Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Methods of teaching a foreign language through modern
information and communication technologies
Jakhongir KENJABAYEV
Termez State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2024
Received in revised form
15 January 2024
Accepted 25 February 2024
Available online
15 March 2024
This article shows methods of teaching a foreign language
through modern information and communication technologies
and the need to introduce them into the educational process.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss2/S-pp194-198
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
modern information and
communication
technologies,
internet resources,
methodology,
teaching,
online textbooks.
Zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalari
orqali chet tilini o‘rgatish usullari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
zamonaviy axborot-
kommunikatsiya
texnologiyalari, internet
resurslari,
metodika,
o‘qitish,
onlayn darsliklar.
Ushbu maqolada zamonaviy axborot kommunikatsiya
texnologiyalari orqali chet tilini o‘rgatish usullari va ularni
o‘quv jarayoniga joriy etish zarurligi ko‘rsatilgan.
1
PhD, Associate Professor, Interfaculty Department of Foreign Languages, Faculty of Foreign Philology, Termez
State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2024) / ISSN 2181-1415
195
Методы обучения иностранному языку посредством
современных
информационно
-
коммуникационных
технологий
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
современные
информационно
-
коммуникационные
технологии,
интернет
-
ресурсы,
методика,
преподавание,
онлайн
-
учебники.
В данной статье рассматриваются методы обучения
иностранному языку с использованием современных
информационно
-
коммуникационных
технологий
и
подчеркивается важность их интеграции в учебный
процесс.
Yangi O‘zbekistonni barpo etish yo‘lida jamiyatni rivojlantirishning ko‘plab
sohalarida, shu jumladan, oliy taʼlim sohasida katta o‘zgarishlar yuz bermoqda. Jamiyatni
axborotlashtirish va globallashuv sharoitida uni o‘rganishga yangicha talablar
qo‘yilmoqda, bilim olish uchun yangi imkoniyatlar paydo bo‘lmoqda, ayniqsa xorijiy
tillarni, xususan, ingliz tilini o‘qitishda yangicha yondashuvlar paydo bo‘lmoqda. Shu
maʼnoda, talabalarga ingliz tilini o‘qitishda ijtimoiy mediadan foydalanishda yangi bilim
olish va o‘zlashtirilgan bilimlarni takomillashtirish uchun foydalanish imkoniyatlari
cheksizdir. Virtual ijtimoiy tarmoqlar nafaqat muhim aloqa vositasi, balki ingliz tilini
o‘rganuvchilar uchun noyob manba hisoblanadi. Аxborot almashishning mavjud
usullaridan biri sifatida ijtimoiy media talabalarning ham, o‘qituvchilarning ham
eʼtiborini jalb qilib, ingliz tilini o‘rganishni o‘quv jarayonini to‘xtatmasdan, auditoriyadan
virtual haqiqatga o‘tkazishga imkon beradi [3]. Zamonaviy globallashuv va ta’lim hamda
jamiyat hayotining boshqa sohalarida ijtimoiy tartib o‘zgardi –
xorijiy tillarni to‘liq
biladigan mutaxassislar universitet va oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim sohasida
madaniyatlararo muloqot vositasi sifatida, shuningdek, kasbiy manfaatlar sohasida o‘zini
o‘zini tarbiyalash vositasi sifatida zarur bo‘lib qoldi. Shunga ko‘ra, ingliz tilini o‘qitish
sifatini saqlab qolish uchun o‘qitishning nisbatan qisqa muddatlarida ijobiy natija bera
oladigan o‘qitish metodlari va texnologiyalaridan foydalanish zarur.
Xorijiy tillarni bilish professional ishga joylashish uchun tanlov mezonlaridan biri,
muvaffaqiyatli martabada zarur shartdir, chunki amaliyot va ish beruvchilar ta’lim
muassasalari bitiruvchilariga qo‘yiladigan talablarni kamaytirmaydi, aksincha oshiradi.
