Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Didactic principles of using artificial intelligence based on
modern trends in English language teaching
Durdona BAKHTIYOROVA
1
Bukhara Innovative Education and Medical University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2025
Received in revised form
28 February 2025
Accepted 20 March 2025
Available online
15 April 2025
This article analyzes the possibilities of using artificial
intelligence technologies within the framework of modern
trends in English language teaching, along with the didactic
principles to be observed in this process. The potential of AI to
individualize, make interactive, and adapt the learning process
is thoroughly explored. The effectiveness of AI in English
language instruction is demonstrated through practical
examples such as Grammarly, ChatGPT, and Elsa Speak. From a
didactic perspective, the article substantiates the role of AI in
monitoring student activity, identifying errors, and enhancing
motivation. In conclusion, the article highlights that the wise
use of AI is a crucial tool for improving both the quality of
education and the professional competence of educators.
2181-
1415/©
2025 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss3/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
artificial intelligence,
English language teaching,
didactic principles,
digital technologies,
language learning,
AI-assisted learning,
student engagement,
adaptive learning,
educational technologies.
Ingliz tili o‘qitishning zamonaviy tendensiyalari asosida
sun’iy
intellektdan foydalanishning didaktik tamoyillari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
sun’iy intellekt,
ingliz tili o‘qitish,
didaktik tamoyillar,
raqamli texnologiyalar,
til o‘rganish,
AI-assisted learning,
talaba faolligi,
adaptiv ta’lim,
ta’lim texnologiyalari
.
Mazkur maqolada ingliz tilini o‘qitishning zamonaviy
tendensiyalari doirasida sun’iy intellekt texnologiyalaridan
foydalanish imkoniyatlari va bu jarayonda amal qilinadigan
didaktik tamoyillar tahlil qilinadi.
Sun’iy intellekt yordamida
ta’lim
jarayonini
i
ndividuallashtirish,
interaktiv
va
moslashuvchan qilish imkoniyati keng yoritiladi. Grammarly,
ChatGPT, Elsa Speak kabi platformalarning amaliy imkoniyatlari
misolida ingliz tilini o‘rgatishdagi samaradorlik ochib beriladi.
Maqolada o‘quvchi faoliyatini mo
nitoring qilish, xatolarni
aniqlash, motivatsiyani oshirish kabi omillarda sun’iy
1
Assistant, Bukhara Innovative Education and Medical University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
303
intellektning tutgan o‘rni didaktik nuqtai nazardan asoslanadi.
Xulosa sifatida, sun’iy intellektdan oqilona foydalanish ta’lim
sifati va o‘qituvchining kasbiy salohiyatini o
shirishda muhim
vosita sifatida ko‘rsatiladi.
Дидактические принципы использования искусственного
интеллекта
на
основе
современных
тенденций
преподавания английского языка
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
искусственный интеллект,
преподавание
английского языка,
дидактические принципы,
цифровые технологии,
изучение языков,
обучение с поддержкой
ИИ,
активность студентов,
адаптивное обучение,
образовательные
технологии.
В статье анализируются возможности применения
технологий искусственного интеллекта в рамках современных
тенденций преподавания английского языка, а также
дидактические принципы, которым следует придерживаться
в этом процессе. Подробно раскрываются возможности
индивидуализации,
интерактивности
и
адаптивности
учебного процесса с помощью ИИ. На примере таких
платформ, как “Grammarly”, “ChatGPT” и “Elsa Speak”,
демонстрируется эффективность использования ИИ в
обучении английскому языку. С дидактической точки зрения
обосновывается
роль
искусственного
интеллекта
в
мониторинге учебной деятельности, выявлении ошибок и
повышении мотивации учащихся. В качестве вывода
подчеркивается, что разумное использование ИИ является
важным инструментом для повышения качества образования
и профессионального потенциала преподавателя.
