Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Issues of ensuring the adversarial principle in the process
of proof
Malikabonu ABDULLAEVA
Law Enforcement Academy of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 25 September 2024
Available online
15 October 2024
This article analyzes the issues of ensuring the adversarial
principle in the process of proof based on the legislation of the
Republic of Uzbekistan. The role and significance of the
adversarial principle in the implementation of proof, its legal
foundations are covered in detail. The main problems in
implementing the adversarial principle in the process of proof are
identified, and ways to solve them are proposed. Based on the
opinions of scholars, specific proposals and recommendations for
improving the adversarial principle in proving have been
developed. The article develops scientific and theoretical
conclusions based on the analysis of judicial and investigative
practice and scientific literature. The results of the research serve
to improve criminal procedural legislation and enhance law
enforcement practice.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss9/S-pp1-8
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
adversarial principle,
proof,
criminal procedure,
evidence,
equality of parties,
right to defense,
judicial control,
expert examination.
Исбот қилиш жараёнида тортишувчанлик принципини
таъминлаш масалалари
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
тортишувчанлик
принципи,
исбот қилиш,
жиноят процесси,
далиллар,
тарафлар тенглиги,
ҳимоя
ҳуқуқи,
суд назорати,
экспертиза
.
Мазкур мақолада Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги
асосида исбот қилиш жараёнида тортишувчанлик
принципини таъминлаш масалалари таҳлил қилинган.
Исбот қилишни амалга оширишда тортишувчанлик
принципининг ўрни ва аҳамияти, унинг ҳуқуқий асослари
батафсил
ёритилган.
Исбот
қилиш
жараёнида
тортишувчанлик принципини амалга оширишдаги асосий
муаммолар аниқланган ва уларни ҳал этиш йўллари таклиф
этилган.
Олимлар
томонидан
билдирилган
фикр
-
мулоҳазалар асосида исбот қилишда тортишувчанлик
1
PhD, Law Enforcement Academy of the Republic of Uzbekistan. E-mail: malikabonu.abd@gmail.com.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
2
принципини такомиллаштириш бўйича аниқ таклиф ва
тавсиялар ишлаб чиқилган. Мақолада суд
-
тергов амалиёти
ва илмий адабиётлар таҳлили асосида илмий
-
назарий
хулосалар ишлаб чиқилган. Тадқиқот натижалари жиноят
-
процессуал қонунчиликни такомиллаштириш ва ҳуқуқни
қўллаш амалиётини яхшилашга хизмат қилади.
Вопросы обеспечения принципа состязательности в
процессе доказывания
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
принцип
состязательности,
доказывание,
уголовный процесс,
доказательства,
равенство сторон,
право на защиту,
судебный контроль,
экспертиза
.
В статье анализируются вопросы обеспечения принципа
состязательности в процессе доказывания на основе
законодательства Республики Узбекистан. Подробно
рассмотрены роль и значение этого принципа в ходе
доказывания, а также его правовые основы. Выявлены
ключевые
проблемы
реализации
принципа
состязательности и предложены возможные пути их
решения. С опорой на мнения ученых разработаны
конкретные
предложения
и
рекомендации
по
совершенствованию данного принципа. На основе анализа
судебно
-
следственной практики и научной литературы в
статье сформулированы научно
-
теоретические выводы.
Результаты
исследования
направлены
на
совершенствование
уголовно
-
процессуального
законодательства и улучшение правоприменительной
практики.
КИРИШ
Жиноят процессида исбот қилиш жараёнида тортишувчанлик принципини
таъминлаш масаласи ҳозирги кунда долзарб аҳамият касб этмоқда. Ушбу принцип
жиноят процессининг демократик асосларини мустаҳкамлаш, инсон ҳуқуқ ва
эркинликларини ҳимоя қилиш, одил судловни амалга оширишнинг муҳим
шартларидан бири ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти
Ш.М.Мирзиёев таъкидлаганидек, “Суд
-
ҳуқуқ тизимини янада демократлаштириш
ва эркинлаштириш, суд, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва назорат органлари фаолияти
самарадорлигини ошириш, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли
ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтириш” бугунги кунда суд
-
ҳуқуқ соҳасида
долзарб вазифаларидан бири ҳисобланади [1].
