Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Reflection of pictures of the war year in the periodical
press of the Khorazm region
Otabek SHIKHOV
1
Urgench branch of Tashkent University of Information Technologies named after Muhammad
al-Khwarizmi
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2024
Received in revised form
15 October 2024
Accepted 25 October 2024
Available online
25 December 2024
This article examines how the Great Patriotic War (1941
–
1945) was portrayed in the periodical press of the Khorazm
region. It focuses on the key themes presented in local
newspapers, including patriotism, support for the front,
psychological and moral encouragement of the population, and
the labor front. Particular attention is given to the role of
regional media in shaping public opinion and disseminating
state propaganda, to maintain morale, reinforce national
solidarity, and promote unity. The article also analyzes the local
press’s contribution to mobilizing resources for the front,
informing the public about the f
ront’s progress and the home
front’s circumstances, and uplifting citizens’ spirits during
wartime.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss11/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Great Patriotic War,
Khorazm region,
periodical press,
patriotism,
front,
labor front,
moral support,
propaganda,
public opinion,
regional journalism.
Уруш йиллари лавҳаларнинг Хоразм вилояти даврий
матбуотида акс этиши
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
уруш йиллари,
Хоразм вилояти,
даврий матбуот,
жанговар руҳ,
фронтга ёрдам,
меҳнат фронти,
сиёсий муҳарририят,
ахборот сиёсати,
тарихий таҳлил,
Мақолада Ўзбекистоннинг Хоразм вилоятидаги уруш
йилларида чиқарилган даврий матбуотдаги лавҳаларнинг
ижтимоий ва сиёсий аҳамияти ўрганилади. Маълумки,
жаҳон ҳамда маҳаллий тарихдаги муҳим воқеалардан бири
бўлган уруш даврида матбуот соҳаси, жумладан, Хоразм
вилоятидаги газеталар ва журналлар ўз вақтида катта роль
ўйнаган. Тадқиқотда 1941–1945 йилларда ушбу ҳудудда
чоп этилган газеталардаги муҳарририятнинг сиёсий,
ижтимоий ва ҳарбий мавзуларга доир материаллари,
1
Associate Professor, Urgench branch of Tashkent University of Information Technologies named after Muhammad
al-Khwarizmi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2024) / ISSN 2181-1415
403
журналистика.
давлат сиёсатига бўлган муносабатлари, фронтга қарата
ёзилган мақолалар ва уларнинг аҳолининг руҳий ва
маънавий ҳолатига таъсири таҳлил қилинган. Шунингдек,
урушнинг
биринчи
кунларидан
бошлаб,
Хоразм
матбуоти фронтга ёрдам кўрсатиш, меҳнат фронтини
рағбатлантириш, аҳоли орасида жанговарлик руҳни
кучайтириш бўйича олиб борилган тадбирларга алоҳида
эътибор қаратилган.
Отражение эпизодов военных лет в периодической
печати Хорезмской области
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Годы войны,
Хорезмская область,
периодическая пресса,
патриотизм,
фронт,
трудовой фронт,
моральная поддержка,
пропаганда,
общественное мнение,
региональная
журналистика.
Статья анализирует отображение событий Великой
Отечественной войны в периодической прессе Хорезмской
области в годы конфликта (1941–1945 гг.). В исследовании
освещаются ключевые темы, представленные в статьях и
материалах местных газет: патриотизм, поддержка фронта,
морально
-
психологическая
поддержка
населения
и
труд на тыловом фронте. Особое внимание уделено роли
местных изданий в формировании общественного
мнения и распространении государственной пропаганды,
направленной на поддержание боевого духа, укрепление
национальной солидарности и сплочённости. Работа
рассматривает, как региональная пресса способствовала
мобилизации ресурсов для нужд фронта, освещала
ситуацию на фронтах и в тылу, а также поддерживала
моральный дух граждан во время войны.
