T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
310
ISSN:3030-3613
УЎК: 611.36/ 616.36/ 612.359 + 615.91
SIRKA KISLOTASI TOKSIK TA’SIRIDA YUZAGA KELGAN JIGAR
SHIKASTLANISHIDA SILYBUM MARIANUM YOG‘INING
BIOKIMYOVIY SAMARASI
Allayeva A.N.
Buxoro Davlat Tibbiyot Instituti
Anatomiya va klinik anatomiya(OXTA)
kafedra assistenti
https://orcid.org/0009-0004-2661-5078
Annotatsiya:
Mazkur maqolada sichqonlarda sirkaviy moddalar yordamida
chaqirilgan subakut metabolik buzilishlar va ularga sutgiyohi yog‘i (Silybum
marianum (L.) Gaertn) bilan tuzatish imkoniyati eksperimental jihatdan o‘rganilgan.
Terapevtik samaradorlik qonning klinik-biokimyoviy ko‘rsatkichlari – transaminazalar
(ALT, AST), kreatinin, umumiy oqsil, umumiy xolesterin, glyukoza va triglitseridlar
miqdoridagi o‘zgarishlar orqali baholangan.
Kalit so‘zlar:
dori o‘simlik xomashyosi, sutgiyohi yog‘i, Silybum marianum
(L.) Gaertn, gepatoprotektor, biologik tajriba, klinik-biokimyoviy tahlillar.
Kirish:
Zararlı va xavfli ishlab chiqarish omillariga bog‘liq kasalliklarda yuzaga
keluvchi metabolik buzilishlarni to‘g‘rilash muammosi bugungi kunda dolzarbdir.
Dori vositalari doimo yetarli natija bermaydi, ko‘p hollarda ko‘plab dorilar birgalikda
qo‘llanilib, bu esa nojo‘ya ta’sirlar xavfini oshiradi. Shu sababli, tabiiy davolash
omillari – ayniqsa o‘simlik asosidagi preparatlar – metabolizmga ijobiy ta’sir
ko‘rsatish xususiyatiga ega bo‘lib, ularning sintetik muqobillariga nisbatan
xavfsizroqdir. Gepatoprotektiv xususiyatga ega dorilar – legalon, silibor, karsil,
gepabene – ko‘p hollarda Silybum marianum mevalaridan tayyorlanadi.
Tadqiqotning maqsadi:
Sichqonlarda sirkaviy kislota yordamida chaqirilgan
jigarning subakut toksik shikastlanishi fonida yuzaga keladigan metabolik
o‘zgarishlarni aniqlash va ularni sutgiyohi yog‘i yordamida tuzatish imkoniyatlarini
baholash.
Material va usullar:
Tajriba uchun 180-240 g og‘irlikdagi Wistar zichqonlari
uchta guruhga ajratildi. 46% sirka eritmasi orqali jigarning toksik shikastlanishi
modellandi. Shundan so‘ng 5 kun davomida kuniga 3 mahal 0,2 ml dozada sutgiyohi
yog‘i berildi. Biokimyoviy ko‘rsatkichlar tahlil qilinganda, sutgiyohi yog‘i
yallig‘lanish belgilarini kamaytirgani, transaminazalar (AST, ALT) darajasini
tiklagani,
lipid-glukoz
metabolizmini
va
gepatozellulyar
funksiyalarni
normallashtirgani qayd etildi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
311
ISSN:3030-3613
Xulosa:
Sutgiyohi yog‘i bilan 5 kunlik davolash kursi sirkaviy intoksikatsiya
fonida jigarda rivojlangan metabolik buzilishlarni sezilarli darajada bartaraf etadi.
Ushbu yog‘ tarkibidagi bioaktiv moddalarning kompleksi jigarning glyukoneogenez,
lipotropik, detoksikatsion va immunomodulyator funksiyalarini faollashtiradi.
ADABIYOTLAR:
1.
Allayeva A.N.
(2023). DESCRIPTION OF DIAGNOSTIC AND THERAPEUTIC
MEASURES AMONG ADULTS OF DIFFERENT AGES, SUFFERING FROM
THE SALIVARY GLANDS DISEASES. American Journal of Pediatric Medicine
and
Health
Sciences
(2993-2149),
1(9),
46–49.
Retrieved
from
http://grnjournal.us/index.php/AJPMHS/article/view/1280
2.
Allayeva A.N.
(2023). STRUCTURAL CHANGES IN LIVER TISSUE FOR
SIMULATED SKIN BURNS OF RATS. American Journal of Pediatric Medicine
and
Health
Sciences
(2993-2149),
1(10),
159–163.
http://grnjournal.us/index.php/AJPMHS/article/view/1987
3.
Allayeva A.N.
(2023). MORPHOLOGICAL CHANGES IN THE LIVER
DURING ACETIC ACID BURNS. American Journal of Pediatric Medicine and
Health
Sciences,
1(10),
150–155.
http://grnjournal.us/index.php/AJPMHS/article/view/1985
4.
Allayeva, A. N.
(2024). INFLUENCE OF COMPREHENSIVE TREATMENT OF
PATIENTS, FOR SUFFERING WITH CHRONIC SIALODENITIS. International
Journal
of
Integrated
Sciences,
1(1).
http://interspp.com/index.php/ijis/article/view/114
5.
Allayeva, A. N.
(2024). INTEGRATION OF DIAGNOSIS AND TREATMENT
IN MODERN MEDICINE. International Journal of Integrated Sciences, 1(1).
http://interspp.com/index.php/ijis/article/view/115
6.
Allayeva, A. N.
