T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
19
ISSN:3030-3613
MAKTABGACHA TA’LIMDA ZAMONAVIY TA’LIM JARAYONINI
TASHKIL ETISH VA MUVOFIQLASHTIRISH
Sirdaryo viloyati Sirdaryo tumani
30- son DMTT direktori
Karimova Zuxra Turebekovna
Annotatsiya.
Maqolada ta’lim sifatini boshqatish,ta’lim tizimini sifatli tashkil
qilish, zamonaviy sifatli ta’lim tizimini yaratish, ta’lim samaradorligini oshirsh
toʻgʻrisida maʼlumotlar keltirilgan.
Aннотatsiя
. Статья содержит информatsiю об управлении качеством
образования, качественной организatsiи системы образования, создании
современной системы качества образования, повышении эффективности
образования.
Abstract.
The article contains information on managing the quality of education,
quality organization of the education system, creating a modern quality education
system, and increasing the effectiveness of education.
Kalit so‘zlar:
ta’lim sifati menejmenti, ta’lim muassasasi,ta’lim sifati, ta’lim
samaradorligi, ta’lim jarayonlarini tashkil qilish, ta’lim jarayonlaribi boshqarish,
vazifalar, tamoyillar.
Ключевые слова:
управление качеством образования, образовательное
учреждение, качество образования, эффективность образования, организatsiя
образовательного процесса, управление образовательным процессом, задачи,
принципы.
Key words:
educational quality management, educational institution, educational
quality, educational efficiency, organization of educational processes, management of
educational processes, tasks, principles.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim sifatini boshqarish belgilangan va
mo’ljallangan ehtiyojlar zonasida prognoz qilingan rejalashtirilgan natijaga
yo’naltirilgan sinergetik jarayondir. Bunday boshqaruvning strukturaviy va funktsional
komponentlari sifatni loyihalashtirish, sifatni shakllantirish tizimini amalga oshirish va
sifatni monitoring qilish, ikkita asosiy qiymatga ega: baholash va rahbarning
harakatlarini tuzatishning keyingi yo’nalishini belgilash.
Maktabgacha ta’limda zamonaviy ta’lim jarayonini tashkil etish va
muvofiqlashtirish — ta’lim sifatini oshirish, bolalarning individual va ijtimoiy
rivojlanishini ta’minlashda muhim omil hisoblanadi. Bugungi kunda innovatsion
pedagogik texnologiyalar, AKT vositalari, interaktiv metodlar orqali maktabgacha
ta’lim jarayonini zamon talablariga moslashtirish zarurati ortib bormoqda.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
20
ISSN:3030-3613
Ta’lim jarayonini muvaffaqiyatli tashkil etish uchun quyidagi omillar muhim
ahamiyatga ega:
pedagoglarning zamonaviy yondashuvlarga tayyorligi;
rahbar xodimlarning ta’lim jarayonini ilmiy-metodik asosda
muvofiqlashtirishi;
ta’lim muhitining bolalar uchun qulay va rivojlantiruvchi bo‘lishi;
ota-onalar bilan samarali hamkorlik.
Shunday ekan, maktabgacha ta’limda sifatli, zamonaviy va uyg‘un ta’lim
jarayonini shakllantirish nafaqat ta’lim muassasasi, balki jamiyatning barqaror
rivojlanishida ham muhim o‘rin tutadi.
Maqasad:
Bolalarga maktabgacha yoshidan boshlab zamonaviy ta’lim berish,
ularni psixik, aqliy va ijtimoiy va jismoniy jihatdan faol rivojlantirish – xozirgi kunda
maktabgacha ta’lim tashkilotlarida hal qilinishi kerak bo‘lgan dolzarb masalalardan
hisoblanadi.