КИРИШ
Уруш йиллари тарихнинг энг оғир, халқаро иқтисодий ва сиёсий
муаммоларни ўз ичига олган даврларидан бири ҳисобланади. 1941
-
1945 йилларда
Ўзбекистоннинг Хоразм вилояти ҳам бошқа минтақалар каби ўзига хос ижтимоий,
иқтисодий ва маънавий вазиятга тушди. Шу билан бирга, ушбу даврда даврий
матбуотнинг роли катта аҳамият касб этди. Хоразм вилоятида чоп этилган газета
ва журналлар аҳолини фронтга ёрдам беришга, меҳнат фаолиятини
рағбатлантиришга, шунингдек, мамлакат ва ҳудуддаги соғлом психологик
муҳитни сақлашга қаратилган
муҳим ахборот ва маънавий вазифаларни амалга
оширишда муҳим рол ўйнади.
Урушнинг бошланиши билан, фронтга ва меҳнат фронтига қарата ташкилий
ва ахборот
-
рағбатлантириш ишлари кучайтирилди. Хоразм вилоятининг даврий
матбуоти ушбу жараёнга бевосита
таъсир кўрсатди, у ҳар бир оила, ҳар бир фуқаро
билан бевосита мулоқотда бўлиб, уларнинг фаолиятга жалб этилиши ва ҳарбий
маънавий руҳнинг юқори бўлишига хизмат қилди. Газеталардаги хабарлар ва
мақолалар аҳолини ҳарбий интизомга, давлатга бўлган садоқатга, меҳнат
фронтида фаол иштирок этишга чақирарди.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2024) / ISSN 2181-1415
404
АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ
Уруш йилларидаги матбуот ва унинг ижтимоий
-
сиёсий аҳамиятига оид
тадқиқотлар қатор илмий ишларда ўз аксини топган. Адабиётларни таҳлил қилиш
натижасида, Хоразм вилоятидаги даврий матбуотнинг ролини ва унинг аҳолининг
маънавий ҳолатига таъсирини ўрганишда қуйидаги асарлар алоҳида аҳамият касб
этади.
Аҳмадов
С. (2007) –
“Ўзбекистон матбуоти ва уруш йиллари”
китобида
матбуотнинг ҳарбий даврдаги роли ва аҳамияти ўрганилган. Муаллиф урушнинг
илк кунларида Ўзбекистонда, жумладан Хоразм вилоятида, чоп этилган газеталар
ва журналлардаги материаллар асосида, уларнинг маънавий ва психологик
таъсирини таърифлайди. Мақолалар ва хабарлар орқали аҳолини фронтга ёрдам
беришга ва меҳнат фронтида фаол қатнашишга чақириш вазифасини
бажаришдаги матбуотнинг асосий ўрни кўрсатилган.
Раҳимов
С. (2013) –
“Ўзбекистон матбуотининг ҳарбий даврдаги ривожи”
тадқиқоти ушбу даврда чоп этилган мақолалар ва ҳужжатлар орқали оммавий
ахборот воситаларининг ҳарбий ва сиёсий
ахборот тарқатишдаги ўрнини таҳлил
қилади. Аниқланганидек, Хоразм вилояти газеталарида патриотизм, ишчи
интизоми, меҳнат фронтидаги фаолиятга оид мақолалар ўз аҳамиятига эга бўлиб,
улар мамлакатдаги ҳарбий таълим ва ахборот сиёсатига қатъий хулоса берган.
Турдиев
Н. (2009) –
“Хоразм вилоятидаги уруш ёзувлари ва уларнинг
ижтимоий аҳамияти”
асарида маҳаллий газеталарда уруш давридаги жанговар
мақолалар, хабарлар ва лавҳалар кўриб чиқилади. Муаллиф
уруш йўлида
кўрсатилаётган ёрдам ва аҳолидаги фидокорлик руҳини ўрганган ҳолда, Хоразм
матбуотининг аҳолининг маънавий ҳолатига таъсирини кўрсатади.