Zamonaviy ta’lim jarayoni doimiy o‘zgarishlar va innovatsion texnologiyalarning
keng joriy etilishi bilan xarakterlanmoqda. Ayniqsa, chet tillarini, xususan ingliz tilini
o‘qitish jarayoni global miqyosda o‘zgarib borayotga
n ehtiyojlar, mehnat bozoridagi
raqobat hamda raqamli transformatsiyaning ta’lim sohasiga chuqur kirib kelishi fonida
tubdan yangilanmoqda. Bugungi kunda ingliz tili nafaqat xalqaro muloqot tili, balki ilm-
fan, texnologiya, biznes va diplomatiya sohalarida
ham ustun mavqega ega bo‘lgan asosiy
vosita sifatida qaralmoqda. Shu boisdan ingliz tilini samarali o‘qitish, uni chuqur
o‘zlashtirish va o‘quvchilarda mustahkam kompetensiyalarni shakllantirish muhim
strategik vazifaga aylangan. Ushbu maqsadga erishishda
sun’iy intellekt (SI)
texnologiyalarining imkoniyatlaridan foydalanish, ayniqsa, so‘nggi yillarda o‘z dolzarbligi
va samaradorligi bilan ajralib turadi.
Sun’iy intellekt o‘z mohiyatiga ko‘ra insonning aqliy faoliyatiga taqlid qiluvchi,
katta hajmdagi ma’l
umotlarni qayta ishlash, tahlil qilish, va mos ravishda qaror qabul
qilish qobiliyatiga ega tizimlar majmuasidir. Ingliz tilini o‘qitishda SI texnologiyalaridan
foydalanish esa nafaqat ta’lim jarayonini individuallashtirish, balki o‘quvchilarning
qiziqishi, ehtiyojlari va bilim darajasiga mos ravishda moslashtirilgan materiallar orqali
o‘quv jarayonining sifatini oshirish imkonini beradi. Hozirgi vaqtda til o‘rganishda
qo‘llanilayotgan mashinaviy tarjima, ovozli yordamchilar, nutqni tanish dasturlari,
grammatika tekshiruvchilari, shuningdek, dialogik chatbotlar kabi SI vositalari
o‘quvchilarga mustaqil ravishda mashg‘ulot olib borish, o‘z bilimlarini tekshirish, va real
vaqtda teskari aloqa olish imkonini bermoqda.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
304
Didaktika nuqtai nazaridan qaralganda, har
qanday texnologik yangilikni ta’limga
joriy etishda muayyan tamoyillarga amal qilish zarur.
Zero, texnologiyaning o‘zi emas,
balki undan qanday va nima maqsadda foydalanish, ta’limiy samaradorlikni
ta’minlaydigan asosiy omil hisoblanadi. Sun’iy intellekt vositalarini ingliz tili o‘qitish
jarayoniga qo‘shishda ham didaktik tamoyillar –
ya’ni ilmiylik, izchillik, ongli va faol
o‘zlashtirish, vizuallik, individuallashtirish va differensial yondashuv, motivatsiyani
oshirish, nazorat va baholash kabi tamoyillar
asosida yo‘naltirilgan yondashuvlar alohida
ahamiyat kasb etadi. Misol uchun, SI asosida ishlovchi dasturlar orqali o‘quvchilar
o‘zining til bilish darajasiga qarab maxsus tayyorlangan topshiriqlarni bajarishi, o‘z
xatolarini avtomatik aniqlashi va ulardan
to‘g‘ri xulosa chiqarishi mumkin. Mazkur
jarayonlar esa ongli o‘zlashtirish, refleksiya va mustaqil fikrlashga xizmat qiladi.
Bundan tashqari, zamonaviy ingliz tili ta’limida kommunikativ kompetensiyani
shakllantirish, ya’ni o‘quvchilarning tinglab tushunish, gapirish, o‘qish va yozish
ko‘nikmalarini rivojlantirish asosiy vazifalardan biri hisoblanadi. SI texnologiyalari aynan
ushbu to‘rt asosiy ko‘nikmalarni rivojlantirishda samarali yordamchi vosita bo‘lib xizmat
qilmoqda. Masalan, ovozli chatbotla
r orqali muloqotga kirishish orqali o‘quvchi o‘zining
talaffuzini va nutqiy tezligini yaxshilaydi, yozma topshiriqlarda esa grammatika va
stilistika xatolarining avtomatik aniqlanishi va tuzatilishi o‘z
-
o‘zini baholash va
o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni osh
iradi. Bu esa zamonaviy didaktikada yuksak
baholanuvchi o‘zlashtirishning ongli va faol xarakterini ta’minlaydi. Shu bilan birga,
SI asosidagi texnologiyalar o‘qituvchilarga ham katta imkoniyatlar yaratmoqda.
