Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Organizing independent educational activities in the
development of digital competence
Khakimjan KHANBABAYEV
1
Kokand State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2023
Received in revised form
15 April 2023
Accepted 25 April 2023
Available online
15 May 2023
The development of students' digital competence in the
context of globalization is a scientific problem, as it requires the
study of various aspects related to the use of digital technologies
in education and their impact on student development.
Analyzing how digital technologies affect the educational
process and how they change the way we teach and assess
student learning is one of the important aspects.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss3/S-pp409-413
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
digital technologies,
interaction,
personalized learning path,
digitalization.
Raqamli kompetentsiyani rivojlantirishda mustaqil ta'lim
faoliyatini tashkil etish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
raqamli texnologiyalar,
o'zaro ta'sir,
shaxsiylashtirilgan ta'lim
yo'li,
raqamlashtirish.
Globallashuv
sharoitida
talabalarning
raqamli
kompetentsiyasini rivojlantirish ilmiy muammodir, chunki
ta'limda raqamli texnologiyalardan foydalanish va ularning
talabashaxsini rivojlantirishga ta'siri bilan bog'liq turli jihatlarni
o'rganishni talab qiladi.
Raqamli texnologiyalarning ta’lim jarayoniga qanday ta’sir
etishi va ular o‘qitish va talabalar bilimini baholash usullariga
qanday o‘zgartirishlar kiritishini tahlil qilish muhim jihatlardan
biridir.
1
P
rofessor, Kokand State Pedagogical Institute. E-mail: xakimjonxanbabayev@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
410
Организация
самостоятельной
образовательной
деятельности по развитию цифровой компетентности
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
цифровые технологии,
взаимодействие,
персонализированная
траектория обучения,
цифровизация
Развитие цифровой компетентности студентов в
условиях глобализации является научной проблемой,
поскольку
требует
изучения
различных
аспектов,
связанных с использованием цифровых технологий в
образовании и их влиянием на развитие студентов.
Одним из важных аспектов является анализ того, как
цифровые технологии влияют на образовательный процесс
и как они меняют способы преподавания и оценки обучения
учащихся.
Globallashuv sharoitida talabalarning raqamli kompetentsiyasini rivojlantirish ilmiy
muammodir, chunki ta'limda raqamli texnologiyalardan foydalanish va ularning
talabashaxsini rivojlantirishga ta'siri bilan bog'liq turli jihatlarni o'rganishni talab qiladi.
Raqamli texnologiyalarning ta’lim jarayoniga qanday ta’sir etishi va ular o‘qitish va
talabalar bilimini baholash usullariga qanday o‘zgartirishlar kiritishini tahlil qilish muhim
jihatlardan biridir.
Shuningdek, raqamli texnologiyalarning talabalar uchun, ayniqsa, rivojlanayotgan
mamlakatlarda foydalanish imkoniyati va bu ularning ta'lim olish imkoniyatlariga qanday
ta'sir qilishiga oid masalalarni o'rganish kerak.
Talabalarda raqamli kompetentsiyani rivojlantirishga qaratilgan turli yondashuvlar
samaradorligini o‘rganish va eng samarali usul va vositalarni aniqlash ham muhim jihatdir.
Talabalarning raqamli kompetentsiyasini samarali rivojlantirishi va oshirishi, ularni
raqamli asrda muvaffaqiyatga tayyorlashi mumkin. Talabalarning raqamli texnologiyalardan
foydalanish bo'yicha ishonchi va malakasini ta'minlash uchun keng ko'lamli yordam, yo'l-
yo'riq va resurslar bilan ta'minlash juda muhimdir.
Talabalarda raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish maqsadlariga quyidagilar kiradi:
1. Talabalarni bugungi raqamli dunyoda muvaffaqiyatga tayyorlash.
2. Talabalarning o‘z bilimlariga egalik qilishlarini kuchaytirish.
3. XXI-asr ish joyida muvaffaqiyatga erishish uchun zarur bo'lgan ko'nikmalarni
rivojlantirish.
Raqamli kompetensiyalarni rivojlantirishdan foyda ko'rishi mumkin bo'lgan
sub'ektlarga quyidagilar kiradi:
1. Ta’limning barcha bosqichlaridagi talabalar.
2. O'qitishni qo'llab-quvvatlash uchun raqamli vositalar va resurslardan foydalanishi
kerak bo'lgan o'qituvchilar va o'qituvchilar.