Шарипов
Б. (2015) –
“Совет Ўзбекистони матбуотидаги фронт ва тилга оид
сиёсат”
китобида, совет давридаги матбуот ва унинг уруш давридаги стратегик
ахборот тарқатиш сиёсати таҳлил қилинган. Муаллиф уруш даврида, жумладан,
Хоразм вилоятидаги газеталардаги ахборотлар орқали давлат сиёсатига ёрдам
беришга қаратилган мақолаларнинг аҳамиятини ва аҳоли ўртасидаги ҳарбий
тарбияни ва ишчи интизомини мустаҳкамлашга таъсирини кўрсатади.
Перов
Д. (2011) –
“Ижтимоий ва маданий ахборот: Совет давридаги урш
матбуоти”
тадқиқотида Совет матбуотининг уруш йилларидаги ижтимоий
таъсири ўрганилган. Ҳудудий газета ва журналлар аҳолини фаол ишга ва фронтга
йўналтиришда муҳим роль ўйнаган. Ҳусусан, Хоразм вилоятида чоп этилган
мақолалар, уларнинг жанрлари ва мавзулари бўйича маълумотлар мавжуд.
Ўзбекистон Республикаси Давлат архиви (2017) –
“Хоразм вилояти архив
материаллари: Уруш давридаги газета ва журналлар”
иши Хоразм вилояти
архивларида сақланган даврий матбуотнинг тарихий аҳамиятига тааллуқли
материалларни ўрганишга йўналтирилган. Ушбу архивларда сақланган мақолалар
ва хабарлар урушнинг бошланиши, унинг давомидаги ҳарбий вазият ва
фуқароларнинг ҳиссий ҳолати ҳақида аниқ маълумотлар тақдим этилган.
Ушбу адабиётларни таҳлил қилиш Хоразм вилоятида чоп этилган газета ва
журналлардаги урушнинг ижтимоий, иқтисодий ва маънавий таъсирини чуқур
тушунишга имконият яратади. Матбуот орқали аҳолининг ҳарбий ва меҳнат
фронтидаги фаолиятини рағбатлантириш, уларга фидокорлик ва патриотизм
ҳиссини
уйғотиш мақсадида амалга оширилган кампаниялар ҳақидаги
маълумотлар ушбу тадқиқотда алоҳида эътиборга сазовор.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2024) / ISSN 2181-1415
405
МЕТОД ВА МЕТОДОЛОГИЯ
Мазкур мақолада уруш йилларида Хоразм вилояти даврий матбуотидаги
лавҳаларнинг ижтимоий, сиёсий ва маънавий аҳамиятини ўрганиш учун тарихий
-
генетик метод, контент
-
талқин методи, тарихий
-
хронологик метод,
мазмунли
таҳлил ва таққослаш методлари қўлланилган.
Методологиянинг асосий тамойили ҳудудий матбуотнинг фаолиятини,
унинг аҳолининг ҳарбий ва меҳнат фронтига қарата ахборот тарқатишдаги
ролини ва таъсирини чуқур ўрганишга асосланган.
ТАДҚИҚОТ НАТИЖАЛАРИ
Тадқиқот натижалари асосан қуйидаги асосий йўналишларда бўлиб,
уларнинг ҳар бири аҳолининг маънавий руҳияти, ижтимоий фаоллиги ва ҳарбий
ишга йўналтиришдаги аҳамиятини кўрсатади.
Матбуотнинг ватанпарварлик роли:
Хоразм вилоятида чоп этилган газета
ва журналларда урушнинг биринчи кунларидан бошлаб ватанпарварликни тарғиб
қилишга
йўналтирилган материаллар кўп учради. Мақолаларда фронтга ёрдам
бериш, ҳарбий хизматга йўналтириш ва меҳнат фронтидаги фаолиятга
қаратиладиган
мақолаларга эътибор қаратилди.
Меҳнат фронтидаги фаоллик:
Уруш даврида ҳарбий фронтга ёрдам
беришнинг бир шакли сифатида меҳнат фронтидаги фаоллик тақдим этилди.
