T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
203
ISSN:3030-3613
БУХОРО ВИЛОЯТИ ПОПУЛЯЦИЯСИ УРТАСИДА ГЕНДЕР
ТАФОВУТИ БЎЙИЧА АЛКОГОЛИ ЖИГАР КАСАЛЛИКЛАРИНИНГ
ТАРКАЛИШ ДАРАЖАСИНИ ТАХЛИЛ КИЛИШ
Olimjon Omonov
orcid.org/0009-0003-8268-7052
Buxoro davlat tibbiyot instituti
Мавзунинг долзарблиги:
Алкоголли жигар касалликлари жуда кенг
тарқалган касалликлар турига кириб ўз навбатида юқори клиник ва социал
ахамиятга эга булиб, купчилик холатларда беморни яшаш ва сифат тарзини
бузилишига ва ногиронликка олиб келувчи глобал муаммолардан бири
хисобланади. Бугунги кунда алкоголли жигар касалликларининг ривожланиш
механизмида биринчи ўринда ўткир ва сурункали вирусли гепатитлардан
кейинги ўринда алкоголи жигар касалликлари(АЖК) эгаллайди. АЖК нинг
бир неча нозологик турлари қуйидагича фаркланади Ёғли гепатоз – стеатоз ,
алкоголли гепатит , алкоголли жигар цирроози,
Алкоголли стеатогепатитлар алкоголни гепатотоксик микдорда кабул
киладиган беморларнинг 90 %да учрайди. Бундай беморларда касаллик ўз
навбатида кўпчилик ҳолатларда симптомсиз кечиб тиббий кўриклар вактида
аникланади. Сурункали алкоголли гепатитлар цитолиз синдроми билан яккол
кечадиган касаллик турига киради. Буларда жигар етишмовчилиги ва портал
гипертензия синдроми яккол кузатилмайди. Бир қатор беморларда (8-20%гача)
фибрознинг ривожланиши ва жигар циррозига ўтиш ҳолатлари кузатилади.
Умумий жигар циррозларининг 77.3 % ни алкогол этиологияли жигар
циррозлари ташкил килади. Бундай беморларда ўлим кўрсаткичи 38.9%ни
ташкил қилади. Жигар циррозининг ривожланиши кўпчилик ҳолатларда
гепатоцелюляр карциноманинг ривожланишига олиб келади. Купчилик
тадқиқодчиларнинг фикрига кўра узок йиллар давомида (10-12 йил) 40гр дан 80
гр гача доимий тарзда спиртли ичимликлар қабул килиши натижасида АЖК
ривожланади. Шунингдек жигарнинг шикастланиш даражаси билан қабул
қилинадиган алклоголнинг миқдори ўртасида боғликлик урганилмаган.
Спиртли ичимликларни кўп миқдорда суитеьмол қилиш 50% ҳолатларда
жигарнинг оғир шикастланишига олиб келади. Алкоголли жигар
касалликларининг ривожланиш механизмида ирсий генетик факторлар ва
атроф мухит факторлари мухим ахамиятга эга.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
204
ISSN:3030-3613
Бухоро вилоятида АЖКни гендер хусусиятларига боглик холда
ўрганилмаганлиги сабабли илмий тадқиқод ишларини олиб боришни талаб
қилади .
Мақсад:
Бухоро вилояти туманлар миқёсида алкоголли жигар
касалликларини гендер хусусиятларига боглик холда тарқалишини ўрганиш.
Материал ва услублар:
Республика Ихтисослаштирилган Накология
Илмий – Амалий Тиббиёт Маркази Бухоро Минтакавий филиалининг , вилоят
статистика бошқармаси томонидан 2022-йилдаги маьлумотлар тахлил қилинди:
1- Туман ва шахарлар кесимида умумий ахолии сони, шундан жинси буйича
эркак ва аёллар сон ва фоиз микдорида ахоли ва кишлок ва шахар ахолиси
тугрисидаги маьлумотлар тахлил килинди.
Олинган натижалар:
Бухоро вилоятида умумий аҳоли сони ҳозирги
кунда 2 мллиондан ортиқ бўлиб, шундан эркаклар 1007 277нафар, аёллар эса
1002 491 нафарни ташкил этади.Бухоро шаҳрида яшовчи жами аҳоли сони
289 238 нафарни ташкил этади ,шундан эркаклар сони -143 568 нафар,аёллар
эса -145 601нафарни ташкил этади. Когон шахрида эса жами аҳоли -63 740
нафарни ташкил этади,шундан эркаклар-31 026 нафар, аёллар эса -32 714
нафарни ташкил этади.