O‘quvchilarning faoliyati, yutuqlari, kamchiliklari haqida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lish,
shaxsiy yondashuv asosida rejalashtirilgan mashg‘ulotlarni yaratish, sinfda differensial
yondashuvni amalga oshirish imkoniyati ortmoqda. Bu esa o‘qituvchining zamonaviy
rolini
–
fasilitator, yo‘naltiruvchi va mo
tivator sifatida kuchaytiradi. Shu boisdan ingliz tili
o‘qitishdagi zamonaviy tendensiyalarni o‘rganishda sun’iy intellekt vositalaridan
foydalanishning didaktik asoslarini chuqur o‘rganish va tahlil qilish nafaqat ilmiy, balki
amaliy ahamiyatga ham ega.
S
o‘nggi yillarda olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, ingliz tilini
o‘rganishda SI yordamida tashkil etilgan mashg‘ulotlar an’anaviy yondashuvlarga
qaraganda samaraliroq natijalarni bermoqda. Jumladan, SI asosidagi platformalarda
o‘quvchilar o‘zlarining o‘rganish tempini o‘zlari belgilashlari, mustaqil ishlashlari, va eng
muhimi
–
xatolardan o‘rganishlari mumkin. Shuningdek, real vaqtda baholash tizimi
orqali darhol fikr-
mulohaza olish, o‘z o‘zini tahlil qilish va kelajakdagi mashg‘ulotlarni
shung
a mos ravishda rejalashtirish imkoniyati mavjud. Bu esa ta’lim jarayonining
uzluksizligi va izchilligini ta’minlaydi. Albatta, bu kabi texnologiyalarni amaliyotga tatbiq
etishda pedagogik mahorat, texnologik savodxonlik, va metodik tayyorgarlik alohida
ahamiyat kasb etadi.
Ingliz tilini o‘qitish jarayonida sun’iy intellektdan foydalanish zamonaviy
ta’limning dolzarb va istiqbolli yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, u o‘quvchilarda chuqur til
bilimini shakllantirish, ularni o‘quv jarayoniga faol jalb etish, va o‘r
ganish
samaradorligini oshirishda beqiyos imkoniyatlarni taqdim etadi. Biroq ushbu
texnologiyalarni muvaffaqiyatli qo‘llash uchun ularning didaktik tamoyillarini chuqur
tahlil qilish, ularga asoslangan metodik yondashuvlarni ishlab chiqish va o‘quv jarayon
iga
to‘g‘ri integratsiya qilish zarur. Ana shunda sun’iy intellekt texnologiyalari ingliz tili
ta’limida
nafaqat
qo‘shimcha
vosita,
balki
innovatsion
o‘zgarishlarning
harakatlantiruvchi kuchi sifatida xizmat qila oladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
305
Bugungi kunda ingliz tilini o‘qitish
jarayoni faqatgina an’anaviy metodlarga
tayangan holda emas, balki yangi pedagogik texnologiyalar va sun’iy intellekt
imkoniyatlari asosida rivojlanmoqda. Bu esa ta’lim jarayonida yondashuvlarning tubdan
yangilanishini, individual va moslashuvchan o‘qitishning afzalliklarini ko‘zda tutadi.
Sun’iy intellekt texnologiyalari yordamida ta’lim subyektlari o‘zining o‘quv jarayonidagi
ishtirokini yangicha shakllantiradi, o‘rganish faoliyatini nazorat qiladi va mustaqil
ravishda rivojlanish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Ayniqsa, ingliz tilini o‘rganish jarayonida
sun’iy intellektning keng qamrovli vositalaridan foydalanish o‘quvchilarning til
ko‘nikmalarini chuqurlashtirishda, ularga motivatsiya berishda va yutuqlarini
baholashda katta rol o‘ynaydi.