Хоразм матбуоти ишчиларнинг ҳарбий заруриятларга қўшган ҳиссасини ёритиб,
уларнинг меҳнат кучи, маҳсулот ишлаб чиқаришга бўлган ҳиссаси ҳақида кўплаб
мақолалар чоп этган. Газеталардаги материаллар аҳолини ишлашга ва Ватан учун
фидокорона меҳнат қилишга ундовчи материаллар билан тўлдирилган.
Аҳолининг маънавий руҳиятига таъсири
:
Хоразм вилояти матбуоти уруш
даврида аҳолининг маънавий руҳиятини сақлашга катта эътибор қаратган.
Газеталарда чоп этилган лавҳалар, қаҳрамонлик
тарихлари ва фронтга ёрдам
беришга оид мақолалар аҳолида меҳнат ва ҳарбий интизомни сақлашга ёрдам берди.
Матбуот ва давлат сиёсати ўртасидаги ўзаро алоқалар:
Хоразм
вилоятининг даврий матбуоти давлат сиёсатини амалда жорий этиш ва уни
аҳолига
етказишда муҳим восита бўлиб хизмат қилган. Газеталардаги чоп этилган
хабарлар ва мақолалар фронтга ёрдам бериш, меҳнатни рағбатлантириш каби
масалаларга оид муҳим ахборотларни тарқатишга қаратилган.
Газеталар ва журналларда чоп этилган мақолалар, лавҳалар ва хабарлар
аҳолини фидокорликка, Ватан учун жонни фидо қилишга ундовчи маънавий
тарғиботни амалга оширишдаги аниқ ва самарали механизм бўлиб хизмат қилган.
Матбуот орқали аҳолининг маънавий барқарорлиги таъминланиб, давлат сиёсати
оммавий ахборот воситалари орқали тарғиб қилинган.
МУҲОКАМА
Иккинчи жаҳон уруши мамлакатимиз зиммасига урушнинг оғир ва энг
маъсулиятли вазифаларини юклади. Уруш республика қишлоқ хўжалик
ходимларини қаттиқ синовдан ўтказди. Улар олдида саноатни хом ашё билан,
аҳолини озиқ
-
овқат, кийим
-
кечак билан узлуксиз таъминлашдек мураккаб
вазифаларни қўйди:
Биринчидан,
республика қишлоқ хўжалиги асосан пахта етиштиришга
йўналтирилган бўлиб, озиқ
-
овқат маҳсулотлари Иттифоқдош республикалардан
келтирилар эди;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2024) / ISSN 2181-1415
406
Иккинчидан,
марказий республикалардан келтириладиган озиқ
-
овқат
келтириш тўхтади, аҳолини боқиш учун ички имкониятларни излаб топиш зарур
бўлиб қолди;
Учинчидан,
кўчириб келтирилган аҳоли ҳисобига шаҳарлар аҳолисининг
кўпайиши озиқ
-
овқатга бўлган талабни янада оширди
;
Тўртинчидан,
куч
-
қувватга тўлган деҳқонлар фронтга ва ҳарбий са ноатда
ишлашга сафарбар этилган, деҳқончиликнинг асосий юки кексалар, аёллар,
ўсмирлар зиммасига тушган эди;
Бешинчидан,
МТСлар ва совхозларга Ғарбдан янги тракторлар, қишлоқ
хўжалик машиналари ва уларга эҳтиёт қисмлар келтириш тўхтаб қолган, бугина
эмас, хўжаликлардаги тракторлар, автомобиллар, отларнинг бир қисми қизил
армия эҳтиёжлари учун олиб кетилган эди;
Олтинчидан,
кўчириб келтирилган аҳолини уй
-
жой билан таъминлаш, мактаб
таълимини йўлга қўйишдек маъсулиятли вазифалар бажаришдан иборат эди.