Бу борада жиноят процессида исбот қилишни амалга оширишда
тортишувчанлик принципини таъминлаш алоҳида аҳамият касб этади. Чунки
айнан ушбу принцип асосида тарафларнинг тенг ҳуқуқлилиги, суднинг холислиги
таъминланади, ишни ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона кўриб чиқиш учун шароит
яратилади.
Бироқ, амалиётда исбот қилиш жараёнида тортишувчанлик принципини
тўлиқ таъминлаш борасида бир қатор муаммолар мавжуд. Хусусан, суриштирув ва
дастлабки тергов босқичида тарафлар тенглигини таъминлаш, ҳимоя тарафининг
далиллар тўплаш имкониятларини кенгайтириш, экспертиза тайинлаш ва
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
3
ўтказишда тарафлар иштирокини кучайтириш каби масалалар ҳал этилишини
талаб қилмоқда.
Шунга кўра, ушбу мақолада жиноят процессида исбот қилишни амалга
оширишда тортишувчанлик принципини таъминлаш борасидаги мавжуд
муаммоларни таҳлил қилиш ва уларни ҳал этиш йўллари таҳлил этилади. Бунда,
қуйидагиларга алоҳида эътибор бериш талаб этилади:
а) тортишувчанлик принципининг моҳияти, аҳамияти ҳамда ушбу
принципнинг ҳуқуқий асосларини ўрганиш;
б) исбот қилиш жараёнида тортишувчанлик принципини амалга оширишдаги
асосий муаммоларни аниқлаш;
в) халқаро тажрибани таҳлил қилиш асосида исбот қилиш жараёнида
тортишувчанлик принципини амалга оширишдаги муаммоларни бартараф этишга
қаратилган тавсиялар ишлаб чиқиш мақсадга мувофиқ.
Мазкур мақолада норматив
-
ҳуқуқий ҳужжатлар таҳлили, қиёсий
-
ҳуқуқий таҳлил,
статистик маълумотлар таҳлили, аналиф, синтез, дедукция, индекция каби
усуллардан фойдаланилди.
Тортишувчанлик принципи жиноят процессининг асосий принципларидан
бири ҳисобланади. Бу принцип жиноят ишини юритишда тарафларнинг ҳуқуқий
тенглигини таъминлашга қаратилган. Бу борадаолимлар ҳам турли хил ғояларни
илгари муришган.
Хусусан, А.В.Смирнов тортишувчанлик принципига қуйидагича таъриф
беради: “Тортишувчанлик –
бу жиноят процессининг шундай тузилишики, унда
айблов ва ҳимоя функциялари суд функциясидан ажратилган, тарафлар тенг
ҳуқуқларга эга бўлиб, суд олдида ўз позицияларини ҳимоя қилиш имкониятига эга”
[2, С.14].
И.Я. Фойницкий эса тортишувчанлик принципининг қуйидаги асосий
элементларини ажратиб кўрсатади:
1) айблов, ҳимоя ва ишни ҳал қилиш функцияларининг бир
-
биридан
ажратилганлиги;
2) жиноят процесси иштирокчиларининг икки қарама
-
қарши тарафга, яъни
айблов ва ҳимоя тарафларига бўлиниши;
3) тарафларнинг процессуал ҳуқуқларда тенглиги;
4) суднинг фаол роли [3, С.61].
Биз ҳам мазкур фикрлар билан келишган ҳолда, тортишувчанлик
принципининг моҳияти қуйидагиларда намаён бўлишини қайд этишимиз мумкин:
–
жиноят процессида айблов, ҳимоя ва одил судлов функциялари бир
-
биридан
ажратилган ҳамда айнан бир орган ёки айнан бир мансабдор шахс зиммасига
юклатилиши мумкин эмас;
–
процессуал ҳуқуқий муносабатларни амалга оширишда тарафлар тенг
ҳуқуқларга эга бўлиб, ўз нуқтаи назарларини ҳимоя қилиш учун тенг
имкониятларга эга бўладила;
–
суд фақат суд мажлисида текширилган ва баҳоланган далиллар асосида қарор
қабул қилади.
