoqda?, qanday ta’sir
vositalariga moyilligi yuqori? kabi savollarni tadqiq etuvchi doimiy sotsiologik markazni
tashkillashtirish kerak;
− kibermakon omilini yoshlar ongiga (individual tarzda) ta’sir kuchin
i baholovchi ijtimoiy
tadqiqotlar institutini tashkil etish zarur hisoblanadi.
Yuqoridagi fikr mulohazalardan kelib chiqqan holda quyidagi
XULOSAga
keldik:
Birinchidan
, kiberfazo tarkibiy tuzilmasi yuqori murakkablik darajasiga ko‘ra: dinamik
o‘zgaruvchanligi, psixologik imkoniyatlaridagi mutanosibligi, vositachi sifatida namoyon
bo‘layotgan elementlarining serqirraligi, jamiyat boshqaruv jarayonida alohida maqomga ega
ekanligi, katta miqdordagi respondentlar auditoriyasiga ixtisoslashganligi −
kibermakon
qiyofasini ko‘rsatadi. Shu jihatdan baholaganda, uning (kibermakon) ta’lim va tarbiya kabi
jamiyat drayverlariga ta’sir kuchi oshib boraveradi.
Ikkinchidan
, strategik maqsadiga ko‘ra kibermakon omili − doimiy rivojlanib borish
tendensiyasida ke
chmoqda. Masalan, aloqa o‘rnatish, munosabatlarni tashkillashtirish,
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
35
maqsadlarni integratsiyalashtirish, ijtimoiy muomalada jozibadorlikni ta’minlash, inson ongiga
ta’sir etishga qaratilgan yangi protokollar, standartlar va uskunalarni ishlab chiqishni doi
miy
takomillashuvini boshqarish, kibermakonning ma’lum bir “segmenti”ni namoyon etmoqda
.
Uchinchidan
,
kibermakonni boshqarish tuzilmasidagi ta’sir elementlarini tashkiliy
jihatdan nazorat qilish, uni millatlarning milliy mentalitetiga moslash, urf-odat, an
’anaviy
qadriyatlarga monand shaklda ta’lim va tarbiya jarayoniga xizmat etishiga erishish, ta’lim va
tarbiya jarayonidagi o‘rnini pozitivlik jihatidan o‘zgartirish − kibermakonning avtonom
boshqarish tizimiga o‘tishi bilan belgilanadi.
To‘rtinchidan
, jami
yat miqyosida ro‘y beradigan ommaviy hodisalar ko‘pincha, kichik
(maishiy) ko‘rinadigan “ta’sir elementlari” qurshovida qolishiga sabab bo‘ladi. Kibermakonga
bo‘lgan munosabat shu shaklda kechmoqda. Ammo har qanday jarayonni shakllanish bosqichi
bo‘lgani k
abi, kibermakon ham lokal-regional-
global davriylikni bosib o‘tmoqda. Uning ta’lim va
tarbiyaga o‘tkazayotgan ta’sirini anglash uchun biz − “kiber global” bosqichni ko‘rishimiz shart
emas. Chunki, bu davriylik kelganda “kiber tahdid”ni boshqarib bo‘lmay qo
ladi.
Beshinchidan
, hozirgi davrda kibermakon ta’sir vositalarini ta’lim va tarbiya jarayoniga
yetkazayotgan zararini baholash mezonlari ishlab chiqilmaganligi sababli, uning ijtimoiy
hayotimizga kirib kelish mexanizmini ko‘rishimiz qiyin
kechmoqda. Ammo, yaqin kelajakda
jamiyatda sodir bo‘ladigan barcha jarayonlarga uning aloqadorligini sezishni boshlaymiz.
Chunki, u jamiyatdagi barcha ijtimoiy munosabatlarda aks etmoqda. Qolaversa, ruhiy-
emotsional holatimizni boshqaruvchi mezon sifatida
ham namoyon bo‘lmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Sh.M.Mirziyoyev, Yangi Oʻzbekiston strategiyasi. −T.: Oʻzbekiston, 2021. −B.236.
2. Sh.M.Mirziyoyev, Milliy taraqqiyot yoʻlimizni qatʼiyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga
koʻtaramiz. Jild-1. –T.: Oʻzbekiston NMIU, 2017. −B. 27.
3. S.Rahimova, E.Nishanbayeva, Yoshlarimizni maʼnaviy tahdidlardan asrash masalalari
//Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS). №. 12 (2). 2022. –P. 136-
142.
4.
Muxammad Amin Yahyo. Inernetdagi tahdidlardan himoya
. –Т.: Movarounnaxr, 2016. –B.
185.
5. Yazdonov, U. B. T. (2019). ОРГАНИЗАЦИЯ ОБЩЕСТВЕННОГО МНЕНИЯ ПОД
ВЛИЯНИЕМ ФОРМ СОЦИАЛЬНОГО СОЗНАНИЯ.
Theoretical & Applied Science
, (9), 88-92.
6. U.Yazdanov, (2017). Jamoatchilik fikrini transformatsiya qilish imkoniyatlari. Ijtimoiy fikr.
Inson huquqlari
.
7. https://lex.uz/docs/6396146.
8.https://yuz.uz/news/maktabgacha-talimdagi-qamrov-darajasi-hozirgi-62-foizdan-kamida-
80-foizga-etkaziladi
9. https://strategy.uz/index.php?news=1387
10. https://uza.uz/uz/posts/oliy-islohotlari-yotgan-imkoniyatlar_392536
