T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
333
ISSN:3030-3613
KAM TA’MINLANGAN OILALARGA PSIXOLOGIK XIZMAT
KO'RSATISH
Qashqadaryo viloyati Yakkabog' tumani
"Inson" ijtimoiy xizmatlar markazi psixologi
Keldiyeva Dilrabo Nuraliyevna
Annotatsiya:
Kam ta’minlangan oilalarga psixologik xizmat ko‘rsatish ijtimoiy
himoya va inson huquqlarini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan soha
hisoblanadi. Bunday oilalar ko‘pincha iqtisodiy qiyinchiliklar, ijtimoiy izolyatsiya,
stress va ruhiy salomatlik muammolari bilan yuzma-yuz keladi. Shu sababli, ularga
psixologik yordam ko‘rsatish nafaqat ularning ruhiy holatini yaxshilash, balki oilaviy
barqarorlikni ta’minlash, jamiyatda ijtimoiy adolatni oshirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Kam ta’minlangan oilalar, bolalar, psixologik xizmatlar, ijtimoiy
muammolar, moddiy yetishmovchilik, psixologik diagnostika
Kam ta’minlangan oilalar ko‘pincha turli ijtimoiy muammolar bilan duch keladi.
Ularning asosiy qiyinchiliklari moddiy yetishmovchilik, ish bilan ta’minlanmaslik,
ta’lim va sog‘liqni saqlash xizmatlariga cheklangan kirish imkoniyati, shuningdek,
psixologik stress va zo‘ravonlik holatlari bo‘lishi mumkin. Bunday sharoitda oilaning
a’zolari, xususan, bolalar va ayollar, ruhiy zo‘riqish va depressiya xavfi ostida bo‘ladi.
Psixologik yordam ularning bu muammolarni yengillashtirishga, o‘z-o‘zini anglash va
ijtimoiy moslashuv ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Psixologik xizmat
ko‘rsatish jarayonida birinchi navbatda oilaning ehtiyojlari va muammolari batafsil
o‘rganiladi. Bu jarayon psixologik diagnostika, intervyu, kuzatuv va boshqa usullar
orqali amalga oshiriladi. Oilaning har bir a’zosi bilan individual ish olib borish,
shuningdek, oilaviy konsultatsiyalar o‘tkazish muhimdir. Shu orqali oilada mavjud
bo‘lgan muammolar, ularning kelib chiqish sabablari va ta’sir doirasi aniqlanadi.[1]
Kam ta’minlangan oilalarga psixologik yordam ko‘rsatishda ijtimoiy va
iqtisodiy sharoitlarni hisobga olish zarur. Psixologlar nafaqat ruhiy holatni
yaxshilashga, balki oilaning ijtimoiy muammolarini hal qilishga ko‘maklashishi lozim.
Bu maqsadda ijtimoiy ishchilar, psixologlar, tibbiyot xodimlari va mahalliy hokimiyat
organlari o‘rtasida hamkorlik tashkil etiladi. Bunday integratsiyalashgan yondashuv
oilaning psixologik va ijtimoiy holatini yaxshilashga xizmat qiladi. Psixologik xizmat
ko‘rsatishning muhim yo‘nalishlaridan biri oilaviy munosabatlarni yaxshilashdir. Kam
ta’minlangan oilalarda ko‘pincha o‘zaro tushunmovchiliklar, nizolar, zo‘ravonlik
holatlari uchraydi. Psixologik konsultatsiyalar yordamida oilaning a’zolari o‘zaro
muloqotni yaxshilash, nizolarni hal qilish, stressni boshqarish ko‘nikmalarini
o‘rganadi. Bu esa oilaviy muhitni barqarorlashtiradi va ruhiy salomatlikni
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
334
ISSN:3030-3613
mustahkamlaydi. Bolalarga psixologik yordam ko‘rsatish ham alohida ahamiyatga ega.
Kam ta’minlangan oilalardagi bolalar ko‘pincha ta’limda qiyinchiliklarga duch keladi,
o‘zini past baholaydi va ijtimoiy izolyatsiyaga uchraydi. Psixologik yordam ularning
o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirish, ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish va o‘quv
jarayonida muvaffaqiyatga erishishiga ko‘maklashadi. Shu bilan birga, bolalarga
stressni yengish va ruhiy barqarorlikni saqlash uchun maxsus treninglar o‘tkaziladi.[2]
Kam ta’minlangan oilalarga psixologik xizmat ko‘rsatishda jamoatchilik va
nodavlat tashkilotlarning roli katta. Ular bepul psixologik maslahatlar, treninglar va
qo‘llab-quvvatlash dasturlarini tashkil etadi. Bu tashkilotlar oilalarning ijtimoiy
faolligini oshirish, ularni jamiyatga integratsiyalash va ruhiy salomatlikni yaxshilashga
yordam beradi. Shuningdek, ularning faoliyati orqali oilalar o‘z muammolarini ochiq
muhokama qilish imkoniga ega bo‘ladi. Psixologik xizmat ko‘rsatishning
samaradorligini oshirish uchun mutaxassislarning malakasini doimiy oshirib borish
zarur. Kam ta’minlangan oilalar bilan ishlashda psixologlar nafaqat kasbiy bilimlarga,
balki empatiya, madaniy sezgirlik va ijtimoiy muammolarni tushunishga ega bo‘lishi
lozim. Bu esa xizmat sifatini oshiradi va oilalarning ishonchini qozonishga yordam
beradi.[3]
Hozirgi kunda “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazi psixologlari tomonidan
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 23-sentabrdagi “Kambag‘allikni
qisqartirish va aholi turmush farovonligini oshirish borasidagi chora-tadbirlarni yangi
bosqichga olib chiqish to‘g‘risida” gi PF-143-son Farmonining ijrosini samarali
ta‘minlash maqsadida: Ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi qatlamiga mahallalarda
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi
direktorining 2024-yil 19-noyabrdagi 316-sonli buyrug‘i “Kambag‘allikdan farovonlik
sari” dasturi asosida treninglar tashkil qilinmoqda. Maqsad: shaxslarning ijobiy
shaxslararo munosabatlarini yo‘lga qo‘yish, ijtimoiy moslashuvchanligini oshirish,
oiladagi shaxslararo munosabatlarni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish, o‘ziga past baho berish
bilan bog‘liq holatlarini yengish, o‘z imkoniyatlarini to‘g‘ri baholay olishi, o‘zining
kuchli va kuchsiz tomonlarini anglab yetishi, oila daromadini to‘g‘ri taqsimlashga
o‘rgatish, shaxs o‘zining kuchli tomonlarini resurslarini anglagan holda jamiyatga
integrasiya, hayotga bo‘lgan qiziqishi, shijoatini, o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirish.