Иккинчи жаҳон урушининг датлабки кунларидан Хоразм вилоятидан
ихтёрий равишда фронтга кетиш учун 1156 та ариза келиб тушди. Уларинг
орасида 147 нафари хотин қизлардан иборат эди
[
3]. Шу билан бирга
ғалабани
бевосита жанг майдонида эмас, балки фронт ортидаги қаҳрамонона меҳнат билан
ҳам
ҳалабага катта ҳисса қўшиш мумкинлиги уруш йилларида ўз исботини топди.
Иккинчи жаҳон уруши туфайли Марказ томонидан 1941 йил 16
-
августда
Сиёий бюро томонидан тасдиқланган қарорга кўра мамлакат иқтисодиётининг
1941 йилнинг III
-
IV кваталлари ав 1942 йил учун ҳарбий хўжалик тизимига
ўтказилди
[
2]. Мазкур қарор юзасидан вилоятлар раҳбарлари ва фаоллари тезда
партия ва совет ташкилотларида дастурни кенг муҳокама қилиб, халқ
хўжалигини
ҳарбий изга кўчириш борасида қуйидаги асосий вазифалар белгиланди:
1.
Фронт орқасини мустаҳкамлаш
ва уни тинимсиз ишлашини таъминлаш,
ҳар бир шаҳар, район, совхоз ва колхозни, фабрика ва заводни мудофаа
истеҳкомига айлантириш;
2.
Қизил армия сафларини ҳеч бўшаштирммай тўлдириб бориш, 16 ёшдан 50
ёшгача бўлган эркаклар ўртасида барчага умумий ҳарбий таълим беришни
намунали ташкил қилиш;
3.
Қисқа муддат мобайнида бутун аҳолини химия қуроли ва ҳаво ҳужумига
қарши
мудофаага тайёрлаш, ҳар бир
киши камида битта ёки иккита ҳарбий
мутахассисликни эгаллашини таъминлаш;
4.
1941 йил октябрь
-
декабрда, август ва сентябр ойларига нисбатан ялпи
маҳсулот ишлаб чиқаришни 5–10 фоизга ошириш;
5.
Қишлоқ хўжалик маҳсулотлари ишлаб чиқариш режаларини, айниқса
пахтачилик бўйича тўла
-
тўкис ва белгиланган муддатларда бажарилишини
таъминлаш ва бошқалар [1].
Уруш йилларида вилоят деҳқонлари ва чорвадорларига ҳам қуйидаги оғир
ва маъсулиятли вазифалар юкланди:
1.
Пахта етиштириш давлат режаларини ўз вақтида тўла бажариш, пахта
майдонларини кенгайтириш ва унинг унумдорлигини 15 фоизга ошириш;
2.
Дон экин майдонларини 2–3 баравар кўпайтириш ва вилоятда
етиштириладиган ғалла билан аҳолини таъминлаш;
3.
Сабзавот
-
бахча ва картошка экинлари экиш учун янги экин майдонларини
ўзлаштириш;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2024) / ISSN 2181-1415
407
4.
Жамоат чорвачилигини янада ривожлантириш ва ҳакозалар
[4].
Бу вазифаларни муваффақиятли бажариш мақсадида қишлов меҳнаткашлари
ўртасида фаол ватанпарварлик ҳаракати авж олди. Ватанпарварлик ҳаракати.
Уруш йилларида юзага келган қийинчилик, етар
-
етмасликка қарамай
вилоятда маданий оқартув муассасалари
-
клублар, кутубхоналар, музейлар, кино,
халқ ижодий уйлари, маданият ва истироҳат боғлари, халқ театрлари авв.дек ўз
фаолиятини давом эттирдилар. Улар ўзларини кундалик фаолияти билан
фронтдаги воқеалар, халқаро аҳвол, хоразмлик жангчиларни қаҳрамонлиги, фронт
орқасида халқнинг фидокорона меҳнати ҳақида меҳнаткашларни хабардор қилиб
бордилар. Айниқса, улар "Ўзбек халқининг жангчиларига уларнинг эл
-
юртларидан
мактуб"ни ташкил қилишда ва унга жангчилар жавобини ташвиқ
-
тарғиб қилишда
катта хизмат қилдилар.