Didaktik
tamoyillar ta’limda foydalaniladigan har qanday texnologiyaning
samaradorligini belgilovchi asosiy mezonlardan biridir. Sun’iy intellekt texnologiyalarini
ingliz tili o‘qitish jarayoniga tatbiq etishda ushbu tamoyillarni inobatga olish muhim
ahamiyatga ega. Birinchi navbatda,
ilmiylik va izchillik tamoyili
asosida SI vositalari
orqali berilayotgan topshiriqlar va mashqlar o‘quv dasturiga, til darajasiga va o‘rgatuvchi
kompetensiyalarga mos ravishda tanlanishi kerak. Bu esa sun’iy intellekt vositalarining
an
iq algoritmlar asosida ishlashini ta’minlab, noto‘g‘ri yoki mavhum bilim berilishining
oldini oladi. Misol uchun, Duolingo, Grammarly, Elsa Speak kabi ingliz tilini o‘rgatishga
mo‘ljallangan SI asosidagi platformalar foydalanuvchining til bilim darajasini
aniqlagan
holda unga mos mashg‘ulotlar taklif etadi. Bu izchillik, bosqichma
-bosqich rivojlanish va
qamrovni ta’minlaydi.
Keyingi muhim tamoyil bu
ongli va faol o‘zlashtirish
tamoyilidir. Sun’iy intellekt
texnologiyalarining asosiy ustunligi ham aynan o‘quvchini faol ishtirokchi sifatida o‘quv
jarayoniga jalb qilishidadir. Oddiy darsda o‘qituvchining roli dominant bo‘lishi mumkin
bo‘lsa, SI bilan ishlashda o‘quvchi o‘z bilimlarini mustaqil ravishda oshiradi, har bir
mashqdan keyin darhol natijani ko‘radi, xatolarini ko‘rib chiqadi va ulardan xulosa
chiqaradi. Bu holat o‘quvchining o‘z bilimi ustida refleksiya yuritishiga, ya’ni chuqur
fikrlab o‘z xatolarini tahlil qilishiga olib keladi. Bu esa zamonaviy pedagogikada juda
muhim hisoblanadigan metakognitiv ko‘
nikmalarning shakllanishiga xizmat qiladi.
Sun’iy intellekt texnologiyalari
vizuallik tamoyili
ni ham to‘liq qo‘llab
-quvvatlaydi.
Interaktiv vizual materiallar, infografika, videodarslar, animatsiyalar va real tasvirlar
orqali berilayotgan materiallar til o
‘rganish jarayonini ancha jonlantiradi. Masalan, ingliz
tilida yangi so‘zlarni o‘rganishda sun’iy intellekt yordamida har bir so‘z uchun vizual
kontekst berilishi, o‘quvchining vizual xotirasini faollashtiradi. Shu orqali so‘zning shakli,
talaffuzi va ishl
atilish konteksti yaxshiroq yodda qoladi. Shuningdek, til o‘rganish
jarayonida turli sun’iy intellektli ovozli yordamchilar va dasturlar nutqni jonli tarzda
namoyon qilishi orqali real kommunikativ muhit yaratishga xizmat qiladi.
Individuallashtirish va differensial yondashuv
tamoyili hozirgi kunda eng
muhim o‘quv strategiyalaridan biri bo‘lib, har bir o‘quvchining bilim darajasi,
o‘zlashtirish uslubi, qiziqishlari va o‘rganish sur’atiga mos ravishda moslashtirilgan
ta’limni anglatadi. Sun’iy intellekt texn
ologiyalari ushbu tamoyilni amalga oshirish uchun
ajoyib imkoniyatlar yaratadi. Aynan SI vositalari orqali o‘quvchilarning bilim darajasi
doimiy monitoring qilinadi, yutuqlari kuzatiladi va zarurat bo‘lsa, takroriy yoki
qo‘shimcha mashg‘ulotlar avtomatik t
arzda taklif qilinadi. Bu, ayniqsa, ingliz tilini
o‘rganayotgan o‘quvchilarning mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini mustahkamlash va
ularni rag‘batlantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
306
Motivatsiya
–
har qanday o‘quv faoliyatining harakatlantiruvchi kuchidir.
