Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Legal measures for protecting children from harmful
information attacks: comparative legal analysis of
European countries’ experiences
Marjona JUMANAZAROVA
1
Tashkent State University of Law
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2025
Received in revised form
15 January 2025
Accepted 25 February 2025
Available online
25 March 2025
This article provides a comprehensive comparative-legal
analysis of existing legal frameworks in European countries for
protecting children from harmful information. The paper
examines the legal and institutional mechanisms established in
Germany under the “Jugendschutzgesetz” law, as well as the
UK’s approaches embodied in the "Online S
afety Bill" and the
“Age Appropriate Design Code” ensuring children’s online
safety. Furthermore, the experience of France is analyzed,
highlighting relevant provisions in the Criminal Code (Code
pénal) and the Education Code (Code de l’éducation) aimed at
protecting minors from harmful content. Additionally, the
article explores the common standards established by the
European Union through the Audiovisual Media Services
Directive (AVMSD). Based on this comparative analysis of
international practices, specific recommendations are provided
for improving the national legislation of Uzbekistan.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss2/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
children’s rights,
harmful information,
information security,
european experience,
legal protection,
online safety.
Bolalarni zararli axborot hujumlaridan himoya qilishning
huquqiy vositalari: Yevropa davlatlari tajribasining
qiyosiy-huquqiy tahlili
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
bolalar huquqlari,
zararli axborot,
axborot xavfsizligi,
yevropa tajribasi,
Mazkur maqolada Yevropa davlatlarida bolalarni zararli
axborotlardan huquqiy himoyalashning mavjud tizimlari keng
qamrovli qiyosiy-huquqiy tahlil qilingan. Maqolada Germaniya,
Buyuk Britaniya va Fransiya kabi rivojlangan davlatlarning
1
PhD, Tashkent State University of Law. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: botirqizi@mail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
190
huquqiy himoya,
onlayn xavfsizlik.
mazkur yo‘nalishdagi
qonunchilik va amaliy tajribalari batafsil
ko‘rib chiqilgan. Xususan, Germaniyaning "Jugendschutzgesetz"
qonuni asosida yoshlarni zararli axborotlardan himoya
qilishning huquqiy va institutsional mexanizmlari, Buyuk
Britaniyaning “Online Safety Bill” hamda
“Age Appropriate
Design Code” orqali onlayn muhitda yoshlarning xavfsizligini
ta’minlash tajribasi yoritilgan. Fransiyada esa zararli
axborotlardan himoyalash bo‘yicha Jinoyat va Ta’lim
kodekslaridagi kompleks choralar tahlil qilingan. Yevropa
Ittifoqining AVMSD direktivasi orqali zararli axborotlardan
yoshlarni himoya qilish bo‘yicha umumiy standartlari ochib
berilgan. Maqolada xorijiy tajribadan kelib chiqib, O‘zbekiston
qonunchiligini takomillashtirish yuzasidan aniq tavsiyalar
ishlab chiqilgan.
Правовые средства защиты детей от атак вредной
информации: сравнительно
-
правовой анализ опыта
европейских государств
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
права детей,
вредная информация,
информационная
безопасность,
европейский опыт,
правовая защита,
онлайн
-
безопасность.
В статье представлен всесторонний сравнительно
-
правовой анализ существующих систем правовой защиты
детей от вредоносной информации в европейских
государствах.
Рассмотрены
правовые
и
институциональные механизмы защиты молодежи от
вредной информации в Германии на основе закона
«Jugendschutzgesetz»,
а
также
механизмы,
предусмотренные
законопроектами
Великобритании
«Online Safety Bill» и «Age Appropriate Design Code» для
обеспечения
онлайн
-
безопасности
детей.
Также
проанализированы правовые подходы Франции на основе
Уголовного кодекса (Code pénal) и Кодекса об образовании
(Code
de
l’éducation),
направленные
на
защиту
несовершеннолетних от вредного контента.