Bunday o‘quv mashg‘ulotlari bolalarda katta qiziqish uyg‘otib, o‘yin
davomida ortiqcha zo‘riqishlarsiz mantiqiy hamda ijodiy fikrlash rivojlanadi, ijtimoiy
faollik va axloq me’yorlariga rioya qilish ko‘nikmalari tarbiyalanadi, tabiiy va ijtimoiy
muhit to‘g‘risidagi tasavvurlari tartibga solinadi va tushunchalarni to‘g‘ri shakllanishi
ta’minlanadi. Ta’limning turli bosqichlarida davlat ta’lim standarti ta’lim faoliyati
natijalari standarti sifatida qaraladi – ma’lum bir tarixiy davrda ma’lum bir jamiyat
uchun zarur bo’lgan ta’limning mos yozuvlar darajasi; ta’lim standarti, ta’lim
to’g’risidagi tegishli hujjatlarni olish uchun shaxs tomonidan erishish kerak bo’lgan
daraja. Maktabgacha ta’limda davlat ta’lim standarti ta’lim jarayonini amalga oshirish
uchun shartsharoitlarning standartidir. Maktabgacha ta’limning vaqtinchalik
standartiga muvofiq, maktabgacha ta’lim tashkilotlarining maqsadi va natijasi ta’lim
jarayonini amalga oshirish uchun sharoit yaratishdir. Ta’lim sifatini boshqarish (ta’lim
sifati menejmenti) ta’limni boshqarishning umumiy tuzilmasi tarkibiga kiradi. Bunda
ta’lim sifati menejmenti rahbarning yakkaboshchiligi hal qiluvchi ahamiyatga ega
bo‘lgan va amalda o‘z samaradorligini ko‘rsatgan boshqarishning chiziqli tuzilmasini
inkor etmaydi. O‘z o‘rnida, sifat menejmentining joriy etilishi umumiy boshqaruv
samaradorligini sezilarli darajada oshiradi – ta’lim muassasasi rahbari, xodimlari va
manfaatdor jamoat tashkilotlari vakillari o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soladi.
Vazifalarning bajarilish ketma-ketligi, vazifalarning o‘zi, bajarish yo‘llari, alohida usul
va xarakatlarning batafsil tartibi, ta’lim sifatini ta’minlovchi asos sifatida, qabul
qilingan boshqaruv qarorlarining samarali ijrosini kafolatlaydi.
Zamonaviy ta’lim jarayonining asosiy tamoyillari
Individual yondashuv
— har bir bolaning yoshi, qiziqishi va rivojlanish
darajasini inobatga olish.
Interaktivlik
— ta’limda o‘zaro muloqot, muhokama va faol ishtirokga
asoslangan metodlardan foydalanish.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
21
ISSN:3030-3613
Integratsiya
— fanlararo bog‘liqlikni ta’minlash orqali kompleks
fikrlashni shakllantirish.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish
— vizual va
audio vositalar orqali ta’lim sifatini oshirish.
Sifatning umumiy boshqaruvini joriy etish uchun rahbar quyidagilarni
amalga oshirishi lozim:
sifat menejmentini joriy etish, raqobat sharoitida ta’lim muassasasining
maqsadi, umumiy mafkurasi, rivojlanish tamoyillarini ishlab chiqish to‘g‘risida
strategik qarorni qabul qilishi;
tashkilot maqsadlari tarkibiga sifatni ta’minlashni kiritish, uni ham ma’naviy
va ham moddiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash;
tashkilot oliy boshqaruvi tarkibidan sifat uchun mas’ul vakilni tayinlash;
jarayonlarni boshqarishning statistik usullari va sifat menejmenti sohalari
bo‘yicha xodimlarni (shu jumladan, yuqori pog‘ona rahbarlar tarkibidan) tayyorlash;
xodimlar bilan qayta aloqani tashkil qilish (ichki iste’molchilarning fikrlari va
talablarini inobatga olish);
ichki audit va tashkilotdagi kamchiliklar tahlilini muntazam o‘tkazib turish.