Шунингдек, тортишувчанлик принципининг аҳамияти қуйидагиларда намоён
бўлади:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
4
а) ҳақиқатни аниқлашга хизмат қилади. Тарафларнинг ўзаро рақобати ва
баҳс
-
мунозараси натижасида иш ҳолатлари ҳар томонлама тадқиқ этилади;
б) инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишга ёрдам беради. Айбланувчи
(судланувчи)нинг ҳуқуқлари кафолатланади, унга ўзини ҳимоя қилиш имконияти
берилади;
в) суднинг холислигини таъминлайди. Суд айблов ёки ҳимоя тарафида
турмайди, балки холис ҳакам сифатида иш юритади;
г) одил судловни амалга оширишга хизмат қилади. Тарафларнинг тенг
ҳуқуқлилиги ва рақобати асосида адолатли қарор қабул қилиниши учун шароит
яратилади;
д)жиноят
процессининг
демократик
асосларини
мустаҳкамлайди.
Тортишувчанлик принципи ҳуқуқий давлат ва фуқаролик жамияти қуришнинг
муҳим шартларидан бири ҳисобланади.
А.М.Ларин тортишувчанлик принципининг аҳамиятини қуйидагича
изоҳлайди: “Тортишувчанлик
-
бу тарафларнинг тенглиги эмас, балки уларнинг
исбот қилиш жараёнидаги тенг ҳуқуқлилигидир. Ҳеч қандай фактик ёки юридик
тенглик ҳақида гап бўлиши мумкин эмас. Тарафларнинг тенглиги йўқ ва бўлиши
мумкин эмас, аммо уларнинг тенг ҳуқуқлилиги тортишувчанлик принципининг
ажралмас қисми сифатида мутлақо зарурдир” [4, С.57].
Шундай қилиб, тортишувчанлик принципи жиноят процессининг муҳим
демократик асосларидан бири бўлиб, у ишни ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона
кўриб чиқиш ҳамда одил судловни амалга ошириш учун зарур шарт
-
шароитларни
яратади.
Ўзбекистон Республикасининг Конституциясида тортишувчанлик принципи
бевосита мустаҳкамланмаган бўлса
-
да, унинг айрим элементлари акс эттирилган.
Хусусан, Конституциянинг 26
-
моддасида "Ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд
орқали ҳимоя қилиш, давлат органлари, мансабдор шахслар, жамоат
бирлашмаларининг ғайриқонуний хатти
-
ҳаракатлари устидан судга шикоят қилиш
ҳуқуқига эга" деб белгиланган [5]. Бу норма фуқароларнинг судда ўз
манфаатларини ҳимоя қилиш ҳуқуқини кафолатлайди.
Ўзбекистон
Республикасининг
Жиноят
-
процессуал
кодексида
эса
тортишувчанлик принципи алоҳида модда сифатида мустаҳкамланган. ЖПКнинг
25-
моддасига кўра:
“Биринчи инстанция судининг суд мажлисида, шунингдек ишлар юқори
судларда кўрилаётганда иш юритиш тарафларнинг ўзаро тортишуви асосида
амалга оширилади.
Иш судда кўрилаётганда айблаш, ҳимоя қилиш ва ишни ҳал қилиш
вазифалари бир
-
биридан алоҳида бажарилиб, айнан бир орган ёки айнан бир
мансабдор шахс зиммасига юклатилиши мумкин эмас.
Суд айблов ёки ҳимоя тарафида турмайди ҳамда уларнинг бирон
-
бир
манфаатларини ифодаламайди. Суд холислик ва беғаразликни сақлаган ҳолда
тарафлар процессуал мажбуриятларини бажаришлари ва берилган ҳуқуқларини
амалга оширишлари учун зарур шароитлар яратиб беради [6].
Кўриниб турибдики, ушбу моддада тортишувчанлик принципининг асосий
элементлари –
тарафларнинг тенг ҳуқуқлилиги, суднинг холислиги, тарафларга ўз
позицияларини ҳимоя қилиш учун тенг имкониятлар яратилиши каби жиҳатлар ўз
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
5
ифодасини топган. Бироқ, бугунги кунда исбот қилишни амалга оширишда
тортишувчанлик принцини таъминлашда бир қатор муаммолар мавжуд.
Суриштирув ва дастлабки тергов босқичларида тортишувчанлик
принципининг етарли даражада таъминланмаслиги. Суриштирув ва дастлабки
тергов босқичида тергов органлари айблов функциясини бажариш билан бирга,
ишни ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона тергов қилиш вазифасини ҳам бажаради.
Бу эса айблов ва ҳимоя функцияларининг аралашиб кетишига олиб келади.