3. O'z ishida texnologiyadan foydalanishi kerak bo'lgan mutaxassislar.
Raqamli davrda talabalar foydalanishi mumkin bo'lgan qidiruv tizimlariga quyidagilar
kiradi:
1. Google Scholar: Akademik adabiyotlarga kirish imkonini beruvchi qidiruv tizimi.
2. JSTOR: Akademik jurnallar, kitoblar va asosiy manbalardan foydalanish imkonini
beruvchi raqamli kutubxona.
3. Khan Academy: Keng ko‘lamli fanlar bo‘yicha video darslar va interaktiv
mashqlardan foydalanish imkonini beruvchi ta’lim platformasi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
411
Talabalarda raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish uchun turli xorijiy usullar va
yondashuvlar mavjud. Mana bir nechta e'tiborga loyiqlari:
1. Raqamli fuqarolik tashabbuslari: Ko'pgina mamlakatlarda raqamli fuqarolik
tashabbuslari mavjud bo'lib, ular talabalarni raqamli dunyoda mas'uliyatli va axloqiy xulq-
atvorga o'rgatishdir. Ushbu tashabbuslar onlayn xavfsizlik, maxfiylik, raqamli izlarni
boshqarish va onlayn axborotni tanqidiy baholash kabi mavzularga qaratilgan.
2. Kodlash va kompyuter fanlari bo'yicha ta'lim: Bir qancha mamlakatlar boshlang'ich
maktab darajasidan boshlab kodlash va kompyuter fanlari ta'limini o'z o'quv dasturlariga
kiritgan. Ushbu dasturlar talabalarni kodlash tillari, algoritmlar, muammolarni hal qilish va
raqamli kompetensiyalarini oshirish uchun hisoblash fikrlash bilan tanishtiradi.
3. Texnologiya bilan loyihaga asoslangan ta'lim: Loyihaga asoslangan ta'lim
yondashuvlari ko'pincha texnologiya vositalari va resurslarining integratsiyasi bilan
birlashtiriladi. Talabalar raqamli vositalardan foydalanish, hamkorlik qilish, tadqiqot qilish va
topilmalarini raqamli media yordamida taqdim etishni talab qiladigan mazmunli loyihalar
ustida ishlaydi.
4. Aralashtirilgan ta’lim va onlayn platformalar: Onlayn va yuzma
-
yuz o‘qitishni
birlashtirgan aralash ta’lim modellari raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish uchun keng
qo‘llaniladi. Onlayn platformalar va Google Classroom, Moodle yoki Schoology kabi taʼlimni
boshqarish tizimlari raqamli kontentni yetkazib berish, interaktiv faoliyat va talabalar
oʻrtasida hamkorlikni osonlashtiradi.
5. Gamifikatsiya va oʻyinga asoslangan taʼlim: Oʻyinlashtirish va oʻyinga asoslangan
taʼlim usullaridan foydalanish raqamli kompetensiyalarni rivojlantirishga yordam beradi.
Ta'lim o'yinlari, simulyatsiyalar va o'yinlashtirilgan o'quv tajribalari talabalarni jalb qiladi,
muammolarni hal qilish ko'nikmalarini rivojlantiradi va ularning raqamli savodxonligi va
texnologiya bo'yicha malakasini oshiradi.
6. Mobil ta’lim va hamma joyda qo‘llaniladigan texnologiyalar: Mobil qurilmalar va
smartfon va planshetlar kabi hamma joyda qo‘llaniladigan texnologiyalarning o‘quv
jarayoniga integratsiyalashuvi talabalarga istalgan vaqtda, istalgan joyda ta’lim mazmuni v
a
resurslaridan foydalanish imkonini beradi. Mobil ta'lim raqamli vositalar va ilovalardan
foydalangan holda mustaqil o'rganish, hamkorlik va muammolarni hal qilishga yordam
beradi.
7. Raqamli hikoyalar va multimedia yaratish: Talabalarni raqamli hikoyalar, videolar,
podkastlar yoki animatsiyalar kabi multimedia kontentini yaratishga undash ularning raqamli
kompetensiyalarini rivojlantirishga yordam beradi. Ushbu tadbirlar tadqiqot, kontent
yaratish, raqamli media manipulyatsiyasi va texnologiya vositalaridan foydalangan holda
samarali muloqotni o'z ichiga oladi.
8. Ma'lumotlar savodxonligi va ma'lumotlar fanlari bo'yicha ta'lim: Ba'zi
mamlakatlarda ma'lumotlar savodxonligi va ma'lumotlar fanlari bo'yicha ta'lim tashabbuslari
talabalarda ma'lumotlarni tahlil qilish, sharhlash va samarali muloqot qilish qobiliyatini
rivojlantirishga qaratilgan. Ushbu dasturlar ma'lumotlarni vizualizatsiya qilish, statistik tahlil
qilish, ma'lumotlarga asoslangan qarorlar qabul qilish va ma'lumotlardan axloqiy
foydalanishga qaratilgan.