Zamon
aviy o‘quvchilar ayniqsa, raqamli texnologiyalar muhitida ulg‘aygani bois, ularning
e’tiborini uzoq vaqt davomida an’anaviy usullar bilan saqlab qolish qiyinlashgan. Sun’iy
intellekt texnologiyalari o‘quvchini rag‘batlantiruvchi elementlarni –
reytinglar, yutuq
belgilar, virtual mukofotlar, musobaqaviy topshiriqlar orqali taqdim etadi. Bunday
gamifikatsiyalashgan yondashuvlar o‘quvchini dars jarayoniga jalb qiladi, bilim olishni
quvnoq va interaktiv jarayonga aylantiradi. Bu, ayniqsa, yosh o‘quvchilar uchun
katta
ahamiyatga ega bo‘lib, ularning ingliz tilini o‘rganishga bo‘lgan ichki motivatsiyasini
oshiradi.
Nazorat va baholash tamoyili
ham sun’iy intellekt texnologiyalari yordamida
zamonaviy tarzda yangicha ko‘rinish olgan. Traditsion baholash usullaridan
farqli
ravishda SI asosida ishlaydigan platformalarda baholash doimiy, avtomatlashtirilgan va
aniq bo‘ladi. Bu esa o‘quvchining bilim holatini real vaqt rejimida tahlil qilish imkonini
beradi. Shuningdek, baholashda faqat yakuniy natijani emas, balki o‘quv
chining har bir
bosqichdagi rivojlanishini tahlil qilish, xatolar tahlili asosida individual tavsiyalar ishlab
chiqish mumkin. Bu esa shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim konsepsiyasini amalda amalga
oshirishga xizmat qiladi.
Ta’limda SI texnologiyalarining joriy
etilishi o‘qituvchilar oldiga ham yangi
vazifalarni qo‘ymoqda. Endilikda ingliz tili o‘qituvchisi nafaqat bilim beruvchi, balki
texnologik jarayonlarni boshqaruvchi, interaktiv muhitni yaratuvchi va pedagogik
innovatsiyalarni o‘zlashtiruvchi bo‘lishi zarur. Shu boisdan, o‘qituvchilarning texnologik
savodxonligi, SI vositalaridan foydalanish ko‘nikmalari, ularni didaktik tamoyillar asosida
qo‘llash bo‘yicha malakasi doimiy ravishda oshirib borilishi kerak. Aks holda,
texnologiyalar to‘g‘ri ishlatilmasligi, ta’lim sifati pasayishiga olib kelishi mumkin. Shu
nuqtai nazardan, til o‘qituvchilari uchun maxsus o‘quv kurslari, treninglar va metodik
qo‘llanmalarni ishlab chiqish zamon talabi hisoblanadi.
Albatta, sun’iy intellekt texnologiyalari orqali ingliz tili o‘qitishning imkoniyatlari
keng va istiqbolli bo‘lsa
-da, ayrim cheklov va xavflar ham mavjud. Jumladan,
texnologiyalarga haddan tashqari suyanish o‘quvchining insoniy muloqotga ehtiyojini
kamaytirishi yoki ayrim SI vositalarining noto‘g‘ri tahlil berishi mu
ammolarni keltirib
chiqarishi mumkin. Shu boisdan SI vositalari o‘qituvchining o‘rnini bosuvchi emas, balki
unga ko‘maklashuvchi sifatida ishlatilishi lozim. Ayniqsa, til o‘rganishda ijtimoiy va
madaniy kontekstlarni tushunish, muloqot madaniyati va emotsional intellekt kabi
jihatlar ham muhim o‘rin tutadi. Bu esa faqatgina insoniy o‘zaro ta’sir orqali rivojlanadi.
Shu sababli, SI texnologiyalarini ta’limga integratsiya qilishda muvozanatli va tanqidiy
yondashuv zarur.
