Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Pedagogical diagnostic techniques of components of
professional competence of pedagogic personnel in the
conditions of educational transformation
Nilufar KHAKNAZAROVA
1
Institute of Retraining and Advanced Qualification of Higher Education System Personnel under the
Ministry of Higher Education, Science and Innovation
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 25 September 2024
Available online
15 October 2024
The article highlights the main components of professional
competence, their manifestation in pedagogical activities, and
the issues of developing effective diagnostic methods for their
identification.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss1
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
teaching methods,
interactive learning,
approaches,
educational system.
Taʼlim transformatsiyasi sharoitida pedagog kadrlar
kasbiy kompetentligining tarkibiy qismlari pedagogik
diagnostikasi texnikalari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
o‘qitish metodlari,
interfaol o‘qitish,
yondashuvlar,
ta’lim tizimi.
Maqolada kasbiy kompetentlikning asosiy tarkibiy qismlari,
ularning pedagog faoliyatida qanday ifodalanishi va bu
qismlarni aniqlash uchun samarali diagnostik metodikalarni
ishlab chiqish masalalari yoritiladi.
1
Independent Researcher, Institute of Retraining and Advanced Qualification of Higher Education System Personnel
under the Ministry of Higher Education, Science and Innovation.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
349
Педагогические методы диагностики компонентов
профессиональной компетентности педагогических
кадров в условиях образовательной трансформации
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
методы обучения,
интерактивное обучение,
подходы,
образовательная система.
В
статье
освещаются
основные
компоненты
профессиональной компетентности, их проявление в
педагогической деятельности, а также вопросы разработки
эффективных
диагностических
методик
для
их
определения.
KIRISH
Bugungi kunda ta’lim tizimida katta o‘zgarishlar, ya’ni ta’lim transformatsiyasi
jarayoni amalga oshirilmoqda. Ushbu jarayon, raqamli texnologiyalar va yangi ta’lim
metodikalarinin
g keng qo‘llanilishi bilan birga, ta’lim sifatini oshirish maqsadida
pedagogik kadrlar oldiga yangi talablar qo‘ymoqda. O‘quv jarayonida
pedagoglar nafaqat
bilim beruvchilar, balki tinglovchi
larni o‘ylashga, mustaqil o‘rganishga va zamonaviy
dunyo
talablariga javob bera oladigan bilimlarni egallashga o‘rgatuvchi rahnamolarga
aylanishlari kerak.
Ushbu maqolaning asosiy maqsadi ta’lim transformatsiyasi sharoitida
pedagoglarning kasbiy kompetentligini aniqlash, uni baholash va rivojlantirish
imkoniyat
larini o‘rganishdan iborat.
maqolada kasbiy kompetentligining asosiy tarkibiy
qismlari, ular pedagoglar faoliyatida qanday ifodalanishi, va bu qismlarni aniqlash uchun
samarali diagnostika texnikalarini ishlab chiqish masalalari o‘rganiladi.
Hozirgi zamon ta’limi pedagogik diagnostikaga katta e’tibor qaratadi. Mazkur
maqolaning yangiligi shundan iboratki, unda pedagog kadrlarning kasbiy kompetentligini
baholashning innovatsion texnikalari taklif qilinadi va ular asosida o‘qituvchilar
faoliyatini tahlil qilish va rivojlantirish yondashuvlari ishlab chiqiladi. Ushbu
yondashuvlar pedagoglarning ta’lim transformatsiyasiga moslashish qobiliyatlarini
oshirishga yordam beradi.
METODLAR
Maqola tajriba sinov ishlarida 100 nafar pedagog ishtirok etdi, ular turli yosh
toifalaridagi va tajriba darajalariga ega bo‘lgan pedagoglardan iborat. Ishtirokchilar
qatoriga maktab o‘qituvchilari, kollej va kasb
-
hunar maktablari o‘qituvchilari hamda oliy
ta’lim muassasalari o‘qituvchilari kiritildi.
Ma’lumot yig‘
ish usullari:
So‘rovnoma va intervyu: So‘rovnomalar yordamida pedagoglarning o‘zlariga
nisbatan baholari olindi, ularning kasbiy mahoratlarini qanday baholashlari va
takomillashtirishga ehtiyoj sezayotgan ko‘nikmalari haqida ma’lumot yig‘ildi. Intervyular
orqali
esa, pedagoglardan ularning dars o‘tish jarayonida duch kelgan qiyinchiliklar,
ta’lim transformatsiyasiga moslashish jarayonidagi muammolar haqida ma’lumot olindi.
Kuzatish: Pedagoglarning dars o‘tish jarayonida ularning kasbiy va metodik
ko‘nikmalarini b
aholash uchun kuzatish ishlari olib borildi. Dars jarayonidagi pedagogik
texnikalar, kommunikativ ko‘nikmalar va dars boshqaruvi kuzatildi va ularning
kompetentlik darajasi aniqlashga harakat qilindi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
350
Portfolio va o‘zini
-
o‘zi baholash: Pedagoglarning shaxs
iy portfolio materiallari
(sertifikatlar, dars ishlanmalari, ilmiy ishlar va boshqalar) o‘rganildi. Shuningdek, o‘zini
-
o‘zi baholash yo‘li bilan o‘qituvchilarning o‘z faoliyatlariga bergan baholari tahlil qilindi.
Statistik tahlil usullari: To‘plangan ma’l
umotlarni chuqur tahlil qilish va ishonchli
xulosalar chiqarish uchun regresyon tahlili, o‘rtacha qiymatlar taqqoslash va dispersiya
tahlili kabi statistik usullar qo‘llanildi.