В статье
представлены
общие
стандарты
защиты
несовершеннолетних
от
вредной
информации,
предусмотренные Директивой ЕС об аудиовизуальных
медиауслугах (AVMSD). На основе проведённого анализа
зарубежного
опыта
предложены
конкретные
рекомендации по совершенствованию законодательства
Республики Узбекистан.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi insoniyat uchun
yangi imkoniyatlar yaratish bilan bir qatorda, yosh avlodning xavfsiz rivojlanishi uchun
jiddiy xavflarni ham yuzaga keltirmoqda. Ayniqsa, internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali
tarqatilayotgan zararli axborot bolalarning psixologik, jismoniy va axloqiy sog
‘
lig
‘
iga
salbiy ta
’
sir ko
‘
rsatmoqda. Shu sababli, bolalarni zararli axborotdan himoyalash uchun
samarali huquqiy vositalarni ishlab chiqish va tatbiq etish dolzarb ilmiy va amaliy vazifa
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
191
hisoblanadi. Yevropa davlatlari bu sohada ilg
‘
or tajribaga ega bo
‘
lib, ularning huquqiy
yondashuvlarini qiyosiy-huquqiy jihatdan tahlil qilish orqali umumiy tendensiyalarni
aniqlash va milliy qonunchilik tizimini yanada takomillashtirish imkoniyatlarini ko
‘
rib
chiqish muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur maqolada Yevropa davlatlarining bolalarni
zararli axborotdan himoyalash borasidagi huquqiy tajribasi ilmiy va qonunchilik
manbalari asosida tahlil qilinadi.
Zararli axborot tushunchasi zamonaviy huquqshunoslikda tobora ko
‘
proq
muhokama qilinayotgan mavzulardan biridir. Ushbu tushuncha mazmunan juda keng
bo
‘
lib, turli davlatlarning qonunchilik tizimlarida o
‘
ziga xos tarzda talqin etiladi. Huquqiy
nuqtai nazardan zararli axborot deb, odatda, bolalarning jismoniy, psixologik yoki
axloqiy rivojlanishiga zarar yetkazishi mumkin bo
‘
lgan axborot tushuniladi. Masalan,
Rossiya Federatsiyasi qonunchiligida zararli axborot tushunchasi
“
Bolalarni ularning
salomatligi va rivojlanishiga zarar yetkazuvchi axborotdan himoyalash to
‘
g
‘
risida
”
gi
Federal qonunda belgilangan bo
‘
lib, unda zararli axborot turli toifalarga ajratilgan
(Федеральный закон от 29 декабря 2010 г. №436
-
ФЗ).
Mazkur qonunga ko
‘
ra, zararli
axborotning asosiy belgilariga zo
‘
ravonlikni targ
‘
ib qilish, giyohvandlik va alkogolni
iste
’
mol qilishni targ
‘
ib qilish, pornografik va jinsiy ekspluatatsiyani aks ettiruvchi
materiallar, o
‘
z joniga qasd qilishni rag
‘
batlantirish va boshqa shunga o
‘
xshash xavfli
tarkiblar kiradi. Germaniya qonun hujjatlarida esa, zararli axborot sifatida yoshlarning
rivojlanishiga jiddiy zarar yetkazishi mumkin bo
‘
lgan yoki rivojlanishiga xavf tug
‘
diruvchi
materiallar belgilangan. Buyuk Britaniya qonunchiligida ham zararli axborot tushunchasi
keltirib o`tilgan bo
‘
lib, unga ko
‘
ra zararli axborot
–
bu foydalanuvchilarning, ayniqsa
bolalarning, ruhiy va jismoniy sog
‘
lig
‘
iga xavf soluvchi yoki ularni xavfli xatti-
harakatlarga undovchi onlayn kontent hisoblanadi.
Ilmiy adabiyotlarda zararli axborot tushunchasiga oid munozaralar juda keng
bo
‘
lib, ko
‘
pchilik tadqiqotchilar uning mohiyatini yosh avlodga nisbatan xavf tug
‘
diruvchi
har qanday axborot sifatida belgilaydi. Masalan, Oksford Universiteti tadqiqotchisi
Livingstone ta
’
kidlaganidek, zararli axborot yoshlarning ijtimoiylashuvi va shaxsiy
rivojlanishiga to
‘
sqinlik qiladigan yoki ularning psixologik rivojlanishini buzadigan har
qanday kontentni o
‘
z ichiga oladi. Shuningdek, professor Van der Hof ta
’
rifiga ko
‘
ra,
zararli axborot bolalarning sog
‘
lom rivojlanishiga tahdid soluvchi yoki ularni zo
‘
ravonlik,
agressivlik va boshqa salbiy harakatlarga undaydigan materiallarni qamrab oladi.