9. O'qituvchilarning malakasini oshirish dasturlari: Ko'pgina mamlakatlar o'qituvchilar
uchun o'zlarining raqamli kompetentsiyalari va o'qitish amaliyotini oshirish uchun malaka
oshirish dasturlarini taqdim etadilar. Ushbu dasturlar texnologiya integratsiyasi, raqamli
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
412
resurslar, ta'lim dasturlaridan samarali foydalanish va sinfda texnologiyadan foydalanishning
pedagogik strategiyalari bo'yicha treninglarni taklif qiladi.
Ushbu xorijiy usullarning har biri talabalarda raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish
uchun qimmatli yondashuvlarni taqdim etadi. Dunyo bo'ylab mamlakatlar talabalarni raqamli
asrda muvaffaqiyatga erishish uchun zarur ko'nikmalar bilan jihozlash uchun ushbu
usullardan foydalanadi.
Talabalarda raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish uchun mustaqil ta'lim faoliyatini
takomillashtirish ularga o'z ta'limini egallashga va raqamli ko'nikmalarini rivojlantirishga
imkon beradi. Raqamli kompetentsiyani rivojlantirish uchun mustaqil ta'lim faoliyatini
kuchaytirish bo'yicha ba'zi strategiyalar:
1. Raqamli tadqiqot loyihalari: Talabalarga raqamli vositalar va resurslardan
foydalangan holda muayyan mavzularni o'rganishni talab qiladigan tadqiqot loyihalarini
tayinlang. Ularni onlayn ma'lumotni tanqidiy baholash va tahlil qilishga, manbalardan to'g'ri
iqtibos keltirishga va topilmalarni yaxshi tuzilgan taqdimotlar yoki hisobotlarga sintez
qilishga undash.
2. Onlayn kurslar va oʻquv qoʻllanmalar: Talabalarga raqamli koʻnikmalarni
rivojlantirish bilan bogʻliq nufuzli onlayn kurslar va oʻquv qoʻllanmalarini aniqlashda yoʻl
-
yoʻriq koʻrsating. Coursera, Udemy yoki Khan Academy kabi platformalarni tavsiya eting, bu
yerda ular kodlash, grafik dizayn, maʼlumotlarni tahlil qilish yoki raqa
mli marketing kabi
sohalarda mustaqil kurslarga kirishlari mumkin.
3. Shaxsiy ta'lim tarmoqlari: Twitter, LinkedIn yoki Instagram kabi ijtimoiy media
platformalarida o'zlari tanlagan sohadagi nufuzli shaxslar, soha mutaxassislari yoki
tashkilotlariga ergashish orqali talabalarni shaxsiy ta'lim tarmoqlarini yaratishga undash.
Tegishli xeshteglarga rioya qilish va onlayn munozaralarda ishtirok etish orqali talabalar eng
so'nggi tendentsiyalardan xabardor bo'lishlari va uzluksiz o'rganish bilan shug'ullanishlari
mumkin.
4. Raqamli portfellar: Talabalarga raqamli loyihalari, yutuqlari va mulohazalarini
hujjatlashtirish uchun raqamli portfellar yarating. Ularni ma'lum raqamli ko'nikmalardagi
o'sishlarini namoyish etishga va o'z portfelini ish yoki kollej dasturlariga bog'lashga undash.
Raqamli portfellar Wix yoki Google Sites kabi veb-sayt quruvchilar yordamida yaratilishi
mumkin.
5. Onlayn kodlash platformalari: Talabalarni Scratch, Code.org yoki Codecademy kabi
kodlash platformalari bilan tanishtiring. Ushbu platformalar talabalarga dasturlash
tushunchalarini o‘z tezligida o‘rganish va ularni ijodiy qo‘llash imkonini beruvchi inte
raktiv
kodlash qo‘llanmalari va mashqlarni taklif etadi.
6. Muammoni hal qilish muammolari: Talabalarga raqamli echimlarni izlashni talab
qiladigan haqiqiy muammolar yoki qiyinchiliklarni qo'ying. Ushbu qiyinchiliklar veb-saytni
loyihalash, ilova ishlab chiqish yoki raqamli vositalar va texnologiyalardan foydalangan holda
ijtimoiy yoki ekologik muammolarni hal qilishning innovatsion usullarini topishni o'z ichiga
olishi mumkin.