Bundan tashqari, hozirgi vaqtda nafaqat oliy yoki o‘rta kasb
-
hunar ta’limi to‘g‘risidagi
hujjatlar, balki ularni aniq vakolatlar, jumladan, amaliy ko‘nikmalarva ularni amalga
oshirishga tayyorlik ko‘rinishida tasdiqlash talab etiladi [2]. Shu munosabat bilan
zamonaviy ta’lim tizimiga intensiv, innovatsion pedagogik texnologiyalarni joriy etish
muammosi o‘z dolzarbligini yo‘qotmayapti.
Zamonaviy ta’lim jamiyatida xorijiy tillarni o‘qitish konsepsiyasini qayta ko‘rib
chiqish mavjud bo‘lib, u ingliz tilini o‘qitishning turli pedagogik texnologiyalarini
yaratishda ifodalanadi. Shunga ko‘ra, hozirgi vaqtda ta’lim jarayoni aralash ta’lim
modeliga asoslangan bo‘lib, u ta’limning an’anaviy shakllari va zamonaviy
texnologiyalarni samarali uyg‘unlashtirishga yordam beradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2024) / ISSN 2181-1415
196
Chet tilini o‘qitishda pedagogik texnologiyalarning keng doirasi: kommunikativ
o‘qitish texnologiyasi, ko‘p bosqichli (differentsial) o‘qitish texnologiyasi, modulli
o‘qitish texnologiyasi, axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalari, individual o‘qitish
texnologiyalari, testlarni boshqarish texnologiyalari, loyiha texnologiyalari, hamkorlikda
o‘qitish texnologiyalari, o‘yin texnologiyalari, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish
texnologiyalari va boshqalar [1] qo‘llaniladi.
Keling, eng istiqbolli va jadal rivojlanayotgan pedagogik texnologiyalardan biri
–
axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari haqida batafsil to‘xtalib o‘tamiz, undan
foydalanish o‘quv jarayonining ko‘lamini kengaytirishga yordam beradi, uning amaliy
yo‘nalishini oshiradi, o‘quvchi shaxsining salohiyatini rivojlantiradi, talabalarning
mustaqil ishlarini faollashtirishga yordam beradi va ularning bilim faolligini oshiradi.
Hozirgi vaqtda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari fanlararo mazmun,
o‘qitish shakllari va vositalariga asoslangan yagona ta’lim yondashuvidir. Ta’limni
axborotlashtirish birinchi o‘ringa chiqadi, uning mohiyati ma’lumotlar bazalari, komputer
dasturlari, virtual kutubxonalar va ma’lumotnomalarda taqdim etilgan katta hajmdagi
ma’lumotlar talabalar uchun mavjudlidadir [2]. Talabalar amaliy ingliz tili kursida
mustaqil ta’lim uchun mavzular tayyorlashda kerakli ma’lumotlarni topadilar. Axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalari tufayli o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi muloqot
imkoniyatlari hamda sohalari kengaymoqda, chet tilini o‘zlashtirishdagi an’anaviy
to‘siqlar (soddalashtirilgan muloqot muhiti, sun’iy sinf muhiti va boshqalar) avtomatik
tarzda bartaraf etilmoqda.
Bundan tashqari, Internet saytlari turli muloqot ko‘nikmalarini (tinglash, o‘qish,
yozish, so‘zlash), leksik va grammatik ko‘nikmalarni shakllantirish, xalqaro standartlarga
muvofiq tilni bilish darajasini aniqlash uchun, ya’ni Internetda jonli muloqot orqali chet
tilidan haqiqiy foydalanishda ishlatiladi. Shu bilan birga, motivatsiya, tabaqalashtirilgan
ta’lim va uning avtonomiyasiga erishiladi.