Bizningcha, zararli axborotlar deganda voyaga yetmaganlarning ruhiy
rivojlanishiga salbiy ta
’
sir etuvchi ma
’
lumotlar, masalan, onlayn jinsiy zo
‘
ravonlikka
uchrashiga, qonunga xilof harakatlar sodir etishiga, diniy yoki ijtimoiy ruxsat etilgan
odatlarni noto`g`ri talqin etilishi va oqibatda voyaga yetmaganlarning jismoniy va ruhiy
zarar ko`rishiga sabab bo`luvchi axborotlarning jamlanmasini tushunish mumkin.
Shunday qilib, zararli axborot tushunchasi turli mamlakatlar qonunchiligida
hamda xalqaro huquqiy hujjatlarda keng va chuqur tahlil etilgan bo
‘
lib, uning mazmuni
davlatlar o
‘
rtasida muayyan farqlar bilan talqin qilinadi. Yevropa davlatlarining ushbu
yo
‘
nalishdagi tajribasini tahlil qilish, zararli axborot tushunchasining huquqiy va ilmiy
jihatdan to
‘
liq ochib berilishiga imkon beradi. Quyida bu kabi axborotlardan bolalarni
himoya qilish bo
‘
yicha rivojlangan davlatlarning tajribasining qiyosiy-huquqiy tahlili
amalga oshiriladi.
Germaniyada bolalarni zararli axborotlardan himoyalash masalasi ko
‘
plab qonun
hujjatlari orqali batafsil tartibga solingan. Ushbu sohadagi asosiy qonunlardan biri
2002-yilda qabul qilingan
“
Jugendschutzgesetz
” (
Yoshlarni himoyalash to
‘
g
‘
risidagi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
192
qonun) hisoblanadi. Mazkur qonunda zararli axborotlarni yosh toifalari bo
‘
yicha
tasniflash, yoshlarning axborot bilan bog
‘
liq xavfsizligini ta
’
minlashga yo
‘
naltirilgan
maxsus mexanizmlar mavjud.
“
Jugendschutzgesetz
”
Qonunining 5-moddasi zararli axborotni yoshlarning
psixologik, axloqiy va jismoniy rivojlanishiga salbiy ta
’
sir qilishi yoki tahdid solishi
mumkin bo
‘
lgan kontent sifatida belgilaydi. Qonunda zararli kontentning quyidagi asosiy
turlari keltirilgan: zo
‘
ravonlik va agressiyani targ
‘
ib qiluvchi materiallar, jinsiy
ekspluatatsiya va pornografik mazmundagi axborotlar, giyohvand moddalar va alkogol
iste
’
molini rag
‘
batlantiruvchi kontentlar va boshqa xavfli materiallar. Masalan, bolalarni
bu kabi axborotlarning har qanday ko
‘
rinishidan himoya qilish nilan bir qatorda turli
zo
‘
ravonliklardan ham asrash maqsadida
“
Ommaviy raqs tadbirlariga 16 yoshgacha
bo
‘
lgan bolalar va yoshlar ota-onalik mas
’
uliyati bo
‘
lgan shaxs yoki ularning tarbiyasi
uchun mas
’
ul shaxs hamrohligisiz, 16 yoshga to
‘
lgan va undan katta yoshlar esa kamida
yarim tungacha qatnashishi mumkin (
5 §)”
ligi, shuningdek
, “
Bolalar va yoshlarga jamoat
o
ʻ
yin zallari yoki asosan o
ʻ
yin o
ʻ
ynash uchun foydalaniladigan shunga o
ʻ
xshash binolarga
kirishi mumkin emas (
6 §)”
ligi haqida qat
’
iy qoidalarning o
‘
rnatilganligi, shu bilan bir
qatorda, bolalarni tamaki va nikotin tarkibida saqlovchi mahsulotlarga har qanday
usulda duch kelishining (online yoki offline taklif) oldini olish, restoranlarda bo
‘
lish
muiddatlari, voyaga yetmaganlar ruhiy va jismoniy tazyiqqa uchrash xavfi yuzaga
kelganda amalga oshirilishi lozim bo
‘
lgan harakatlar ketma-ketligi va boshqa bir qator
normalar jamlanganligini ko
‘
rish mumkin.