Натижада ҳимоя тарафи суриштирув ва дастлабки тергов босқичида етарли
даражада фаол иштирок эта олмайди.
В.Ю. Стельмах бу борада қуйидагича фикр билдиради: “Жиноят судлов
ишларини юритишда тўлиқ тортишувчанликни жорий этишнинг асосий тўсиқлари
прагматик ва рационал омиллардир. Моҳиятан олганда, таклиф этилаётган йўл
Россия ҳуқуқни қўллаш амалиётини мутлақо ўйланмаган ва асосланмаган
экспериментга дучор этади. Жиноят судлов ишларини юритиш турини тўлиқ
ўзгартириш ҳақидаги утопик ғояларга эмас, балки мавжуд процессуал
конструкцияларни такомиллаштиришга эътибор қаратиш анча тўғрироқ бўлади”
[8, С.299].
Жиноят
-
суд ишларини юритишда ҳимоя тарафининг далилларни тўплаш
имкониятлари чекланган. Амалдаги қонунчиликка кўра, ҳимоячи далилларни
тўплаш ҳуқуқига эга бўлса
-
да, бу ҳуқуқни амалга ошириш механизмлари етарлича
такомиллашмаган. Ҳимоячи мустақил равишда тергов ҳаракатларини ўтказа
олмайди, экспертиза тайинлай олмайди. Бу эса, ҳимоя тарафининг далиллар
тўплаш имкониятларини чеклайди.
В.Ю.
Стельмах ушбу муаммога ҳам тўхталиб, мазкур масала юзасидан
қуйидагича фикр билдиради: “Жиноят процесси функцияларнинг мазмуни
ҳақидаги назарий тасаввурларни ривожлантириш зарурати мавжуд. Жиноят
-
процессуал қонунчиликда ҳимоячининг далилларни тўплаш бўйича
ваколатларини
кенгайтириш, шу жумладан унга айрим тергов ҳаракатларини мустақил равишда
ўтказиш ҳуқуқини бериш масаласини кўриб чиқиш лозим” [9, С.28].
Экспертиза
тайинлаш
ва
ўтказишда
тарафлар
тенглигининг
таъминланмаслиги. Экспертиза асосан тергов органлари ташаббуси билан
тайинланади. Ҳимоя тарафи экспертиза тайинлаш тўғрисида илтимоснома бериш
ҳуқуқига эга бўлса
-
да, амалиётда бундай илтимосномалар кўп
ҳолларда рад
этилади. Натижада экспертиза хулосалари кўпинча айблов тарафининг
манфаатларига мос бўлади.
Н.С.
Манова ва К.А.
Рыгалова ушбу масала юзасидан қуйидагича фикр
билдирадилар: “Экспертиза тайинлаш масаласини ҳал қилишда суд прокурор ва
терговчининг нуқтаи назарларини инобатга олиши лозим, агар ушбу процесс
иштирокчиларининг ёндашувлари мос келмаса” [10, С.8].
Суд муҳокамасида далилларни текшириш жараёнида тарафлар тенглигининг
етарли даражада таъминланмаслиги. Суд муҳокамасида далилларни текшириш
асосан прокурор томонидан тақдим этилган далилларни ўрганишга қаратилади.
Ҳимоя тарафи тақдим этган далиллар эса етарлича текширилмайди ёки рад
этилади.
В.Ю.
Стельмах ва бошқалар бу борада қуйидагича фикр билдирадилар:
“Прокурор ва терговчи ўртасида ихтилоф юзага келган тақдирда, эҳтиёт чораси
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
6
қўллаш
ёки тергов ҳаракатини ўтказиш тўғрисидаги илтимосномани кўриб
чиқишда суд ҳар икки субъектнинг фикрини инобатга олиши, уларни баҳолаши ва
мустақил қарор қабул қилиши шарт” [11, С.161
-162].
Суднинг исбот қилишнинг фаол иштирокчиси сифатида иштирок этиши.
Тортишувчанлик принципига кўра суд фақат тарафлар тақдим этган далилларни
текшириш ва баҳолаш билан чекланиши керак. Бироқ амалиётда судлар кўпинча ўз
ташаббуси билан қўшимча далиллар талаб қилади, гувоҳларни чақиртиради. Бу эса
суднинг холислигига шубҳа туғдиради. Бунда, суисбот қилишнинг фаол
иштирокчиси сафатида эмас, балк тарафларнинг фикрлари ва улар томонидан
тақдим этилган далиллар асосида ишни кўриб чиқиши ҳамда қарор қабул қилиши
лозим.