Туманлар кесимида ўрганилганда биринчи ўринда Гиждувон
туманидажами оҳоли сони -317 137, шундан эркаклар -162 168,аёллар эса -
154969 нафарни ташкил қилади. Иккинчи ўринни эса Шофиркон тумани
эгаллайди.Жами аҳоли сони-184 333 нафар бўлиб шундан эркаклар сони -
92 980 нафар, аёллар эса -91 353нафарни ташкил қилади.Учунчи ўринни
Жондор туман эгаллайди. Аҳолининг умумий сони -182 266 нафарни ташкил
килади. Шундан эркаклар -90 335 нафар, аёллар эса -91 931нафарни ташкил
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
205
ISSN:3030-3613
килади. Кейинги ўринда Бухоро тумани бўлиб жами аҳоли -174 824 нафарни
ташкил килади, эркаклар -87 569 нафарни ташкил қилади,аёллар эса-87 255
нафарни ташкил қилади.Қоракўл туманида жами аҳоли -169 669 нафар,шундан
эркаклар -83 974 нафар,аёллар -85 695 нафарни ташкил килади.Ромитан
туманида жами аҳоли -148 894 нафар,шундан эркаклар -75 474 нафар, аёллар -
73 420 нафарни ташкил қилади. Вобкент туманида жами аҳоли -145 848 нафар,
эркаклар -73 433 нафар,аёллар -72 415 нафарни ташкил қилади. Пешку
туманида жами аҳоли -128 916 нафар,эркаклар 64576 нафар, аёллар эса -64 340
нафарни ташкил қилади. Олот туманида эса жами аҳоли -102 793 нафар
,шундан эркаклар -51459 нафар,аёллар эса -51 334 нафарни ташкил қилади.
Когон туманида жами аҳоли -82 616 нафар,шундан эркаклар -41 041
нафар,аёллар -41 575 нафарни ташкил қилади. Қоровулбозор умумий аҳоли
сони 19493 нафар бўлиб, эркаклар 10474 нафар, аёллар эса -9 019 нафарни
ташкил қилади.
Бухоро вилояти туманлар кесимида Алкоголлли жигар касалликларига
мойил бўлган аҳоли қатламини гендер хусусиятларига кўра таҳлили.
Туманлар
Назорат
гуруҳидаги
аҳоли сони
эркаклар
Аёллар
Бухоро шахар
1376
1316
60
Когон шахар
246
225
21
Бухоро туман
300
298
2
Вобкент туман
249
245
4
Ғиждувон
туман
539
535
4
Жондор туман
248
246
2
Қоракўл туман
151
148
3
Шофиркон
туман
176
173
3
Когон тумани
189
188
1
Қоровулбозор
туман
42
41
1
Пешку туман
200
200
0
Бухоро вилоят аҳолиси ўртасида алкоголизим билан касалланиш
даражаси гендер хусусиятларга ўрганилди.Бунда куйидаги натижалар
олинди.Бухоро шахрида жами назоратда турган алкоголга мойил бўлган аҳоли
сони 1376 нафар,шундан аёллар 60 нафарни ташкил килади.Когон шаҳрида эса
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
206
ISSN:3030-3613
246 нафар алкоголга мойил бўлган инсонлар назоратга туради, шундан 21
нафари аёллар ҳисобланади, қолган қисмини эркаклар ташкил қилади.Бухоро
туманида 300 нафар алкоголга мойил инсонлар назорат гуруҳида турса, шундан
2 нафар алкоголга мойил бўлган инонлар аниқланди. Вобкент туманида -249
нафар алкоголга мойил аҳоли назорат гуруҳига олинган ,шундан 4 нафари
аёллар бўлган. Ғиждувон туманида -539 нафар алкоголга мойил аҳоли назорат
гуруҳида олинган,шундан -4 нафари аёллар ҳисобланади.Жондор туманида -
248 нафар назорат гуруҳига турувчилардан фақатгина 2 нафари аёл
бўлган.Қоракўл туманида 151 нафар алкоголга мойил аҳоли назорат гуруҳига
олинган,шундан 3 нафари аёл ,қолгани эркаклар ҳисобланади.Шофиркон
туманида -176 алкоголга мойил аҳоли назорат гуруҳига олинган, 3 нафари
аёллар -бўлган.Когон туманида -189 нафар аҳоли назорат гуруҳида турса ҳам
фақат бир нафар аёл борлиги аниқланди. Пешку туманида эса 200 нафар
назоратда бўлган беморлар орасида эса умуман аёллар аниқланмаган.