Germaniyada bolalarni himoya qilish tizimi tarixiy jihatdan ham rivojlanib kelgan.
1900-
yilda qabul qilingan Germaniya Fuqarolik Kodeksi (Bürgerliches Gesetzbuch, BGB)
ota-onalarning tarbiyaviy majburiyatlarini belgilab bergan va bolalarga nisbatan jismoniy
jazoni taqiqlovchi qoidalar 2000-yilda mazkur kodeksga kiritilgan
o‘zgarishlar orqali
qat’iy o‘rnatilgan.
Bundan tashqari, Germaniyada yoshlar va bolalar xizmatlari “SGB VIII”
(Sozialgesetzbuch VIII) orqali tartibga solinadi. Bu hujjat yoshlar va bolalarga ta’lim
-
tarbiya, ijtimoiy-pedagogik yordam va boshqa turli xil xizmatlarni amalga oshirish orqali
ularning xavfsizligini ta’minlash vazifalarini nazarda tutadi. Ayniqsa, ushbu normative
-
huquqiy hujjatning 8a-
moddasida bolaning xavfsizligi xavf ostida bo‘lganda zudlik bilan
choralar ko‘rish vazifasi belgilangan.
Yoshlarni axborot xavfsizligi borasida olib borilayotgan Germaniya siyosatining
samaradorligi ilmiy adabiyotlarda yuqori baholangan. Jumladan, Schultz Germaniyada
yoshlarni zararli axborotdan himoya qilish mexanizmining samaradorligini davlat
organlarining qat’i
y nazorati va yosh chegaralarining aniqligi bilan izohlaydi. Pfeiffer
tadqiqotida esa, ta’lim muassasalari va ota
-onalarning faol ishtirokini bolalarni
himoyalashda muhim omil sifatida ko‘rsatadi.
Amaliy jihatdan zararli axborotlarga qarshi choralar “Bundesprüfstelle für
jugendgefährdende Medien” (Zararli axborotni nazorat qilish bo‘yicha federal idora)
tomonidan amalga oshiriladi. Ushbu tashkilot axborot mahsulotlarini baholaydi, yosh
chegaralarini belgilaydi va zararli axborot tarqalishini cheklaydi.
Shun
ingdek, Germaniyada preventiv choralarga katta e’tibor beriladi. 2012
-yildan
kuchga kirgan Federal bolalarni himoyalash qonuni (Bundeskinderschutzgesetz) asosida
erta profilaktik tadbirlar va oilalarni qo‘llab
-
quvvatlash bo‘yicha “Frühe Hilfen” (the
Nation
al Centre for Early Childhood Support (NZFH)) tizimi faoliyat ko‘rsatmoqda. Ushbu
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
193
tizim bolalar va yoshlarni erta bosqichdan himoyalashga qaratilgan bo‘lib, unda tibbiy va
psixologik yordam ko‘rsatish orqali oilalarga amaliy ko‘mak beriladi. Xulosa qilib
aytganda, Germaniya yoshlarni zararli axborotlardan himoyalash borasida kompleks va
samarali huquqiy mexanizmlarni shakllantirgan bo‘lib, uning tajribasi boshqa davlatlar
uchun ham ibratli hisoblanadi.
Buyuk Britaniya
da zararli axborotdan yoshlarni himoya qilish tizimi
Germaniyadagidan farqli ravishda, asosan “Online Safety Bill” (Onlayn xavfsizlik
to‘g‘risidagi qonun, 2023) orqali tartibga solinadi. Ushbu qonun internet platformalari va
raqamli xizmatlarni ko‘rsatuvchilarga yoshlarning onlayn xavfsizligini ta’minlash uchun
qat’iy talablar qo‘yadi. Unga ko‘ra, platformalar foydalanuvchilarning, ayniqsa
bolalarning ruhiy va jismoniy salomatligiga xavf tug‘diruvchi yoki xavfli harakatlarga
undovchi kontentni tezkorlik bilan aniqlash va olib tashlash majburiyatiga ega.
