T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
259
ISSN:3030-3613
JIGARNING NOALKAGOL YOGʻ XASTALIGI KASALLIGINING
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA OʻRGANGANLIK DARAJASI
Buxoro davlat tibbiyot instituti
4 kurs davolash fakulteti talabasi
Shodmonova Xumora Sirojiddin qizi
Annotatsiya
: Noalkagol yogʻli jigar kasalligi (JNAYOX) — bu jigarda ortiqcha
yogʻ toʻplanishi bilan tavsiflanadigan holat boʻlib, alkogol iste’mol qilinmasdan
yuzaga keladi. So’nggi yillarda bu kasallik dunyo miqyosida keng tarqalmoqda va u
yurak-qon tomir, metabolik sindrom, qandli diabet kabi kasalliklar bilan chambarchas
bog’liq. Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasi miqyosida JNAYOX kasalligining
oʻrganilganlik darajasi, mavjud statistik ma’lumotlar, olib borilgan ilmiy tadqiqotlar
va davolash-usullarining rivojlanish holati tahlil qilinadi. Shuningdek, sog’liqni
saqlash tizimidagi diagnostika va profilaktika ishlarining samaradorligi ham koʻrib
chiqiladi.
Kalit so’zlar
: Noalkagol yogʻli jigar kasalligi, Oʻzbekiston, JNAYOX,
epidemiologiya, diagnostika, ultratovush tekshiruvi, gepatologiya, metabolik sindrom,
semirish, jigar biopsiyasi.
Material, metod va izlanishlar
:
3.1 Tadqiqot materiali
Ushbu maqolani yozishda quyidagi manbalar o’rganildi:
Oʻzbekiston Respublikasi Sog’liqni saqlash vazirligi statistik hisobotlari (2015–2024
yy.)
Toshkent tibbiyot akademiyasi, Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Buxoro davlat
tibbiyot instituti tomonidan o’tkazilgan klinik tadqiqotlar
JST (Jahon sog’liqni saqlash tashkiloti) va EASL (Evropa jigar tadqiqotlari
assotsiatsiyasi) ma’lumotlari
150 dan ortiq bemor tibbiy kartalari (muqaddam rozilik asosida)
20 dan ortiq ilmiy maqolalar va dissertatsiyalar
3.2 Tadqiqot metodlari
Epidemiologik kuzatuv: So’nggi 10 yillikda qamrab olingan bemorlar tahlili.
Ultratovush tekshiruvi (UZ): Yog’ qatlamini aniqlash uchun asosiy usul.
Laborator tahlillar: ALT, AST, GGT, glükoza, lipid profili ko’rsatkichlari.
Anketali so’rov: Semizlik, ovqatlanish va jismoniy faollik bo’yicha ma’lumotlar.
Statistik tahlil: SPSS dasturida matematik qayta ishlash.
Natijalar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
260
ISSN:3030-3613
4.1 Epidemiologik ko’rsatkichlar
Oʻzbekiston bo’yicha so’nggi ma’lumotlarga ko’ra:
Aholining 23-27% oralig’ida JNAYOX aniqlangan.
Erkaklar va ayollar orasida kasallik uchrash darajasi deyarli teng, ammo ayollarda 45
yoshdan keyin keskin oshadi.
Toshkent, Samarqand, Andijon viloyatlarida ko’proq uchraydi.
2-tip diabet bilan kasallanganlarning 70% dan ortig’ida JNAYOX mavjud.
4.2 Klinik simptomatika
45% bemorlarda klinik belgilar mavjud emas (asemptomatik kechadi).
30% holatda surunkali charchoq, og’irlik hissi, o’ng qovurg’a ostida og’riq aniqlanadi.
25% bemorda surunkali gepatitga o’tish holati qayd etilgan.
4.3 Diagnostika yondoshuvlari
85% holatda UZ orqali JNAYOX aniqlanmoqda.
Biopsiya — kam hollarda (10%) ishlatilmoqda, bu esa kasallikning real darajasini
aniqlashda cheklov bo’lib xizmat qilmoqda.
Qon tahlillarida ALT/AST nisbatining o’zgarishi kuzatilgan.