Har bir hududning alohida ichki resurslaridan kelib chiqib ishlash va rivojlanish
imkoniyatlarini, kasb tanlashi, o‘zining qiziqishlaridan kelib chiqqan holda faoliyat
olib borishi haqida tavsiyalar beriladi. Shaxsning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirish va
o‘z muvaffaqiyatlarini anglashga o‘rgatiladi.
Psixologik xizmat ko‘rsatish jarayonida oilaning ijtimoiy muhitini yaxshilashga
ham e’tibor qaratiladi. Bu maqsadda mahalliy jamoalar bilan hamkorlikda ijtimoiy
qo‘llab-quvvatlash dasturlari ishlab chiqiladi. Masalan, oilalar uchun ijtimoiy tadbirlar,
o‘quv kurslari, ishga joylashish bo‘yicha maslahatlar tashkil etiladi. Bu oilalarning
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_1-to’plam_Iyun-2025
335
ISSN:3030-3613
o‘zini o‘zi ta’minlash imkoniyatlarini oshiradi va ruhiy holatini mustahkamlaydi. Kam
ta’minlangan oilalarga psixologik xizmat ko‘rsatish tizimini samarali tashkil etish
uchun davlat siyosati va qonunchiligi muhim ahamiyat kasb etadi. Davlat tomonidan
ijtimoiy himoya dasturlari, moliyaviy yordam, psixologik xizmat ko‘rsatish markazlari
tashkil etilishi oilalarning hayot sifatini yaxshilashga yordam beradi. Shuningdek,
qonunlar orqali oilalarning huquqlari himoya qilinib, ularning ijtimoiy integratsiyasi
ta’minlanadi.[4]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, kam ta’minlangan oilalarga psixologik xizmat
ko‘rsatish ularning ruhiy salomatligini saqlash va ijtimoiy muammolarni yengish
uchun zarur bo‘lgan kompleks yondashuvni talab qiladi. Bu xizmat oilalarning ichki
muhitini barqarorlashtirish, bolalarning rivojlanishiga ko‘maklashish, shuningdek,
ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashni ta’minlash orqali amalga oshiriladi. Psixologik
yordamning samarali bo‘lishi uchun mutaxassislar malakasi, jamoatchilikning
ishtiroki, davlat siyosati va zamonaviy texnologiyalar integratsiyasi muhimdir.
Natijada, kam ta’minlangan oilalarning hayot sifatini yaxshilash, jamiyatda ijtimoiy
adolat va barqarorlikni ta’minlash mumkin bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimova, M. (2025). Kam ta’minlangan oilalarga psixologik yordam: muammolar
va yechimlar. “Psixologik yordam ko‘rsatish” jurnali, 59(2), 45-60.
2.
Toshpulatov, S. (2024). Kam ta’minlangan oilalarning ruhiy salomatligi va
psixologik qo‘llab-quvvatlash. “Ijtimoiy tadqiqotlar” jurnali, 12(1), 78-89.
3.
Xudoyberdiyeva, N. (2023). Oilaviy psixologiya va kam ta’minlangan oilalarga
xizmat ko‘rsatish. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti Nashriyoti.
4.
Ergashev, D. (2022). Kam ta’minlangan oilalarda psixologik stress va uning oldini
olish usullari. “Ijtimoiy psixologiya” jurnali, 8(3), 112-123.
5.
Qodirova, L. (2021). Kam ta’minlangan oilalarga psixologik yordam ko‘rsatishning
zamonaviy usullari. “Psixologiya va jamiyat” to‘plami, 5, 34-47.
6.
Rasulov, A. (2020). Ijtimoiy himoyada kam ta’minlangan oilalarning psixologik
holati. Toshkent: “Fan va Ta’lim” nashriyoti.
7.
Islomova, G. (2020). Kam ta’minlangan oilalarda bolalarga psixologik yordam
ko‘rsatish. “Bolalar psixologiyasi” jurnali, 3(2), 56-67.