Бу хатлар халқ ўртасида корхоналарда, ташкилотларда, мактабларда жамоа
хўжаликларида ўқиб эшиттирилар, ташвиқ ва тарғиб қилинар эди.
Шоирлар ҳам урушнинг биринчи куниданоқ уни қоралаб, ёзилгaн ўзларининг
асарлари билан ғалабани янада тезлатишга хизмат қилдилар. Улар Ўзбекистон
ёзувчиларининг “Шу оғир уруш кунлари бутун совет халқи билан биргаликда ғалаба
учун курашамиз, найза ва пepo бизнинг қуролимиз бўлади”, деб ўзларининг ижодини
жангга айлантирдилар. Уруш йиллари Матёқуб Абдуллаев, Аҳмад. Бобожонов,
Дўстжон Матжон, Раҳим Бекниёз каби қаламкашлар фронтда душман билан юзма
-
юз
олишдилар. Улар нафақат шеърлари билан, балки қўлида қурол билан ҳам душманга
қарши
курашдилар. Матёқуб Назаров Муридо, Ахмад Бобожон, Харратов
-
Чокар,
Эгам Раҳим, Умар Қурбоний
-
Афлатун, Қурбон
-
ота Исмаилов, Юнус Юсупов
-
Айёмий
каби ёзувчилар урушнинг биринчи куниданоқ уни қоралаб, ўзларининг шеърлари
билан матбуотда қатнашдилар. Улар ўзларининг ижодида ўша даврнинг руҳини
ифодаловчи ажойиб образлар яратдилар.
Умар Қурбонийнинг “Лаънати Гитлер” (9 июль, 1941), “Афкору асосингла
чуқурга йўқол!” (27 август, 1941), Чокарнинг “Қўзғолинг” (1941), Қурбон ота
Исмоиловнинг “Ватанпарварлик қўшиғи” (5 июль, 1941) “Буюк Ватан ичра эру қиз
барчамиз аскар” (28 июнь, 1941), “Москва” (21 ноябрь, 1941). “Янги йил саломи”
(1 январь, 1942), Айёмийнинг “Бир Ватанки, ер шарида яшнаяжак баркамол” (1941)
каби асарлари уруш бошланган 1941 йилдаёқ ёзилиб, матбуотда чоп
этилди.
Халқ шоири Қурбон
-
ота Исмоилов кексалигига қарамасдан “Буюк олтин
Ватан ичра”. ўзини “аскар” билиб “жангга тайёр Қурбон ота” деб эълон қилади ва
Улуғ Ватан уруши темасида 50 дан ортиқ шеър ёзди. Унинг шеърларида халқлар
ўртасидаги дўстлик, ғалабага ишонч, ватанпарварлик, фашизмга нафрат, фронт ва
фронт ичкарисидаги фидокорона меҳнат, армия билан халқнинг бирлиги каби
темалар ўзининг бадиий ифодасини топади. У ўзининг ўзбек қаҳрамони Қўчқор
Турдиевга атаб ёзган шеърида “Муборак”, (24 май 1942 йил) уни халқ номидан
табриклайди. Шоир унинг қаҳрамонлигидан ўзи ва халқнинг қувончини
“Шод сендан маршалу лётчик, командир барчамиз” деб ўзбек йигитининг “номини
оламга ёйган”.
