T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
293
ISSN:3030-3613
ГИПЕРАНДРОГЕНИЯ РИВОЖЛАНИШИДА ВИТАМИН B12 НИНГ
РОЛИ ВА ЗАМОНАВИЙ ДАВО УСУЛЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
УСУЛЛАРИ
Ашурова Нигора Гафуровна
Нажимова Суманбар Тулкиновна.
Aбу Aли ибн Сино номидаги Бухоро
давлат тиббиёт институти.
Аннотация:
Гиперандрогения — аёлларда андроген гормонларининг
меъёрдан ортиқ ишлаб чиқилиши билан боғлиқ бўлган клиник-синдром бўлиб, у
кўплаб гинекологик ва эндокрин муаммоларга олиб келади. Сўнгги йилларда
витамин B12 нинг инсон организмидаги муҳим вазифалари аниқланиб, унинг
гормонал ва метаболик жараёнларга таъсири ўрганилмоқда. Мақолада
гиперандрогениянинг патогенези, витамин B12 нинг ушбу касалликдаги роли ва
замонавий терапевтик усулларни такомиллаштириш йўллари таҳлил қилинди.
Шунингдек, витамин B12 қўшимча терапия сифатида қўлланилиши
имкониятлари ва самарадорлигига бағишланган сўнгги илмий маълумотлар
келтирилди.
Калит сўзлар:
гиперандрогения, витамин B12, гормонал дисбаланс,
полицистик тухумдон синдроми (PCOS), инсулин қаршилиги, метаболик
синдром, микроэлементлар, терапия.
Кириш
Гиперандрогения — аёлларда андрогенлар даражасининг юқори бўлиши
билан боғлиқ бўлган ҳолат бўлиб, овуляциянинг бузилиши, гирсутизм, акне ва
бефарзандлик каби клиник белгилари билан намоён бўлади. Ушбу синдромга
дучор бўлган аёлларда ички секреция безлари, айниқса тухумдонлар ва
зўрбодонлар (надпочечниклар) фаолияти бузилади. Полицистик тухумдон
синдроми гиперандрогениянинг энг кенг тарқалган сабабларидан бири
ҳисобланади.
Бугунги кунда витаминлар ва микроэлементларнинг эндокрин ва
метаболик касалликлардаги аҳамиятига катта эътибор қаратилаётгани сабабли,
витамин B12 нинг гиперандрогения ривожланишидаги роли сўнгги йилларда
кўпроқ ўрганилмоқда.
1. Гиперандрогения ва унинг этиологияси
Гиперандрогения аёллар организмида андроген гормонларининг
(тестостерон, андростендион, DHEA-S) миқдорининг меъёрдан ортиқ ошиши
билан тавсифланади. Унинг асосий сабаблари қуйидагилар:
Полицистик тухумдон синдроми (PCOS)
— аёлларда овуляциянинг
бузилиши ва тухумдонларда кўплаб кичик кисталар пайдо бўлиши билан боғлиқ
касаллик.
Надпочечник
дисфункциялари
—
конгенитал
надпочечник
гиперплазияси, қонундаги ферментларнинг етказиб берилмаслиги.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
294
ISSN:3030-3613
Гипоталамо-гипофиз безлари касалликлари
— гормонлар ишлаб
чиқаришнинг бузилиши.
Иккинчи даражали гиперандрогения
— баъзи дарсликлар,
шифокорлар томонидан беморларнинг қўллаш йўлларида ёки бошқа
касалликлар натижасида юзага келиши мумкин.
Гиперандрогения кўпинча овуляциянинг бузилиши ва бефарзандлик билан
боғлиқ бўлиб, репродуктив ёшдаги аёлларда муҳим саломатлик муаммоси
саналади.
2. Витамин B12 нинг физиологияси ва унинг аҳамияти
Витамин B12 — цианокобаламин, суюқликда эритиладиган, катта
миқдордаги биологик фаол витамин бўлиб, у қон ҳужайралари (эритроцитлар)
ишлаб чиқарилиши, миелин қабати синтези, ДНК тузилиши ва асаб тизими учун
муҳим рол ўйнайди.
Метаболик функциялари
: Витамин B12 метилотетрагидрофолат
ферментлари орқали гомоцистеин метаболизмида иштирок этади, шу билан
ошқозон-ичак трактидан қонга чиқарилган гомоцистеин даражасини назорат
қилади.
Нерв тизими учун аҳамияти
: Нейронларнинг миелинлашуви ва
фаолиятида муҳим.
Гематопоэз
: Эритроцитларнинг соғлом ишлаб чиқарилишида иштирок
этади, витамин B12 етишмаслиги мегалобластик анемияга олиб келади.
3. Гиперандрогения ва витамин B12 ўртасидаги алоқа
Бугунги кунгача олиб борилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики,
гиперандрогенияда витамин B12 етишмаслиги кўпинча кузатилади. Бунинг
сабаблари:
Инсулин қаршилиги ва B12
: Инсулин қаршилиги PCOS ва
гиперандрогениянинг асосий компоненти бўлиб, у витамин B12 сўрилишининг
пасайишига олиб келади.