Хулоса қилиб шуни айтиш мумкинки Бухоро вилояти бўйича икки
миллиондан ортиқ аҳоли ўртасида жами 4103 нафар беморлар ўртасида 113
нафар аёллар борлиги аниқланди. Туманлар орасида фақатгина Пешку
туманида 200 нафар назорат гуруҳидаги беморлар орасида аёллар умуман
аниқланмади. Алкоголга мойил бўлган аҳоли гуруҳи шаҳар аҳолиси орасида
қишлоқ аҳолисига нисбатан жуда кўплиги аниқланди
Фойдаланлган адабиётлар рўйхати:
1.
Tilg, H. Management strategies in alcoholic liver disease / H. Tilg, C.P. Day // Nat.
Clin. Pract. Gastroenterol. Hepatol. – 2007. – Vol.4, №1. – P. 24-34.
2.
Chronic liver disease – an increasing problem: a study of hospital admission and
mortality rates in England, 1975-2005, with particular reference to alcoholic liver
disease / S.J. Thomson, S. Westlake, T.M. Rahman et al. // Alcohol Alcohol. – 2008.
– Vol. 43, № 4. – P.416-422.
3.
Sivolap, Yu.P. Alcoholism and the consequences of alcohol abuse / Yu.P. Sivolap,
V.A. Savchenkov // The attending physician. – 2008. – No. 4. – pp. 66-67.
4.
Ramsted, M. Population drinking and liver cirrhosis mortality: is there link in
Eastern Europe? / M. Ramsted // Addiction. – 2007. – Vol.102, № 8. – P.1212-
1223.
5.
Alcohol in the European region – consumption, harm and politics // Narcology. -
2006. – No. 3. – pp.24-30.
6.
Epidemiology of alcohol- related liver and pancreatic disease in the United States /
A.L. Yang, S. Vadhavkar, G. Singh, M.B. Omary // Arch. Intern. Med. – 2008. –
Vol.168, № 6. – P. 649-656.
7.
Mann, R.E. The epidemiology of alcoholic liver disease / R.E. Mann, R.G. Smart,
R. Govoni // Alcohol Res. Health. – 2003. – Vol.27, № 3. – P. 209-219.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
207
ISSN:3030-3613
8.
Vaiphei, K. Chronic alcohol intake: indicator towards alcoholic liver disease / K.
Vaiphei, K. Gupta, V. Lal // Indian J. Gastroenterol. – 2007. – Vol. 26, № 4. –
P.180-184.
9.
De Ritis ratio as diagnostic marker of alcoholic liver disease / S. Majhi, N. Baral,
M. Lamsal, K.D. Mehta // Nepal Med. Coll. J. – 2006 – Vol.8, № 1. – P.40-42.
10.
Horie, Y. Severe alcoholic hepatitis in Japan: prognosis and therapy / Y. Horie, H.
Ishii, T. Hibi // Alcohol. Clin. Exp. Res. – 2005 – Vol.29, Suppl. 12. – S.251-258.
11.
Nemtsov, A.V. Comparative analysis of the alcohol situation in Belarus and Russia
/A.V. Nemtsov, K.V. Davydov, Yu.E. Razvodovsky // Narcology. – 2009. – No. 1.
– pp.52-60.
12.
Etiological factors of cirrhosis of the liver with fatal outcomes / A.I. Pavlov, S.V.
Plyusnin, A.I. Khazanov et al. // Russian Journal of gastroenterol., hepatol.,
coloproctol. – 2005. – Vol. 15, No. 2. – Pp.68-72.
13.
Babak, O.Ya. Alcoholic liver disease: scientific achievements and clinical prospects
/ O.Ya. Babak // Suchasna gastroenterology. – 2006. – № 6(32). – Pp. 4-9.
14.