Ta’lim samaradorligi:
Ta`lim jarayoni samaradorligini oshirish, ta`lim
oluvchilarning mustahkam nazariy bilim, faoliyat, ko`nikma va malakalarini
shakllantirish, ularni kasbiy mahoratga aylanishini ta`minlash maqsadida o`quv tarbiya
jarayonida interfaol metodlardan foydalanish davr taqozosi hamda ijtimoiy zaruriyat
sifatida kun tartibiga qo`yilmoqda. Hozirgi kunda o‘qitishda interfaol metodlardan
foydalanish, uning mazmun mohiyatini bilish, uni ta‘lim jarayoniga tadbiq qilish va
metodikasini yaratish juda muhimdir. Pedagogik kadrlarni innovatsion pedagogik
faoliyatga tayyorlashda ularning metodik tayyorgarligini shakll antirish jarayoniga
innovatsion texnologiyalarni joriy etish mazkur jarayonning samaradorligini
orttirishga zamin tayyorlaydi. O‘qitishning interfaol usulubiyotlari bilish va
kommunikativ faoliyatni tashkil etishning maxsus shakli bo‘lib, unda ta‘lim oluvchilar
bilish jarayoniga jalb qilingan bo‘ladilar, ular biladigan va o‘ylayotgan narsalarni
tushunish va fikrlash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Interfaol darslarda pedagogning
o‘rni qisman o‘quvchilarning faoliyatini dars maqsadlariga erishishga yo‘naltirishga
olib keladi. Bu uslublarning o‘ziga xosligi shundaki, ular faqat pedagog va
o‘quvchilarning birgalikda faoliyat ko‘rsatishi orqali amalga oshiriladi. Bundan
pedagogik hamkorlik jarayoni o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, ularga
pedagogining dars davomida befarq bo‘lmaslikka, mustaqil fikrlash, ijod qilish va
izlanishga majbur etilishi, tarbiyalanuvchilarning o‘quv jarayonida mashg‘ulotlarga
bo‘lgan qiziqishlarini domiyligini ta‘minlanishi, pedagoglarning fanga bo‘lgan
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
22
ISSN:3030-3613
qiziqishlarini mustaqil ravishda har birga yondashgan holda kuchaytirilishi, pedagogik
va o‘quvchilarning hamkorlikdagi faoliyatini doimiy ravishda tashkil etishlari kiradi.
Muvofiqlashtirishda rahbarning roli
Pedagogik jamoani yo‘naltirish va motivatsiya qilish;
Ta’lim sifatini monitoring qilish va tahlil asosida yangilash;
AKT vositalarini joriy etish bo‘yicha tashabbuskorlik;
Ota-onalar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish.
Ta‘lim oluvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olish va ularning
manfaatdorligini (motivasiyasini) oshirishga ko‘maklashish imkoniyatlariga ko‘ra,
shuningdek, har xil turdagi multimediali o‘quv axborotlarining uyg‘unlashuvi,
interfaollik, moslashuvchanlik sifatlariga ko‘ra multimedia foydali va mahsuldor
ta‘lim texnologiyasi hisoblanadi. Interfaollikning ta‘minlanishi axborotlarni taqdim
etishning boshqa vositalari bilan taqqoslaganda raqamli multimedianing muhim
yutuqlaridan hisoblanadi. Interfaollik ta‘lim oluvchining ehtiyojlariga mos ravishda
tegishli axborotlarni taqdim etishni nazarda tutadi.
Xulosa:
Zamonaviy ta’lim jarayonini maktabgacha ta’lim tashkilotlarida samarali
tashkil etish va muvofiqlashtirish, pedagoglarning doimiy malaka oshirishi, metodik
yondashuvlarni yangilab borishi hamda texnologiyalardan oqilona foydalanish bilan
chambarchas bog‘liq. Bu esa, o‘z navbatida, bolalarning har tomonlama rivojlanishiga
zamin yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
S.X.
Dexqonova
https://cyberleninka.ru/journal/n/talqin-va-tadqiqotlar-ilmiy-
2.
S.R. Mansurova Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences VOLUME 2 | ISSUE 1 ISSN 2181-1784 Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2021: 5.423
3.
Qurbonov SH, Seytxalilov E. Ta’lim sifatini boshqarish. /T.: “Turon-Iqbol”, 2006.
592 b.
4.
Total Quality Management – vseobщee upravlenie kachestvom. – Jurnal “Direktor-
Ivanovo”, № 1-2 (120-121), yanvar-fevral 2011 g.
5.
R.Ishmuhammedov, M.Yo‘ldoshev. Ta’lim va tarbiyada innovatsion pedagogik
texnologiyalar (Ta‘lim tizimi hodimlari metodistlar, o‘qituvchilar, tarbiyachi va
murabbiylar uchun o‘quv qo‘llanma) – T: 2013.
6.
Sayidahmedov N. Yangi pedagogik texnologiyalar. - Toshkent: Moliya,