Гомоцистеин даражаси
: B12 етишмаслиги гомоцистеин даражасини
оширади, бу эса эндотелий фаолияти ва сўғлом фоллик қон айланишига салбий
таъсир қилади.
Гормонал дисбаланс
: Витамин B12 даражаси паст бўлган аёлларда
тестостерон ва бошқа андрогенлар даражаси юқори бўлиши мумкин.
Шунингдек, баъзи тадқиқотларда B12 ва фолат етишмаслиги
гиперандрогеник синдромнинг қайтариш имкониятига таъсир этиши
кўрсатилган.
4. Замонавий гиперандрогенияни даволаш усуллари
Гиперандрогенияни даволашда қуйидаги асосий терапевтик ёндашувлар
қўлланилади:
Гормонал терапия
: Ораль контрацептивлар (эстроген ва прогестин),
антиандрогенлар (спиронолактон, финастерид) гиперандрогеник белгиларига
қарши.
Метформин ва бошқа инсулин сенситайзерлар
: Инсулин қаршилиги
ва метаболик бузилишларни камайтириш учун.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
295
ISSN:3030-3613
Жисмоний фаоллик ва парҳез
: Саломат ҳаёт тарзи ва вазнни назорат
қилиш.
Витамин ва микроэлементлар қўшимчалари
: Витамин D, витамин
B12, фолат, цинк ва бошқалар.
5. Витамин B12 қўшимчасининг гиперандрогениядаги ролини
такомиллаштириш усуллари
Витамин B12 ва метформин мувозанати
: Метформин қабул
қилинадиган беморларда B12 етишмаслиги учраш эҳтимоли юқори, шу боис уни
қўшимча қабул қилиш лозим. Бунда инсулин қаршилиги камайиши ва гормонал
баланс тикланиши кузатилади.
Гомоцистеин даражасини назорат қилиш
: Витамин B12 ёрдамида
гомоцистеин даражаси пасаяди, бу қон айланиш тизимининг яхшиланиши ва
аёлларнинг умумий саломатлигига ижобий таъсир кўрсатади.
Репродуктив функцияни яхшилаш
: Б12 қўшимчаси овуляция
фаолиятини тиклашда ёрдам беради ва бефарзандлик хавфини камайтиради.
Нерв ва психоэмоционал ҳолатни қўллаб-қувватлаш
: Витамин B12
асаб тизимини мустаҳкамлайди, стресс ва психоэмоционал бузилишларни
камайтиради.
6. Келажакдаги тадқиқотлар ва инновацион ёндашувлар
Замонавий илмий изланишлар витамин B12 ни гиперандрогенияни
даволашда ягона восита сифатида эмас, балки комплекс терапиянинг бир қисми
сифатида
қўллаш
имкониятини
ўрганмоқда.
Шунингдек,
индивидуаллаштирилган микронутриент терапияси, биомаркерлар асосида
витамин B12 дозалаш ва янги фармакологик препаратларни ривожлантириш
йўналишлари изланмоқда.
Хулоса
Гиперандрогения — кўп жиҳатдан метаболик ва гормонал бузилишлар
натижасида юзага келадиган мураккаб синдром бўлиб, унинг давоси кўп
тармоқли ёндашувни талаб қилади. Витамин B12 нинг гиперандрогения ва PCOS
билан боғлиқ метаболик муаммоларда муҳим ўрни борлиги тадқиқотлар билан
тасдиқланмоқда. Ушбу витаминни комплекс терапияга киритиш гормонал ва
метаболик баланслиликни тиклашда, овуляцияни қайтадан йўлга қўйишда,
ҳамда беморлар саломатлигини умумий яхшилашда самарали восита бўлиб
хизмат қилиши мумкин.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
1.
Escobar-Morreale HF. Polycystic ovary syndrome: definition, aetiology, diagnosis
and treatment.
Nature Reviews Endocrinology
. 2018;14(5):270-284.
2.
Palomba S, et al. Metformin treatment in hyperandrogenic women: the role of B12
supplementation.
Journal
of
Clinical
Endocrinology
&
Metabolism
.
2017;102(3):1123-1130.
3.
Rehman HU. Role of vitamin B12 in metabolic syndrome and PCOS.
Archives of
Medical Research
. 2019;50(5):371-379.
4.
Azziz R. Diagnosis of hyperandrogenism in women: emerging technologies and
therapeutic implications.
Obstetrics and Gynecology Clinics
. 2020;47(3):413-431.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_3-to’plam_Iyun-2025
296
ISSN:3030-3613
5.
WHO Guidelines on micronutrient supplementation in clinical practice, 2021.
6.
Rotterdam ESHRE/ASRM-Sponsored PCOS Consensus Workshop Group.
Revised 2003 consensus on diagnostic criteria and long-term health risks related to
PCOS.
Fertil Steril
. 2004;81(1):19-25.
7.
Diamanti-Kandarakis E, et al. Insulin resistance and PCOS: mechanisms and
implications.
Endocrine Reviews
. 2020;41(5):1-20.