Қурбон
-
ота Исмоилов “Хоразм ҳақиқати” газетасида босилиб чиққан
“Ватанпарварлар қўшиғи” номли шеърида она ватанимизга қарши ҳужум қилган
маккор душманга қарш кексаю ёш бир жон, бир тан бўлиб кураш олиб боришга
чақиради
[
5]. Унда “душманни қўймаймиз тирик”, “тор
-
мор этамиз лашкарин” деб
ғалабага ишонч руҳини ифодалайди. Уруш йилларида шоир фронт ва фронт
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2024) / ISSN 2181-1415
408
орқасини мустаҳкам сақлашга даъват этган оташин чақириқ шеърларини ҳам
ижод қилади. Унинг “Ватанпарварлар қўшиғи” (27 июль, 1941 йил), “Октябрь”
(7 ноябрь, 1941 йил), “Қизларим” (1 ноябрь. 1941), “Азиз кексалар” (28 март, 1943),
“Ғайрат солинг фарҳодчилар” (6 июнь, 1943
й) каби асарлари шулар
жумласидандир. Бу шеърларда, Қурбон ота Исмаилов Ватан урушидаги
қаҳрамонликлари
билан бирга Ватанни сақлаб қолиш, фронт орқасидаги “Ҳамма
нарса фронт учун”! шиори остида меҳнат қилаётганларни алоҳида улуғлайди.
Эгам Раҳим уруш йилларида бир қанча шеър, очерклар ижод қилди. Унинг бу
хилдаги асарлари “Хоразм ҳақиқати”, “Қизил Ўзбекистон” каби вақтли матбуотда
эълон қилинади. Шоирнинг жуда кўп шеърларида ҳаётдаги воқеаларга муносабат,
уруш даври ҳаёти, фронтда душман билан олиб борилаётган кураш ўзининг
бадиий ифодасини топди. Унинг “Партизан қиз” шеъри Совет Иттифоқи қаҳрамони
Зоя Космодемянская ҳақида бўлиб, шоир Зоянинг Ватанпарварлик, жасурлиги,
мард ва қўрқмаслиги тўғрисида ҳикоя қилади. Унда ўлимга
тик бориш Зоя учун
асосий фазилат сифатида талқин қилинди.
Эгам Раҳимнинг “Ўзбекистон”, “Тер”, “Пахта нобуд бўлмасин”, “Меҳрибон
бўл”, “Қасам”, “Унутма” каби шеърлари уруш даврида ёзилган бўлиб, фронт ва
фронт орқасидаги халқнинг жасорати ўзининг бадиий ифодасини топди. Дўстжон
Матжоннинг уруш мавзусида ёзган “Торт қўлингни...” шеъри “Хоразм ҳақиқати”
газетасининг 1941 йил 6 июль сонида бocилиб чиқди
[
6]. Урушнинг дастлабки
кунлариданоқ фронтга кетган ва душман билан жанг қилган Раҳим Бекниёзнинг
бу даврда
“Ишонч”, “Мен юрган йўл” каби асарлари фронт газеталарида босилиб
чиққан эди. Уларда шоир халқнинг немис
-
фашист босқинчиларига қарши
олиб борган қаҳрамонона курашларини ифодалаб берди. Шу билан биpгa бу
шеърларнинг марказида кишиларнинг гражданлик фазилатларини ифодалаш
масаласи алоҳида таъкидланди.
Шундай қилиб, вилоятимиз зиёлилари, маданият ва санъат соҳасидаги
ижодкорлар, шоир ва ёзувчилар уруш йилларида ўзларига хос услуб ва қурол
билан душманга қарши кескин кураш олиб бордилар.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
М.Матниёзов. Хоразм тарихи. 2
-
жилд. Урганч, 1997.
2.
N.Jo’raev, Sh.Karimov. O’zbekiston tarixi, ikkinchi kitob. Toshkent.: “
Sharq
”,
2011. 469 b/.
3.
Хоразм вилояти партия архиви.Ф.1, рўйхат 3.д.31, в.312.
4.
Хоразм вилояти партия архиви.Ф.1, рўйхат 3.д.21, в.129.
5.
“Хоразм ҳақиқати”
газетаси,
1
941 йил
27 июль
.
6.
“Хоразм ҳақиқати” газетаси
, 1
941 йил 6 июль
.