“Online Safety Bill” qonunining asosiy jihatlaridan biri –
platformalarni bolalarga
zarar yetkazuvchi axborotni tarqatishga yo‘l qo‘ymaslik uchun profilaktik choralarni
ko‘rishga majburlashdir. Ofcom (Aloqa xizmatlari regulyatori) ushbu qon
un ijrosi ustidan
nazoratni amalga oshiradi va qonun talablarini buzgan platformalarga qarshi jarima
qo‘llash vakolatiga ega. Qonun platformalarni zararli kontentni bloklash,
foydalanuvchilarni xabardor qilish va kontentni olib tashlashda proaktiv bo‘lishg
a
majbur qiladi.
Shuningdek, Buyuk Britaniyada yoshlarni himoyalash borasidagi amaliy tajribalar,
ayniqsa zararli axborotlardan himoyalash sohasida, jahon tajribasi uchun andozaviy
ahamiyatga ega bo‘lib, bu yo‘nalishdagi tadqiqotlar va qonunchilik amaliyot
i ham keng
muhokama qilingan. Bu tizim yoshlarning huquqlarini himoya qilish bilan bir qatorda
ota-onalar va jamiyatning zararli kontentga qarshi kurashdagi rolini oshirishga
yo‘naltirilgan.
Buyuk Britaniyada shuningdek, bolalarning zararli axborotlardan himoyalanishini
ta’minlash uchun “Age Appropriate Design Code” (Yoshga mos keluvchi dizayn kodeksi)
ham ishlab chiqilgan. Mazkur kodeks internet xizmatlarini taqdim etuvchi
kompaniyalarni o‘z xizmatlarini yosh foydalanuvchilarning xavfsizligiga mos tarzda
loyihalashtirishga majbur qiladi. Kodeks bolalar va yoshlarning onlayn xavfsizligini
ta'minlash bo'yicha qat’iy standartlarni belgilaydi va internet platformalaridan
bolalarning shaxsiy ma'lumotlarini himoyalash talablarini belgilaydi.
Buyuk Britaniya tajribasi, ayniqsa, onlayn platformalar orqali zararli axborotlarga
qarshi kurashishda davlat va xususiy sektor hamkorligiga asoslangan bo‘lib, ushbu model
boshqa davlatlar uchun ham foydali namuna sifatida qaraladi.
Fransiya
da bolalarni zararli axborotlardan h
imoyalash mexanizmlari ko‘plab
huquqiy normativ hujjatlar orqali amalga oshiriladi. Asosan, zararli axborotlardan
himoya qilish masalalari Jinoyat kodeksi (Code pénal) va Ta’lim kodeksi (Code de
l’éducation) bilan tartibga solinadi.
Fransiya Jinoyat kodeksining 227-24-
moddasiga ko‘ra, bolalarga zararli bo‘lgan
kontentlarni tarqatish, ularning foydalanishi uchun ochiq holda taqdim etish yoki
yoshlarning kirishi mumkin bo‘lgan joylarda ko‘rsatish jinoiy javobgarlikka sabab bo‘ladi.
Ayniqsa, zo‘ravonlik, porno
grafik va inson qadr-qimmatini kamsituvchi kontentlarni
tarqatish qattiq nazorat qilinadi va jazolanadi. Ta’lim kodeksining (Code de l’éducation)
312-15-
moddasida esa, maktablar va ta’lim muassasalariga o‘quvchilarning zararli
axborotlardan himoyalanganlig
i ta’minlash majburiyati yuklangan. Ushbu normativ
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
194
hujjatlar orqali maktablar va boshqa ta’lim muassasalarida zararli axborotlardan himoya
qilish borasidagi choralar aniq belgilangan. Shuningdek, ota-onalar, pedagoglar va davlat
idoralari o‘rtasidagi hamkorlik va mas’uliyat taqsimoti aniq ko‘rsatilgan.
Fransiyada zararli axborotdan himoya qilish siyosati nafaqat davlat organlari, balki
ota-onalar va jamiyat hamkorligida olib boriladi. Ota-onalarning farzandlarining
internetdan foydalanishdagi xavfsizligini
ta’minlashda mas’uliyatlari aniq ko‘rsatilgan va
bu borada ta’lim
-tarbiyaviy ishlarni amalga oshirish orqali ota-onalar ongini oshirish
choralari qo‘llaniladi.