Ramsted, M. Alcohol consumption and liver cirrhosis mortality with and without
mention of alcohol – the case of Canada / M. Ramsted // Addiction. – 2003. – Vol.
98, № 9. – P.1267-1276.
15.
Incidence rates and causes of cirrhosis in Norwegian population /J.M. Haukeland,
I. Lorgen, L.T. Schreiner et al. // Scand. J. Gastroenterol. – 2007. – Vol.42, № 12.
– P.1501-1508.
16.
Khazanov, A.I. Evolution of etiological factors of liver cirrhosis based on the results
of 58-year observations of patients in a large multidisciplinary hospital / A.I.
Khazanov // Russian Journal of gastroenterology, hepatol, coloproctol. – 2004. –
Vol.14, No. 3. – pp.66-72.
17.
Klatskin, G. Alcohol and its relation to liver damage / G. Klatskin //
Gastroenterology. – 1961. – Vol. 41. – P. 443-449.
18.
Penguignot, G. Die Rolle des Alkohos bei der Atiologie von Leber Zirrhosen in
Frankreich / G. Penguignot // Munch. Med. Wschr. – 1961. – Bd. 103. – S. 1464-
1471.
19.
Naveau, S. Current trend: alcoholic liver disease / S. Naveau // Gastroenterol. Clin.
Biol. – 2006. – Vol.30, № 4. –P.550-553.
20.
Savolainen, V.T. Delayed increases in liver cirrhosis following an increament and
redistribution of alcohol consumption in covering 8533 asses in 1986-1988 / V.T.
Savolainen, A. Pentila, P. J. Karhuncn // Alcohol Clin. Exp. Res. – 1992. -Vol.16,
№ 4. – P.661-664.
21.
Khazanov, A.I. Possibilities of progression of alcoholic and non–alcoholic
steatohepatitis into cirrhosis of the liver / A.I. Khazanov // Russian Journal of
gastroenterology, hepatologist, coloproctologist. – 2005. – No. 2. - pp. 26-32.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
208
ISSN:3030-3613
22.
Severe alcohol-induced liver disease and the alcohol dependence syndrome /S.
Smith, J. White, C. Nelson et al. // Alcohol Alcohol. – 2006. – Vol. 41, № 3. – P.
274-277.
23.
Abdurakhmanov, D.T. Alcoholic hepatitis: clinical characteristics, course,
prognosis / D.T. Abdurakhmanov // Pharmateka. - 2008. – No. 2. – pp. 25-32.
24.
Stiefelhagen, P. Alcohol drinking is the major cause of chronic liver diseases, but it
does not just depend on the dose / P. Stiefelhagen // MMW Fortschr. Med. – 2008.
– Vol.150, № 18. – с.18.
25.
S.P. Chernov, V.B. Lifshits, V.G. Subbotina et al. Epidemiology of alcoholic liver
disease . Saratov Journal of Medical Science, 2009, volume 5, No. 4, pp. 564-568.
26.
Nurbaev F.E. Raupov A.O. Sharipova N.K. Dzhumaev H. Liver lesions in GOVID-
19 : etiology, clinic, prognosis, treatment and prevention. Bukhara scientific-
abstract , spiritual and educational journal 11(49)2022 p. 475- 481
27.
Nurbaev F.E. Mavlyanov S.I. Pharmacoeconomical analysis of the effectiveness of
therapy for chronic hepatitis "C" . Tibbet va sport 2021/No.2 pp.103-108
28.
Nurbayev F.E. Pharmacoeconomic analysis of efficiencytherapy chronic hepatits
“C” World medicine journal p.152-162 NO 1 (3) 2022y.
29.
Nurbaev F.E. Dzhumaev B.Z. “Optimization of modern pharmacotherapy of
chronic diffuse liver diseases with predominance of cholestasis syndrome” New
Day in medicine 2018. No. 1 27-30 p.
30.
Nurbaev F.E. Khamraeva Yu.S., "Pharmacoenomic analysis of the costs of
treatment of chronic hepatitis "In" inpatient conditions (Retrospective study)" A
New Day in Medicine.2017.No. 4. 38-44 p.
31.
Nurbaev.F.E. B.Z.Dzhumaev., "Ways to increase the pharmacoeconomical
effectiveness of intrahepatic syndrome therapy." A New Day in Medicine.2017.No.
4.38-44 p.