Sun’iy intellekt texnologiyalarining ingliz tili o‘qitishdagi samaradorligini tahlil
qilarkanmiz, ba’zi aniq misollarni ko‘rib chiqish foydali bo‘ladi. Masalan,
Grammarly
dasturi yozma nutqni rivojlantirishda juda keng qo‘llanilmoqda. Bu sun’iy intellekt
asosida ishlovchi dastur nafaqat grammatik xatolarni tuzatadi, balki uslub, ohang,
matnning ravonligi va mantiqiy tuzilishini ham tahlil qiladi. O‘quvchi insho yoki esse
yozganda, Grammarly orqali darhol fikrini yaxshilab ko‘rsatishga, bir xil iboralardan
qochishga va matnni boyitishga o‘rganadi. Ushbu jarayonda o‘quvchi o‘z xatolarini ko‘rib
chiqadi, dastur tavsiyalari bilan taqqoslaydi va tahrir qilishni o‘rganadi –
bu esa yozma
nutq kompetensiyasini sezilarli darajada rivojlantiradi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
307
Yoki
Elsa Speak
dasturini olsak. Ushbu dastur o‘quvchining
talaffuzini tahlil qiladi
va sun’iy intellekt yordamida u qanday tovushlarda yoki urg‘uda xatoga yo‘l
qo‘yayotganini aniqlab beradi. Masalan, o‘quvchi “three” so‘zini “tree” deb talaffuz
qilayotgan bo‘lsa, Elsa Speak bu xatoni aniqlaydi, foydalanuvchiga vizual ko‘rsatkichlar
orqali to‘g‘ri talaffuzni eshittiradi va takrorlash imkoniyatini beradi. Bu kabi fonetik
darajadagi yondashuvlar an’anaviy darslarda yetarlicha mashq qilinmaydigan talaffuzni
o‘rganishda katta yordam beradi.
Chatbotlar
–
til o‘rganishda
gi yana bir innovatsion misol. Masalan,
Replika
yoki
ingliz tili o‘rgatuvchi boshqa sun’iy intellektli chatbotlar o‘quvchiga ingliz tilida doimiy
muloqot qilish imkoniyatini yaratadi. Bu orqali o‘quvchi real hayotdagi vaziyatlarga
o‘xshash kontekstdagi sav
ol-
javoblar orqali kommunikativ ko‘nikmalarini oshiradi. Misol
uchun, chatbot bilan restoran buyurtmasi qilish, mehmonxonaga joy band qilish yoki
suhbat davomida his-
tuyg‘ularini ifodalash kabi ssenariylar orqali o‘quvchi jonli
muloqotga yaqin tajriba orttiradi.
Yana bir muhim vosita bu
–
Khan Academy Kids
yoki
BBC Learning English
platformalari bo‘lib, ular sun’iy intellekt yordami bilan o‘quvchining faolligini tahlil qiladi
va shunga qarab mos o‘quv materiallarini taklif etadi. Misol uchun, o‘quvchi fe’ll
ar
bo‘yicha mashqlarda qiynalayotgan bo‘lsa, tizim avtomatik ravishda qo‘shimcha
mashqlarni tavsiya etadi. Bu jarayon o‘quvchining shaxsiy o‘zlashtirish sur’atini inobatga
olgan holda amalga oshiriladi. Bunday moslashuvchan ta’lim –
differensial va individual
yondashuvning jonli misolidir.
Shuningdek,
Quizlet
,
Memrise
, va
Anki
kabi sun’iy intellektdan foydalanuvchi
platformalarda o‘quvchilar ingliz tili so‘z boyligini mustahkamlash uchun fleshkartlar
asosida mashq qilishadi. Ushbu platformalar foydalanuvchi
ning qaysi so‘zlarni tez
-tez
unutishini aniqlab, ularni ko‘proq takrorlatadi. Bu esa “interval repetition system” –
ya’ni
oraliqli takrorlash tizimi asosida ishlaydi va inson xotirasining tabiiy unutish jarayonini
hisobga oladi. O‘quvchi “environment”, “sustainable”, “opportunity”kabi murakkab leksik
birliklarni mukammal o‘zlashtiradi, chunki tizim bu so‘zlarni kerakli vaqtda yana
eslatadi.
Yana bir ilg‘or misol sifatida
EdTech
platformalaridagi adaptiv test tizimlarini
keltirish mumkin. Masalan,
IELTS Liz
yoki
Magoosh IELTS prep
kabi platformalarda
sun’iy intellekt o‘quvchining testdagi harakatlarini tahlil qiladi, javob tezligini, noto‘g‘ri
javoblarini tahlil qilib, o‘quvchiga aynan zaif bo‘g‘inlarida mashq qilishni tavsiya qiladi.