Fransuz ilmiy adabiyotlarida qayd etilishicha, zararli axborotlardan yoshlarni
himoyalash siyos
atida davlat va jamiyatning hamkorlikdagi mas’uliyati muhim
ahamiyatga ega. Shuningdek, yoshlarning onlayn xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan
davlat siyosatida profilaktika va ogohlantirish choralariga katta e’tibor beriladi. Misol
uchun, ta’lim dasturlarida yoshlarning raqamli media vositalaridan foydalanish bo‘yicha
ko‘nikmalari shakllantiriladi, bu orqali zararli kontentlarga qarshi immunitetni
shakllantirish ko‘zda tutilgan.
Xulosa qilib aytganda, Fransiya qonunchiligi bolalarni zararli axborotlardan
himoyalashda davlat nazorati bilan birga, jamiyatning faol ishtirokini ta’minlovchi
samarali tizimni shakllantirgan.
Yevropa Ittifoqi
(YI) doirasida bolalarni zararli axborotlardan himoyalash
umumiy standartlar va talablar orqali amalga oshiriladi. Ushbu sohada eng muhim
huquqiy hujjatlardan biri 2018-yilda qabul qilingan Audiovizual Media Xizmatlari
Direktivasi (AVMSD, Directive 2018/1808/EU) hisoblanadi. Mazkur direktiva YI
davlatlariga zararli axborot tarqatilishining oldini olish bo‘yicha minimal talab
larni
belgilaydi va davlatlararo hamkorlikni ta’minlashga xizmat qiladi.
AVMSD direktivasiga muvofiq, a’zo davlatlar zararli axborotlarni, ayniqsa
zo‘ravonlik va pornografiyani o‘z ichiga olgan kontentlarni yoshlarning foydalanishi
mumkin bo‘lgan media pla
tformalarida cheklash uchun chora-
tadbirlar ko‘rishi zarur.
Shuningdek, mazkur direktiva televideniye va internet platformalarida yoshlarni zararli
kontentdan himoya qilish bo‘yicha aniq yosh chegaralari qo‘yilishini talab qiladi (AVMSD,
2018, 6a-modda). Direktivaga binoan, media platformalari zararli kontentlarni aniqlash
va olib tashlash, shuningdek yoshlarning ushbu kontentlarga kirishini cheklovchi
samarali vositalarni joriy etishlari zarur. Platformalar foydalanuvchilarga zararli
kontentlar haqida ogohlantirish va ularni ushbu kontentlardan himoya qilish choralarini
taqdim etishga majburdirlar.
Ilmiy manbalarda qayd etilishicha, AVMSD Yevropa Ittifoqi miqyosida bolalarni
zararli axborotlardan himoyalash bo‘yicha yagona yondashuvni ta’minlash uchun muhim
ahamiyatga ega. Ayniqsa, ushbu direktivaning onlayn xavfsizlikka oid talablarining
amaliy qo‘llanishi yoshlarning internet xavfsizligini sezilarli darajada oshirishi mumkin.
Yevropa Ittifoqi doirasida zararli axborotdan yoshlarni himoyalash umumiy
huquqiy
standartlar bilan tartibga solingan bo‘lib, AVMSD direktivasi orqali Yevropa
davlatlari uchun amaliy va samarali huquqiy asos yaratilgan.
Xulosa qilib, yevropa davlatlarining bolalarni zararli axborotlardan himoyalash
borasidagi tajribasi tahlili asosida
quyidagi umumiy tavsiyalar va takliflarni O‘zbekiston
Respublikasi qonunchiligi uchun taqdim etish mumkin:
1.
Bolalarni zararli axborotlardan himoya qilish uchun aniq va batafsil huquqiy
me'yorlarni ishlab chiqish zarur. Germaniya va Buyuk Britaniya tajribasi asosida yosh
chegaralarini aniq belgilash va zararli axborotlarni tasniflash mexanizmlarini
qonunchilikka kiritish tavsiya qilinadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
195
2.