Юқорида санаб ўтилган муаммолар исбот қилиш жараёнида тортишувчанлик
принципини тўлиқ таъминлашга имкон бермайди. Бу эса ўз навбатида ишни ҳар
томонлама, тўлиқ ва холисона кўриб чиқиш ҳамда одил судловни амалга оширишга
салбий таъсир кўрсатади.
Ўзбекистонда исбот қилишни амалга оширишда тортишувчанлик
принципини такомиллаштириш бўйича қуйидагилар таклиф этилади:
Суриштирув ва дастлабки тергов босқичида тортишувчанлик элементларини
кучайтириш. Бунинг учун ҳимоя тарафига далиллар тўплаш бўйича кенгроқ
ваколатлар бериш, ҳимоячининг тергов ҳаракатларида иштирок этиш ҳуқуқини
кенгайтириш лозим. Хусусан, ҳимоячига суриштирув ва дастлабки тергов
босқичида гувоҳларни сўроқ қилиш, экспертиза тайинлаш, ашёвий далилларни
олиш каби ҳуқуқларни бериш мақсадга мувофиқ.
Экспертиза тайинлаш ва ўтказишда тарафлар тенглигини таъминлаш. Ҳимоя
тарафининг
экспертиза
тайинлаш
тўғрисидаги
илтимосномаларини
қаноатлантириш механизмларини такомиллаштириш зарур. Шунингдек,
ҳимоячига мустақил равишда хусусий экспертиза муассасаларидан экспертиза
хулосаларини олиш ҳуқуқини бериш масаласини кўриб чиқиш лозим.
Суд муҳокамасида далилларни текшириш жараёнида тарафлар тенглигини
кучайтириш. Ҳимоя тарафи тақдим этган далилларни ҳам тўлиқ ва ҳар томонлама
текшириш талабини қонунчиликда мустаҳкамлаш лозим. Суд муҳокамасида
далилларни текшириш тартибини такомиллаштириш, хусусан, ҳимоя тарафига ўз
далилларини тақдим этиш ва текшириш учун етарли вақт ва имконият
берилишини таъминлаш зарур.
Исбот қилиш жараёнида суднинг фаоллигини чеклаш. Суднинг ўз ташаббуси
билан қўшимча далиллар талаб қилиш, гувоҳларни чақиртириш каби
ваколатларини чеклаш лозим. Суд фақат тарафлар тақдим этган далилларни
текшириш ва баҳолаш билан чекланиши керак. Бу эса суднинг холислигини
таъминлашга хизмат қилади.
Прокурорнинг судда иштирок этиш шаклини қайта кўриб чиқиш.
Прокурорнинг судда давлат айбловчиси сифатида эмас, балки қонунийлик
назоратчиси сифатида иштирок этиши масаласини ўрганиш лозим. Бу эса тарафлар
тенглигини таъминлашга ёрдам беради.
Ҳимоячиларнинг
касбий малакасини ошириш. Ҳимоячиларнинг касбий
малакасини ошириш бўйича махсус курслар ташкил этиш, уларнинг фаолиятини
баҳолаш мезонларини такомиллаштириш лозим.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
7
Ю.К.Якимович бу борада қуйидагича фикр билдиради: “Тайинланган
ҳимоячиларнинг малакасини ошириш, уларнинг фаолиятини назорат қилиш
механизмларини такомиллаштириш зарур. Бу эса ҳимоя ҳуқуқининг самарали
амалга оширилишини таъминлайди” [12, С.116].
Далилларни баҳолаш мезонларини такомиллаштириш. Далилларнинг
мақбуллиги, ишончлилиги ва аҳамиятлилигини баҳолаш мезонларини аниқ
белгилаш лозим. Бу эса асоссиз равишда далилларни рад этиш ҳолатларининг
олдини олишга хизмат қилади.