Bu testga tayyorlanayotg
an talabalar uchun vaqtni tejaydi va o‘rganish samaradorligini
oshiradi. Ko‘plab universitetlar, masalan, AQShdagi
Arizona State University
yoki
Buyuk Britaniyadagi
Open University
ingliz tilini o‘rgatishda sun’iy intellektdan
foydalanadigan raqamli darsliklar, virtual sinflar va til laboratoriyalaridan
foydalanishmoqda. Ushbu darslar orqali o‘quvchilar real vaqt rejimida o‘qituvchilar bilan
muloqot qiladi, sun’iy intellekt esa ularning javoblarini avtomatik tarzda tahlil qilib,
baholaydi. Bu an’anaviy baholashdan ko‘ra tezroq va obyektivroq hisoblanadi.
Shuningdek, o‘qituvchilar ham o‘z darslarini rejalashtirishda sun’iy intellektdan
foydalanishlari mumkin. Masalan,
ChatGPT
yoki
Bing AI
kabi vositalar orqali ingliz
tilidan dars rejasi tuzish, interaktiv topshiriqlar yaratish, baholash mezonlarini ishlab
chiqish, hatto o‘quvchining yozgan inshosini tahlil qilish va unga tavsiyalar berish
imkoniyati mavjud. Bu esa o‘qituvchining vaqtini tejaydi va yanada sifatliroq ta’lim
tashkil etishiga xizmat qiladi. Yuqori
da keltirilgan misollar sun’iy intellekt vositalarining
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
308
ingliz tilini o‘rganish jarayonidagi real imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Har bir misol
amaliyotda bu texnologiyalar qanday ishlashini va qanday natijalarga olib kelishini
ko‘rsatib turibdi. Didaktik tamoyillarga mos holda, sun’iy intellekt vositalaridan oqilona
va muvozanatli tarzda foydalanish, ta’lim jarayonini nafaqat samarali, balki qiziqarli va
o‘quvchiga yo‘naltirilgan qilib tashkil etishga xizmat qiladi. Ingliz tilini o‘qitishda sun’iy
intellekt vo
sitalaridan foydalanish ta’lim samaradorligini oshirishda, o‘quvchilarni faol va
ongli o‘rganuvchiga aylantirishda, didaktik tamoyillarni amalda qo‘llashda katta
imkoniyatlar yaratadi. Ushbu texnologiyalarni to‘g‘ri yo‘naltirish va pedagogik
yondashuvlar b
ilan uyg‘unlashtirish orqali ta’lim jarayoni sifat jihatidan yangi bosqichga
ko‘tarilishi mumkin. Bu esa zamonaviy ingliz tili ta’limining global raqobatbardoshligini
ta’minlaydi va o‘quvchilarda XXI asr ko‘nikmalarini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Xulosa qilib aytganda, ingliz tilini o‘qitishda sun’iy intellekt texnologiyalaridan
foydalanish zamonaviy didaktikaning eng ilg‘or va istiqbolli yo‘nalishlaridan biri
hisoblanadi. XXI asr ta’limi raqamli transformatsiyaga yuz tutayotgan bir paytda, o‘qitis
h
uslublari, metodikasi va vositalari ham yangicha shakllanmoqda. Bu jarayonda sun’iy
intellekt imkoniyatlari o‘quvchilarning individuallashtirilgan, interaktiv, moslashuvchan
va sifatli ta’lim olishlariga keng yo‘l ochmoqda. Maqolada bayon etilganidek, sun’iy
intellekt o‘zining avtomatlashtirilgan tahlil qilish, mos materiallarni taklif etish,
individual xatolarni aniqlash, talabaning rivojlanish sur’atiga mos resurslar bilan
ta’minlash kabi funksiyalari orqali ingliz tilini o‘rganishni yangi bosqichga oli
b
chiqmoqda. Ayniqsa, talaffuz, yozma nutq, lug‘at boyligini oshirish, testlarga tayyorgarlik
ko‘rish jarayonlarida sun’iy intellektli dasturlar (masalan, Grammarly, Elsa Speak,
Replika, ChatGPT, Memrise, va boshqalar) ta’lim sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsat
moqda.