Yoshlar uchun axborot xavfsizligi sohasida davlat nazoratini kuchaytirish,
ayniqsa, zararli axborotlarni aniqlash
, baholash va cheklash bilan shug‘ullanuvchi maxsus
davlat organi yoki davlat organi tarkibiy bo‘linmasini tashkil qilish maqsadga muvofiq.
3.
Voyaga yetmaganlarning zararli axborotlardan himoyalanganligini ta’minlashda
ota-
onalar va ta’lim muassasalarining mas’uliyatini aniq belgilash, bu borada ularga
yordam beruvchi dastur va loyihalarni amalga oshirish tavsiya qilinadi.
4.
Yevropa Ittifoqining AVMSD direktivasida belgilanganidek, raqamli
mediakontentlarga aniq yosh chegaralarini qo‘yish va ushbu cheklovlarni
nazorat qilish
uchun samarali mexanizmlarni joriy qilish zarur.
5.
Ota-onalar, pedagoglar va jamiyatning zararli kontentlarga qarshi profilaktik
ishlarni olib borishdagi rolini oshirish va bu borada davlat va jamiyat hamkorligini
rivojlantirish.
6.
Profilaktik c
horalarni mustahkamlash uchun maktablar va boshqa ta’lim
muassasalarida internet xavfsizligi bo‘yicha ta’lim dasturlarini keng joriy etish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO
‘
YXATI:
1.
Федеральный закон РФ «О защите детей от информации, причиняющей
вред их здоровью и развитию» от 29.12.2010 N 436
-
ФЗ.
2.
Youth
Protection
Act
(JuSchG)
//
https://www.gesetze-im-
internet.de/juschg/__5.html
3.
Online Safety Bill // https://www.gov.uk/government/publications/online-
safety-act-explainer/online-safety-act-explainer
4.
Livingstone, S., & Haddon, L. (2009). EU Kids Online: Final Report //
https://www.researchgate.net/publication/313012759_EU_Kids_Online_final_report_2009
5.
Van der Hof, I Agree... Or Do I? A Rights-
Based Analysis of the Law on Children’s
Consent in the Digital World. Wisconsin International Law Journal, 2017. pp.409-445. //
https://wilj.law.wisc.edu/wp-content/uploads/sites/127.
6.
Youth
Protection
Act
(JuSchG)
//
https://www.gesetze-im-
internet.de/juschg/__5.html
7.
Gerarts, K. (2019). Child protection in Germany. Papers of Social Pedagogy,
1(11), 26-40.
8.
Social Code (SGB)
–
Eighth Book (VIII)
–
Child and Youth Services
–
(Article 1 of
the Act of 26 June 1990, Federal Law Gazette I p. 1163).
9.
Pfeiffer,
C.
(2019).
Jugendmedienschutz
im
digitalen
Zeitalter:
Herausforderungen und Perspektiven.
Zeitschrift für Jugendschutz, 64(2), 45
-62.1
10.
Bundesprüfstelle für jugendgefährdende Medien (BPjM). Jahresbericht, 2020
// https://www.bzkj.de.
11.
The Online Safety Act 2023 // https://www.gov.uk/government/publications/
online-safety-act-explainer
12.
Livingstone, Sonia, and Leslie Haddon, editors. Kids Online: Opportunities and
Risks
for
Children.
1st
ed.,
Bristol
University
Press,
2009.
JSTOR,
https://doi.org/10.2307/j.ctt9qgvds. Accessed 8 Mar. 2025.
13.
Information Commissioner's Office, 2020 // https://ico.org.uk/for-
organisations/uk-gdpr
14.
Penal code of France // https://www.equalrightstrust.org/ertdocumentbank/
french_penal_code_33.pdf.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2025) / ISSN 2181-1415
196
15.
Education code of France // https://www.legifrance.gouv.fr/codes/texte_lc/
LEGITEXT000006071191.
16.
Aurélie Picot. Child Protective Services and Family Cultures: A Comparative
Study of Norway and France. Dissertation for the degree of philosophiae doctor (PhD) //
https://oda.oslomet.no/oda-xmlui/bitstream/handle/10642/3465/A-16-1-Picot-
SAM.pdf.
17.
AVMSD, Directive 2018/1808/EU // https://www.eumonitor.eu/9353000/1/
j9vvik7m1c3gyxp/vktv9ux1kapm.