Internetdagi axborot resurslaridan foydalanib, ularni o‘quv jarayoniga
integratsiyalashgan holda (tegishli didaktik talqin qilingan holda) bir qator didaktik
muammolarni yanada samarali hal qilish mumkin:
–
turli darajadagi murakkablikdagi onlayn materiallardan bevosita foydalanish
orqali o‘qish ko‘nikma va malakalarini rivojlantirish;
–
o‘qituvchi tomonidan
tayyorlangan haqiqiy Internet audio matnlari, multimedia
vositalari asosida tinglash ko‘nikmalarini oshirish;
–
o‘qituvchi yoki talabalardan biri tomonidan taqdim etilgan onlayn materiallarni
muammoli muhokama qilish asosida monolog va dialogik bayon qilish ko‘nikmalarini
oshirish;
–
sheriklarga yakka tartibda yoki yozma ravishda javob yozish, tezislar, insholar va
sheriklarning birgalikdagi faoliyatining boshqa epistolyar mahsulotlarini tayyorlashda
ishtirok etish orqali yozish ko‘nikmalarini oshirish;
–
faol va passiv so‘z boyligingizni xalq madaniyati, jamiyatning ijtimoiy
-siyosiy
tuzilishi rivojlanishining muayyan bosqichini aks ettiruvchi zamonaviy chet tili lug‘ati
bilan to‘ldirish;
–
madaniy bilimlar, shu jumladan nutq odobi, muloqot sharoitida turli xalqlarning
nutqiy xulq-
atvori xususiyatlari, o‘rganilayotgan til mamlakati madaniyati xususiyatlari,
an’analari bilan tanishish;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2024) / ISSN 2181-1415
197
–
“jonli” materiallardan tizimli foydalanish, nafaqat darslik matnlari savollarini,
balki barchani qiziqtiradigan “qaynoq” muammolarni muhokama qilish asosida darsda
talabalarning chet tilidagi faoliyati uchun barqaror motivatsiyani shakllantirish [2].
Biroq endi hamma Internet juda katta axborot imkoniyatlariga egaligi va undan
kam bo‘lmagan ta’sirchan xizmatlarga ega ekanligini tushunadi. Ulardan biri, yuqorida
ta’kidlanganidek, chet tilini o‘rganuvchilar uchun haqiqiy matnlardan foydalanish,
tinglash va ona tilida so‘zlashuvchilar bilan muloqot qilishda noyob imkoniyatlar
yaratishdir, ya’ni u tabiiy til muhitini yaratishdir.
Chet tili kompetensiyasini shakllantirishda quyidagi kabi haqiqiy va o‘quv Internet
resurslaridan foydalanish orqali keng imkoniyatlar ochiladi:
1.
Ingliz tilini o‘rganuvchilar uchun turli xil va murakkablik darajasidagi
podkastlarni o‘z ichiga olgan veb
-
saytlar: so‘zlashuv ingliz tili, biznes ingliz tili, xalqaro
imtihonlarga tayyorgarlik ko‘rish uchun podkastlar, mashhur universitetlarning
podkastlari, podkastli bloglar va boshqalar.
2. Blog va viki texnologiyalari.
3. R. Merfi, V. Evans, S. Redman, V. Prodromou, L. Jons va boshqa mualliflarning
darsliklariga interaktiv ilovalar: English Grammar in Use, Professional English in Use,
English Vocabulary in Use, Test Your English Vocabulary in Use, Business Explorer,
Business Vocabulary in Use, Cambridge Grammar, Interactive, Interactive Approaches to
Language Learning va boshqalar.
4. Darsliklar uchun audio va video resurslar: Language Leader, Cutting Edge, First
Certificate Gold, Total English, Inside Out, Cambridge Certificate in Advanced English,
Cambridge Certificate of Proficiency va boshqalar.
5. Britaniya nashriyoti: Mac-Millan, Pearson-Longman, Oxford University Press,
Cambridge University Press va boshqa nashriyotlarning Internet darsliklari.
6.