(2024). ПРИ КОМПЛЕКСНОЙ ТЕРАПИИ ГНОЙНО-
ВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ ПОЛОСТИ РТА, ПРИМЕНЕНИЕ
ПРЕПАРАТОВ БАКТЕРИОФАГОВ. International Journal of Integrated
Sciences, 1(1). http://interspp.com/index.php/ijis/article/view/118
7.
Allayeva Aziza Nasridinovna.
(2024). SIRKA KISLOTASI KUYISHDA
JIGARDAGI MORFOLOGIK O'ZGARISHLAR. TADQIQOTLAR.UZ, 38(2),
145–152. http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/3180
8.
Allayeva Aziza Nasridinovna.
(2024). CHAYNOV MUSHAKLARINING
KLINIK ANATOMIYASI PASTKI JAG’ KINEMATIKA VA DINAMIGASI.
TADQIQOTLAR.UZ,
38(2),
153–157.
http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/3181
9.
Allayeva Aziza Nasridinovna.
(2024). OG'IZ BO'SHLIG'INING YIRINGLI-
YALLIG'LANISH
KASALLIKLARINI
KOMPLEKS
DAVOLASHDA
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
312
ISSN:3030-3613
BAKTERIOFAGLARDAN FOYDALANISH. TADQIQOTLAR.UZ, 38(2), 158–
161. http://tadqiqotlar.uz/index.php/new/article/view/3182
10.
Allayeva
Aziza
Nasridinovna.
(2024).
ZAMONAVIY
TIBIYOTDA
TASHXISLASH
VA
DAVOLASHNING
INTEGRATSIYASI.
Лучшие
интеллектуальные
исследования,
20(4),
131–136.
journal.ru/index.php/journal/article/view/5172
11.
Allayeva
A.N.
(2024).
SURUNKALI
SIALODENIT
BEMORLARNI
KOMPLEKS
DAVOLASHNING
TA'SIRI.
Лучшие интеллектуальные
исследования,
20(4),
137–140.
journal.ru/index.php/journal/article/view/5173
12.
Allayeva A.N.
(2024). ВЛИЯНИЕ КОМПЛЕКСНОГО ЛЕЧЕНИЯ
ПАЦИЕНТОВ, СТРАДАЮЩИХ ХРОНИЧЕСКИМИ СИАЛОДЕНИТАМИ.
INTERNATIONAL
JOURNAL
OF
INTEGRATED
SCIENCES,
1(1).
http://interspp.com/index.php/ijis/article/view/116
13.
Allayeva A.N
. (2024). ИНТЕГРАЦИЯ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ В
СОВРЕМЕННОЙ
МЕДИЦИНЕ.
INTERNATIONAL
JOURNAL
OF
INTEGRATEDSCIENCES,
1(1).
http://interspp.com/index.php/ijis/article/view/117
14.
Komilovna, K. M., Nasriddinovna, A. A., Jamsher o'g'li, A. S., &
Jaxongirovna, N. Z. (2023)
. A Method For Assessing The Effectiveness Of
Rehabilitation Of Women Of Fertile Age With Acquired Eyelid Defect. Journal of
Advanced Zoology, 44, 2172–2176.
15.
L. R, J. ., A. N, A. ., & Sh. K, P. .
(2023). MAIN DIAGNOSTIC ASPECTS IN
PATHOLOGICAL CONDITIONS OF THE SALIVARY GLANDS OF
DIFFERENT GENESIS. International Conference on Research Identity, Value and
Ethics,
472–478.
https://www.conferenceseries.info/index.php/ICRIVE/article/view/1121
16.
Naimov, O. A., & Allayeva, A. N.
(2024). HEART RHYTHM DISORDERS AS
A RESULT OF CHANGES IN IONIC CHANNELS. World Scientific Research
Journal, 23(2), 106–116.
17.
Кандова,
Ф.
А.,
&
Аллаева,
А.
Н.
(2023).
ОСНОВНЫЕ
ДИАГНОСТИЧЕСКИЕ
АСПЕКТЫ
ПРИ
ПАТОЛОГИЧЕСКИХ
СОСТОЯНИЯХ СЛЮННЫХ ЖЕЛЕЗ РАЗЛИЧНОГО ГЕНЕЗА. European
Journal of Interdisciplinary Research and Development, 16, 179–188.
https://www.ejird.journalspark.org/index.php/ejird/article/view/643
18.
Баева В.М.
Перспективы Применения Секвенирования ДНК для Изучения
Лекарственных Растений на Примере Представителей Рода ANTHYLLIS L.
Материалы Научно-Практической Конференции «Современные Аспекты
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
313
ISSN:3030-3613
Использования Растительного Сырья и Сырья Природного Происхождения в
Медицине», СЕЧЕНОВСКИЙ ВЕСТНИК № 1 (11) 2013 г.
19.
Ковтун А.В. [и др.].
Лекарственно–Индуцированные Поражения Печени.
Диагностика и Лечение. Лечащий врач. Гастро-энтерология.– 2011.–№2.
20.
Шевченко Е.А.
Такие Разные Гепатопротекторы. VetPharma, 2015, №2.
21.
Кульбеков Е.Ф., Кульбекова Ю.В.
Гепатопротекторные Действия Тималина
и Суспензии Красного Костного Мозга при Экспериментальном Токсическом
Гепатите у Крыс. Фармация и фармакология, 2014, №5, С.24–28.
22.
Giri S., Nieber K., Bader A.
Hepatotoxicity and hepatic metabolism of available
drugs: current problems and possible solutions in preclinical stages // Expert. Opin.
Drug. Metab. Toxicol. – 2010. – Vol. 6 (8). – P. 895–917.
23.
Leung L., Kalgutkar A.S., Obach R.S.
Metabolic Activation in Drug-Induced
Liver Injury. Drug Metab. Rev., 2012, Vol. 44(1), P. 18–33.