Didaktik tamoyillar
–
ya’ni ongli o‘rganish, bosqichma
-bosqichlik, tizimlilik, differensial
yondashuv, motivatsiyani oshirish
–
sun’iy intellekt texnologiyalari orqali amaliyotda
to‘liq va samarali tarzda qo‘llanilmoqda. Bu o‘z navbatida, nafaqat o‘
quvchilar, balki
o‘qituvchilarning ham kasbiy salohiyatini oshirishga xizmat qilmoqda. O‘qituvchi sun’iy
intellektni yordamchi vosita sifatida jalb etib, darsni rejalashtirish, interaktiv
mashg‘ulotlar tayyorlash, baholash jarayonida obyektivlikka erishish
kabi ko‘plab
pedagogik vazifalarni samarali bajara oladi. Bugungi kunda ta’lim sohasi sun’iy intellekt
bilan integratsiyalashgan sari, til o‘rganish jarayonining psixologik, metodik va
texnologik jihatlarini ham chuqur o‘rganish zarurati tug‘ilmoqda. Shu
bois, kelgusida
ushbu yo‘nalishda olib boriladigan ilmiy izlanishlar, tajriba va innovatsiyalar nafaqat
ingliz tilini o‘qitish metodikasi, balki butun ta’lim tizimining rivojiga xizmat qiladi.
Yakuniy xulosa sifatida aytish mumkinki, ingliz tilini sun’iy i
ntellekt yordamida
o‘qitishda didaktik tamoyillar asos bo‘lib xizmat qilgan holda, texnologik imkoniyatlar
ta’lim samaradorligini keskin oshiradi. Bu esa global bilimlar maydonida raqobatbardosh,
mustaqil fikrlovchi va zamonaviy texnologiyalarni faol o‘zla
shtiruvchi avlodni
tarbiyalashga xizmat qiladi. Shu sababli, har bir ingliz tili o‘qituvchisi va ta’lim tashkiloti
bu imkoniyatlardan oqilona foydalanishni o‘z oldiga strategik vazifa qilib qo‘yishi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO‘YXATI
:
1.
Ahmad, K., & Widodo, H. P. (2021). Artificial Intelligence in English Language
Teaching: Benefits and Challenges.
Journal of Educational Technology & Society
, 24(3), 99
–
111.
2.
Wang, Y., & Vasquez, C. (2022). Chatbots and AI in language education: A
systematic review.
ReCALL
, 34(1), 40
–
59. https://doi.org/10.1017/S095834402100011X
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2025) / ISSN 2181-1415
309
3.
Kukulska-Hulme, A. (2020). Mobile-assisted language learning and artificial
intelligence: Understanding the link.
Computer Assisted Language Learning
, 33(3), 207
–
214.
4.
Li, X., & Zou, D. (2021). Applications of artificial intelligence in education: A
systematic review.
Educational Research Review
, 34, 100394. https://doi.org/10.1016/
j.edurev.2021.100394
5.
Godwin-Jones, R. (2020). Emerging technologies: The implications of AI for
language learning.
Language Learning & Technology
, 24(3), 3
–
11.
6.
Lu, X., & Law, R. (2023). Exploring the effectiveness of AI-powered English
pronunciation apps.
Journal of Second Language Pronunciation
, 9(1), 45
–
67.
7.
Yang, J., & Chen, H. (2021). Personalized English vocabulary learning with
artificial intelligence: A case study.
International Journal of Artificial Intelligence in
Education
, 31(2), 213
–
233.
8.
Zawacki-
Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (
2019). Systematic
review of research on artificial intelligence applications in higher education.
International
Journal of Educational Technology in Higher Education
, 16(1), 1
–
27. https://doi.org/
10.1186/s41239-019-0171-0
9.
Xu, B., & Yang, C. (2020). How adaptive learning systems using AI support
individualized learning in language classrooms.
British Journal of Educational Technology
,
51(6), 2011
–
2026.
10.
Goksel, N., & Bozkurt, A. (2019). Artificial Intelligence in education: Current
insights and future perspectives.
International Journal of Technology in Education and
Science (IJTES)
, 3(1), 18
–
23.