Chet tili o‘qituvchilari uchun onlayn ta’lim resurslari: BBC learning / teaching
websites.
7. You tube vositalari va resurslari, videoxosting xizmatlari: xorijiy agentliklar
yangiliklari; ommaviy axborot vositalarining rasmiy akkauntlari; xorijiy olimlar
ishtirokida davra suhbatlari; chet tillari bo‘yicha chet el o‘qituvchilarining ma’ruzalari va
boshqalar.
8.
Lug‘atlar:
–
elektron tashuvchilarda
–
ABBYY Lingvo 12;
–
onlayn lug‘atlar: –
Lingvo, Webster, Multiflex, on-line free dictionary, Multitran,
Polyglossum.
9. DVD filmlar va DVD kurslari, CD tashuvchilar:
–
zamonaviy autentik materiallarga ega xorijiy tillar bo‘yicha o‘quv dasturlari va
uslubiy tavsiyalar bilan o‘qituvchilar uchun kitoblarda;
–
City and Guilds, LCCI, CAE, IELTS, TOEFL xalqaro sertifikatlashtirish
imtihonlarini topshirish uchun intensiv ingliz tili kurslari: DVD, CD, Audio CD va Internet
simulyatorlari.
Hozirda Internetda bir qancha saytlar (masalan, http://www.listen-and-
write.com) mavjud bo‘lib, ular chet tilini o‘rganuvchilarga tinglash va imlo ko‘nikmalarini
sinab ko‘rish imkoniyatini beradi. Taqdim etilgan materiallar haqiqiy va asl manbalardan
olingan. Ular darajalarga (28 daraja) bo'linadi va imlo tezda tekshiriladi va tuzatiladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2024) / ISSN 2181-1415
198
Dunyoning deyarli barcha yetakchi ommaviy axborot vositalarida “The Times”,
“The Independent”, “The Financial Times”, “The USA Today”, “The New York Times”,
“BBC” kabi veb
-
sahifalar mavjud. Ular juda savodli, qiziqarli va chet tilini o‘rganuvchilar
uchun mazmunli saytlar va turli mavzularda lug‘atga ega turli matnlarni taklif qiladi.
Bundan tashqari, har bir talaba ushbu matnlarni tinglashi va videolarni tomosha qilishi
mumkin. Chet tilini samarali o‘rganishga yordam beradigan foydali ma’lumotlarning
o‘ziga xos “banki” sifatida ko‘plab saytlar mavjud.
Shunday qilib, zamonaviy axborot kommunikatsiya tarmoqlaridan foydalanish
orqali o‘qituvchilar va talabalarga chet tilida o‘qish, yozish, gapirish, tinglashni o‘rgatish
imkoniyatlari shakllanadi. Bunday usullar, bizning fikrimizcha, vakolatga asoslangan,
kognitiv-kommunikativ, fanlararo yondashuvlarning birligiga asoslanadi. Zamonaviy
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bilim olish va yanada rivojlantirish, tajribani
boshqa o‘qituvchilarga o‘tkazish va chet tillarini o‘qitishning mavjud usullarini
takomillashtirish uchun juda ko‘p imkoniyatlar taqdim etadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Akhmedova M. M., Khomidova M. M. K. Modern methods and technologies in
teaching literature //Scientific progress.
–
2021.
–
Т. 2. –
№. 3. –
С. 317
-325.
2.
Nurmatova M. M. Modern information and communication technologies for
teaching foreign languages // Fundamental and applied research: problems and results.
2023. No. 5. Pp 127.
3.
Sulaymanova B. А. Talabalarga ingliz tilini oʼqitishda ijtimoiy mediadan
foydalanish boʼyicha taʼlim imkoniyatlari va ularda kasbiy axborot kompetentsiyasini
shakllantirish.//Oʼzbekistonda xorijiy tillar. –
2021.
–
№1(36). –
S. 138
–
147.
https://doi.org/ 10.36078/1618987737