Тарафларнинг процессуал ҳуқуқларини кенгайтириш. Айблов ва ҳимоя
тарафларининг процессуал ҳуқуқларини янада кенгайтириш, хусусан, уларга
далилларни текшириш жараёнида фаолроқ иштирок этиш имкониятини бериш
лозим. В.С.Латыпов ва Р.А.Исмагилов бу борада қуйидагича фикр билдирадилар:
“Жиноят процесси иштирокчиларининг қонуний таснифи ҳақида мулоҳазалар
юритганда, тарафларнинг процессуал ҳуқуқларини кенгайтириш, уларга
далилларни текшириш жараёнида фаолроқ иштирок этиш имкониятини бериш
зарурлигини таъкидлаш лозим” [13, С.109].
Юқорида келтирилган таклифларни амалга ошириш орқали жиноят
процессида исбот қилиш жараёнида тортишувчанлик принципини янада
такомиллаштириш, тарафларнинг тенг ҳуқуқлилигини таъминлаш ва пировардида
одил судловни амалга ошириш имконияти яратилади.
Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистонда жиноят процессида исбот қилиш
жараёнида тортишувчанлик принципини тўлиқ таъминлаш учун юқоридаги
тартибларни жорий этиш мақсадга мувофиқ. Тортишувчанлик принципи ишни ҳар
томонлама, тўлиқ ва холисона кўриб чиқиш ҳамда одил судловни амалга ошириш
учун
зарур
шарт
-
шароитларни
яратади.
Ўзбекистон
қонунчилигида
тортишувчанлик принципининг асослари мавжуд бўлса
-
да, уни амалга ошириш
механизмларини янада такомиллаштириш талаб этилади.
Хусусан, суриштирув ва дастлабки тергов босқичида тортишувчанлик
элементларини кучайтириш, ҳимоя тарафининг далиллар тўплаш имкониятларини
кенгайтириш, экспертиза тайинлаш ва ўтказишда тарафлар тенглигини
таъминлаш, суд муҳокамасида далилларни текшириш жараёнида тарафлар
тенглигини кучайтириш каби масалаларни ҳал этиш лозим.
Юқоридаги тартибнинг жорий этилиши исбот қилишда тортишувчанлик
принципини янада такомиллаштиришга, тарафларнинг тенг ҳуқуқлилигини
таъминлашга ва одил судловни амалга оширишга имконият яратади.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ
:
1.
Мирзиёев
Ш
.
М
.
Миллий
тараққиёт
йўлимизни
қатъият
билан
давом
эттириб
,
янги
босқичга
кўтарамиз
. 1-
жилд. –
Тошкент: Ўзбекистон, 2017. –
592 б.
2.
Смирнов А.В. Модели уголовного процесса. СПб: «Наука», ООО Издательство
«Альфа», 2000. 224 с.
3.
Фойницкий И.Я. Курс уголовного судопроизводства. Т. 1. / под ред. А. В.
Смирнова. СПб: Альфа, 1996. 607 с.
4.
Ларин А.М., Мельникова Э. Б., Савицкий В. М. Уголовный процесс России.
Москва, 1997. С. 57–
59.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
8
5.
Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси. –
Тошкент: Ўзбекистон,
2018.
–
76 б.
6.
Ўзбекистон Республикасининг Жиноят
-
процессуал кодекси. –
Тошкент:
Адолат, 2020. –
864 б.
7.
Стельмах В.Ю. Некоторые проблемы состязательности в российском
уголовном процессе // Вестник Воронежского государственного университета.
Серия: Право. 2016. № 3 (26). С. 292–
302.
8.
Стельмах В.Ю. Необходимость развития теоретических представлений об
уголовно
-
процессуальных функциях // Российская юстиция. 2020. № 1. С. 28–
31.
9.
Манова Н.С., Рыгалова К.А. Роль прокурора при решении судом вопроса о
применении мер пресечения // Законность. 2017. № 12. С. 6–
10.
10.
Стельмах В.Ю. Система средств доказывания в досудебных стадиях
уголовного процесса: проблемы теории, нормативного регулирования и практики:
дис. … д
-
ра юрид. наук. Екатеринбург, 2022. 523 с.
11.
Якимович Ю.К. Участники уголовного процесса и субъекты уголовно
-
процессуальной деятельности // Вестник Омского университета. Серия: Право.
2008. № 1 (14). С. 110–
118.
12.
Латыпов В.С., Исмагилов Р.А. Размышления о законодательной
классификации участников уголовного судопроизводства // Lex russica. 2021. Т. 74.
№ 5. С. 103–
111.