7. Reflektiv jurnallar: Talabalarni o'zlarining tajribalari, kuzatishlari va raqamli
o'rganish sayohatlaridagi mulohazalarini hujjatlashtiradigan aks ettiruvchi jurnallarni
saqlashga undash. Bu ularning taraqqiyotini kuzatish, yaxshilash yo‘nalishlarini an
iqlash va
keyingi rivojlanish maqsadlarini belgilashga yordam beradi.
8. Tengdoshlarni o'rganish hamjamiyatlari: Talabalar o'zlarining raqamli loyihalari
bo'yicha hamkorlik qilishlari, resurslarni almashishlari va bir-birlariga fikr bildirishlari
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2023) / ISSN 2181-1415
413
mumkin bo'lgan qo'llab-quvvatlovchi tengdoshlarni o'rganish hamjamiyatini rivojlantirish.
Bilim almashish va hamkorlikni osonlashtirish uchun guruh muhokamalarini, onlayn
forumlarni yoki virtual o'quv guruhlarini rag'batlantiring.
9. O‘z
-
o‘zini baholash va maqsadni belgilash: Talabalarga raqamli kompetentsiyani
rivojlantirishda o‘z
-
o‘zini baholash va maqsad qo‘yish muhimligini o‘rgatish. Ularni
o'zlarining mavjud ko'nikmalarini baholashga, yaxshilash uchun yo'nalishlarni aniqlashga va
raqamli vakolatlarini oshirish uchun aniq maqsadlarni belgilashga undash. Maqsadlarni
muntazam ravishda qayta ko'rib chiqing va taraqqiyotni baholang.
10. Raqamli fuqarolik faoliyati: talabalarni mas'uliyatli raqamli fuqarolikni targ'ib
qiluvchi faoliyatga jalb qilish. Raqamli axloq, onlayn xavfsizlik yoki raqamli salomatlik
bo'yicha tadqiqot va taqdimotlar yaratishni talab qiladigan vazifalarni tayinlang. Tanqidiy
fikrlash va axloqiy qaror qabul qilish ko'nikmalarini rivojlantirish uchun raqamli maxfiylik,
kiberbulling yoki noto'g'ri ma'lumotlar bilan bog'liq dolzarb muammolarni muhokama qiling.
Ushbu mustaqil ta'lim faoliyatini amalga oshirish orqali talabalar raqamli
kompetensiyalarni o'z-o'zini boshqarish va mazmunli tarzda rivojlantirishlari mumkin.
Talabalarning raqamli ko'nikma va malakalarini muvaffaqiyatli rivojlantirishni ta'minlash
uchun yo'l-yo'riq, resurslar va fikr yuritish imkoniyatlarini taqdim etish muhimdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.Calvani, A., Cartelli, A., Fini, A., & Ranieri, M. (2008). Models and instruments for
assessing digital competence at school. Journal of E-learning and Knowledge Society, 4(3),
183-193]
2.Xanbabayev
X.I. Talabalarda raqamli kompetensiyani rivojlantirishning jahon ta’lim
tajribasi. O‘zbekiston milliy universiteti xabarlari. –
Т. 2023. –
1/9-
сон. –
Б. 216
-223. ISSN
2181-7324.
3.Xanbabayev
X.I. Oliy ta’lim muassasalari talabalari raqamli kompetensiyasini
rivojlantirish muammolari. Tafakkur ziyosi.
–
JDPU., 2023.
–
1-son.
–
В. 29
-32.
4.
Mamatov D.N. Ta’limda autsorsing davlat
-xususiy sheriklik mexanizmi sifatida //
Guliston davlat universiteti axborotnomasi.
–
G., 2022.
–
1-son.
–
В. 7
-11. (03.00.03)
5.Xanbabayev.X.I. Theoretical and practical issues of using industrial robots in sectors
of the economy. Galaxy international interdisciplinary research journal (giirj). -issn (e): 2347-
6915, 2022-yil
6.Xanbabayev.X.I. The role of artificial intelligence in education. Ggalaxy international
interdisciplinary research journal (giirj). -issn (e): 2347-6915, 2022
7.Mamatov D.N.,
Kuysinov O.A., Abduraimov Sh.S., Zaripov L.R., Abduraimova G.O.
Stages of Inter-Industry Integration in Ensuring the Quality of training and employment of
р
ersonnel // International journal of special education. Vol. 37, No. 2, 2022 (Scopus).
–
Р
. 338-
348
8.Xanbabayev.X.I, Siddiqov.I. Smart t
a’
lim texiiologiyasing afzalliklari. Materials of the
international scientific-technical conference. The higher education of the Republic of
Uzbekistan is on the way of innovative development" Kokand - 2021
9.
Krumsvik, R. J. (2008). Situated learning and teachers’ digital competence. Education
and Information Technologies, 13(4), 279-290