NATIJALAR
▪
Didaktik bilimlar: Maqola natijalariga ko‘ra, didaktik bilimlar pedag
og
kadrlarning kasbiy kompetentligining muhim tarkibiy qismi sifatida baholandi. Bu
bilimlar pedagoglarning ta’lim mazmunini to‘g‘ri yetkazish va o‘quvchilar bilan samarali
o‘zaro ta’sir qilish qobiliyatlarini shakllantiradi.
▪
Kommunikativ ko‘nikmalar: Pedagoglarning kommunikativ ko‘nikmalari
ularning o‘quvchilar bilan o‘zaro aloqalarini, shuningdek, ularning sinfdagi dars
boshqaruvini ta’minlaydi. Maqola natijalarida yuqori kommunikativ ko‘nikmalarga ega
pedagoglarning ta’lim transformatsiyasiga tezroq mosl
ashishi aniqlandi.
▪
Metodik yondashuvlar: Zamonaviy ta’lim transformatsiyasi sharoitida
o‘qituvchilar o‘z darslarini innovatsion metod va texnikalarga asoslanib o‘tishlari muhim.
Maqola metodik yondashuvlarni ta’lim jarayonining muhim qismi sifatida belgila
ydi va
bu yondashuvlarni pedagogik diagnostikada hisobga olish zarurligini ko‘rsatadi.
▪
Statistik natijalar: Pedagoglarning o‘z faoliyatlarida kasbiy kompetentligining
yuqoridagi tarkibiy qismlarining har biriga e’tibor qaratilishi ularning transformatsiya
jarayonida qanchalik muvaffaqiyatli ekanligini ko‘rsatdi. Ma’lumotlar asosida, tajribaga
ega pedagoglar yangiliklarga moslashish va metodik ko‘nikmalarni egallashda yuqori
natijalarga erishganliklari qayd etildi.
MUHOKAMA
Maqola natijalari shuni ko‘rsatadiki, ta’lim transformatsiyasi jarayonida
pedagoglarning kasbiy kompetentligini aniqlash va rivojlantirish uchun diagnostik
texnikalar qo‘llanilishi zarur. Pedagoglarning didaktik bilimlarini, kommunikativ va
metodik ko‘nikmalarini muntazam baholab borish ularga faoliyatlarida samarali o‘sish
imkoniyatini yaratadi. Ta’lim muassasalarida ushbu texnikalardan foydalanish pedagog
kadrlarni tayyorlash va ularning kasbiy rivojlanishiga yordam beradi.
Ushbu maqolaning cheklovlari sifatida namunadagi pedagoglarning faqat ayrim
turdagi muassasalardan tanlanganligi ko‘rsatiladi. Boshqa geografik hududlar yoki turli
madaniy muhitdagi pedagoglar uchun ushbu yondashuvlarni yanada chuqurroq
o‘rganish zarur. Kelgusidagi tadqiqotlar ta’limning boshqa sohalarida ham ushbu
diag
nostika texnikalarini qo‘llash imkoniyatlarini o‘rganish imkonini beradi.
XULOSA
Ta’lim transformatsiyasi sharoitida pedagog kadrlarning kasbiy kompetentligini
baholash texnikalari zamonaviy ta’lim jarayonining ajralmas qismiga aylanmoqda. Ushbu
texnikalar
pedagog kadrlarning kasbiy o‘sishini ta’minlash va ularning faoliyat
samaradorligini oshirish uchun muhim ahamiyatga ega. Shuningdek, ushbu diagnostika
texnikalarini ta’lim tizimiga keng ko‘lamda joriy qilish, pedagoglarning kasbiy
rivojlanishini tizimli
baholash va ularga zamonaviy yondashuvlar asosida ta’lim berishga
yordam beradi. Shu sababli, kelgusida ushbu sohadagi tadqiqotlar pedagoglarning o‘z
faoliyatlarini tahlil qilish va kasbiy o‘sishni qo‘llab
-quvvatlash imkoniyatlarini oshirishga
qaratilishi
lozim. Ta’lim transformatsiyasi sharoitida pedagogik kadrlarning kasbiy
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
351
kompetentligini diagnostika qilish texnikalari ta’lim sifatini oshirish va pedagoglarni o‘z
faoliyatini baholash imkoniyatlarini yaxshilash uchun muhim ahamiyatga ega. Shu
sababli, ushbu diagnostika texnikalarini pedagog kadrlarni tayyorlash va ularni
rivojlantirish jarayoniga joriy etish tavsiya etiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Ibragimova, N.Sh
. “
Pedagogikadagi innovasion texnologiyalar va metodikalar
”.
Toshkent: Gʻafur Gʻulom nashriyoti.2017y.
2.
Maxmudov, A.M. “Ta'limning transformasiyasi va pedagoglarning kasbiy
rivojlanishi”. Jurnal “Ta'lim va tarbiya”. 2(56), 123
-130.2019y.
3.
Vavilov, V.G. “Pedagogikada diagnostik usullar”. Moskva: Nauka.2017y.
4.
Beloglazov
a, V.P. “Raqamli texnologiyalar va ta'limning zamonaviy yoʻnalishlari”.
Sankt-Peterburg: Nevskiy universitet. 2015y.
5.
Yakubova, D.R. “Pedagogik va metodik kompetentlikni baholash usullari”. Jurnal
“Ta'lim va innovasiya”, 5(43), 78
-85.2020 y.