4.4 Davolash va profilaktika
Terapiya asosan hayot tarzini o’zgartirishga asoslanadi (parhez, jismoniy faollik).
Dorilar: metformin, vitamin E, probiotiklar.
Sog’lom turmush tarzini targ’ib qilish bo’yicha davlat dasturlari mavjud, ammo
ularning samaradorligi past darajada.
Xulosa
Oʻzbekistonda JNAYOX keng tarqalgan, ammo kasallikning keng ko’lamda
aniqlanishi va sifatli statistik ro’yxatga olinishi hali yetarli emas. Diagnostika usullari
orasida ultratovush yetakchilik qilmoqda, biroq biopsiyadan foydalanish holatlari kam.
Davolash asosan simptomatik va parhez-terapiyaga qaratilgan. Aholi o’rtasida sog’lom
ovqatlanish, jismoniy faollik bo’yicha yetarli targ’ibot ishlari olib borilmayapti.
Kelgusida gepatologiya yo’nalishida malakali kadrlar tayyorlash, zamonaviy
diagnostika va davolash uslublarini joriy etish, sog’lom turmush tarzini ommaviy
ravishda targ’ib qilish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Zokirov V. Z. COVID 19 o’tkazgan va o’tkazmagan jigarning noalkagol
yog’xastaligi bilan og’rigan bemorlar klinikasi va labarator tahlillarining
solishtirma tahlili //Scientific progress. – 2022. – Т. 3. – №. 1. – С. 670-675.
2.
Zokirov V. Z. COMPARATIVE ANALYSIS OF THE RESULTS OF
LABORATORY-BIOCHEMICAL ANALYSIS IN MIDDLE-AGED AND
ELDERLY PATIENTS WITH NON-ALCOHOLIC FATTY LIVER
DISEASE AFTER COVID-19 //Art of Medicine. International Medical
Scientific Journal. – 2022. – Т. 2. – №. 1.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
261
ISSN:3030-3613
3.
Yuldasheva D. H., Muxamedova Z. R., Zokirov V. Z. CHRONIC LIVER
DISEASE AND COVID-2019 (literature review and own data) //E-
Conference Globe. – 2021. – С. 193-197.
4.
Yuldasheva D. H., Zokirov V. Z., Oltiboyev R. O. Modern approaches to t he
pathogenesis of non-alcoholic fatty liver disease //Euro-Asia Conferences. –
2021. – С. 384-389.
5.
Zokirov V. Z. Chronic liver disease and covid-2019 (literature review and
own data) //research journal of trauma and disability studies. – 2021. – Т. 1.
– С. 1-6.
6.
Khamraev A. A. et al. Clinical-laboratory markers of progression of non-
alcoholic fatty liver disease //American Journal of Medicine and Medical
Sciences. – 2021. – Т. 11. – №. 5. – С. 419-425.
7.
Yuldasheva D. H. et al. Non-alcoholic Fatty Liver Disease Modern View Of
The Problem //JournalNX. – 2020. – Т. 6. – №. 12. – С. 286-292.
8.
Хосе Р. Дж., Мануэль А. Цитокиновый шторм COVID -19: взаимодействие
между воспалением и коагуляцией. Lancet Respir Med. 2020. https://doi.
org/10.1016/S 2213– 2600(20) ,30216–2 .
9.
Юлдашева Д.Х., Зокиров В.З., Гуломова Ш.К. Неалкогольная жировая
болезнь печени: современный взгляд на проблему // Многопрофильный
рецензируемый журнал. Том 6. Выпуск 12. Декабрь 2020. - С. 286 - 292.
10.
Зокиров В.З., Юлдашева Д.Х. Сравнительная оценка клинических симптомов
неалкогольной жировой болезни печени у пациентов среднего и пожилого
возраста с COVID-19 // Британский медицинский журнал. Англия. – 2022.–
№1. –С.346-351.
11.
Зокиров В.З. Сравнительный анализ результатов лабораторно-биохимических
исследований у больных среднего и пожилого возраста с неалкогольной
жировой болезнью печени после COVID-19 // Искусство медицины . Англия .
– 2022.– Том-2 Выпуск-1.– С.134-137.
